Inhoudsopgave
BOEK A ...................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1 Procesindustrie .................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 Eenheidsbewerkingen .......................................................................................................... 4
Hoofdstuk 3 Opslag .................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 4 Transport van vaste stoffen ................................................................................................. 9
Hoofdstuk 5 Transport van vloeistoffen en gassen ................................................................................ 10
Hoofdstuk 6 Pompen .............................................................................................................................. 12
Hoofdstuk 7 Mengen en doseren ........................................................................................................... 16
Hoofdstuk 8 Warmtewisselaar ............................................................................................................... 21
Hoofdstuk 9 Filtreren .............................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 10 Verdampen en condenseren ............................................................................................ 25
Hoofdstuk 11 Scheiden van mengsels o.b.v. kookpuntverschil .............................................................. 27
Hoofdstuk 13 verpakken ......................................................................................................................... 31
BOEK B ...................................................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1 Proces Flow Diagram ........................................................................................................... 1
Hoofdstuk 2 Transport en opslag ............................................................................................................. 3
Hoofdstuk 3 Regeltechniek en regelaars ................................................................................................. 6
Hoofdstuk 4 Besturingstechniek .............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 5 Procesbeheersingssystemen ............................................................................................. 11
Hoofdstuk 6 Water ................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 7 Stoom ................................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 8 perslucht ............................................................................................................................ 21
Hoofdstuk 9 industriële gassen .............................................................................................................. 25
Hoofdstuk 10 vacuüm ............................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 11 elektriciteit ...................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 12 hoeveelheden .................................................................................................................. 29
Hoofdstuk 13 Producteigenschappen .................................................................................................... 30
Hoofdstuk 14 Afwijkende producten ..................................................................................................... 31
Hoofdstuk 15 Onderhoud ...................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 16 Storingzoeken .................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 17 Onderhoudsstop en smeermiddelen .............................................................................. 35
1
,BOEK A
Hoofdstuk 1 Procesindustrie
Bij procestechnologie is het hoofddoel om een grondstof te veranderen naar een product. Je
kunt ook zeggen dat als er een aardverandering optreedt dit een vorm is van een
bereidingsproces. Deze aard kan je op twee manieren veranderen.
• Fysisch: de stof ondergaat een natuurkundige verandering zoals smelten of
verdampen.
• Chemisch: de stof ondergaat een scheikundige verandering zoals verbranden of
polymeriseren.
Bij procesindustrie horen alle bedrijven die door aardverandering een grondstof op
industriële schaal omzetten in een product. Dus de bakker op de hoek is niet op industriële
schaal. Een broodfabriek die per uur honderden broden produceert wel. De procesindustrie
is onder te verdelen in 10 sectoren:
• Chemische industrie
• Metallurgische industrie
• Keramische industrie
• Aardolie industrie en de petrochemische industrie
• Papier- en strokartonindustrie
• Nutsbedrijven
• Elektrotechnische industrie
• Voedings- en genotsmiddelenindustrie
• Kunstvezelindustrie
• Rubber- en kunststofverwerkende industrie
2
,Start van processen
• Marktonderzoek: Voordat een bedrijf een nieuw product maakt wordt er eerst een
marktonderzoek gestart. Dit is een onderdeel van het vakgebied marketing.
• Locatiekeuze: Het is belangrijk dat de locatie bereikbaar is om grondstoffen voor het
product aan te voeren en het eindproduct af te voeren.
• Basisplan/voorontwerp
– Keuze voor type proces.
• Detailontwerp
– Basis voor design
• Locatie
• Schaalgrootte
• Planning
- Procesflow diagram
- Balansen
- Detailed engineering
o Input van verschillende disciplines
- Constructie en controle
De procesoperator is heel erg belangrijk in een proces. Nog niet alles kan geautomatiseerd
worden zoals het organiseren van de verdeling de werkzaamheden. Bij een fabricageproces
is ook voldoende proceskennis nodig, de procesoperator moet voldoende informatie
beschikken over dit desbetreffende proces. Binnen een proces zijn grondstoffen en
eindproducten. Maar er zijn ook stoffen die een bewerking moeten ondergaan, dit worden
stofstromen genoemd. Ook ieder bedrijf gebruikt Hulpstoffen bij een proces. Hulpstoffen
die veelal worden gebruikt zijn:
• Elektriciteit
• Stoom
• Ketelvoedingwater
• Brandstoffen
• Koelwater
• Perslucht en instrumentenlucht
• Proceswater
• Hulpgassen en -vloestoffen
• Katalysatoren
3
, Hoofdstuk 2 Eenheidsbewerkingen
Elk proces in de procesindustrie is op te delen in een aantal herkenbare standaard
deelprocessen.
• unit operations
• Eenheidsbewerkingen
Hoofdgroepen
• Mechanische bewerkingen
• Fysische bewerkingen
• (Bio)chemische bewerkingen
Mechanische eenheidsbewerkingen
Opslaan: Het tijdelijk bewaren van grondstoffen, tussenproducten en eindproducten.
Transporteren: Het verplaatsen van grondstoffen van een begin tot eindpunt.
Mengen: Het samenvoegen van twee verschillende grondstoffen.
Zeven: Zeven is een scheidingsmethode van deeltjes, die gebruik maakt van het verschil in
afmetingen tussen vaste stofdeeltjes en de afmeting van gaatjes in een zeefoppervlak.
Filtreren: Filteren is een mechanische scheidingsmethode om vaste deeltjes van een
vloeistof of een gas te scheiden.
Bezinken: Bij bezinken wordt er gebruik gemaakt van de valsnelheid. Deze valsnelheid wordt
beïnvloed door soortelijke massa, de grootte en de vorm van de deeltjes.
Centrifugeren: Zelfde principe als bezinken, alleen wordt hier gebruik gemaakt van
centrifugaal kracht.
Cycloneren: Bij cycloneren wordt gebruik gemaakt van gas- of vloeistofstroom zelf snel te
laten ronddraaien, hierdoor ontstaat een centrifugale kracht.
Malen en breken: In het algemeen geldt dat een chemische reactie met een vaste stof beter
verloopt naarmate het contactoppervlak tussen de reagerende stoffen groter is. Het
oppervlak is groter naarmate de stof fijner verdeeld is. Dat bereik je door de stof te breken
(grof) en/of te malen (fijn).
Granuleren: is een eindbewerking waarbij je kogelvormige deeltjes vormt door het material
te laten rollen.
Prillen: Bij prillen laat je gesmolten druppeltjes in een hoge toren door de lucht naar
beneden vallen. De druppeltjes stollen daarbij en worden als kleine bolletjes on de toren
afgevoerd. (Denk aan het maken van kunstmestkorrels)
Persen: Bij persen wordt doormiddel van een hoge kracht een materiaal vervormd.
Extruderen: Is een continu of discontinu proces. In de matrijs zitten één of meerdere min of
meer complex gevormde gaten die het uiteindelijk gevormde staafmateriaal, het
extrusieprofiel, zijn vorm geeft.
Flaken: Bij flaken laat je een gekoelde trommel langzaam door een gesmolten vaste stof
roteren. Er stolt dan een dunne laag vaste stof op de trommel, die je met messen kunt
afschrapen.
4
BOEK A ...................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1 Procesindustrie .................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 Eenheidsbewerkingen .......................................................................................................... 4
Hoofdstuk 3 Opslag .................................................................................................................................. 6
Hoofdstuk 4 Transport van vaste stoffen ................................................................................................. 9
Hoofdstuk 5 Transport van vloeistoffen en gassen ................................................................................ 10
Hoofdstuk 6 Pompen .............................................................................................................................. 12
Hoofdstuk 7 Mengen en doseren ........................................................................................................... 16
Hoofdstuk 8 Warmtewisselaar ............................................................................................................... 21
Hoofdstuk 9 Filtreren .............................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 10 Verdampen en condenseren ............................................................................................ 25
Hoofdstuk 11 Scheiden van mengsels o.b.v. kookpuntverschil .............................................................. 27
Hoofdstuk 13 verpakken ......................................................................................................................... 31
BOEK B ...................................................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1 Proces Flow Diagram ........................................................................................................... 1
Hoofdstuk 2 Transport en opslag ............................................................................................................. 3
Hoofdstuk 3 Regeltechniek en regelaars ................................................................................................. 6
Hoofdstuk 4 Besturingstechniek .............................................................................................................. 8
Hoofdstuk 5 Procesbeheersingssystemen ............................................................................................. 11
Hoofdstuk 6 Water ................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 7 Stoom ................................................................................................................................ 16
Hoofdstuk 8 perslucht ............................................................................................................................ 21
Hoofdstuk 9 industriële gassen .............................................................................................................. 25
Hoofdstuk 10 vacuüm ............................................................................................................................ 27
Hoofdstuk 11 elektriciteit ...................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 12 hoeveelheden .................................................................................................................. 29
Hoofdstuk 13 Producteigenschappen .................................................................................................... 30
Hoofdstuk 14 Afwijkende producten ..................................................................................................... 31
Hoofdstuk 15 Onderhoud ...................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 16 Storingzoeken .................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 17 Onderhoudsstop en smeermiddelen .............................................................................. 35
1
,BOEK A
Hoofdstuk 1 Procesindustrie
Bij procestechnologie is het hoofddoel om een grondstof te veranderen naar een product. Je
kunt ook zeggen dat als er een aardverandering optreedt dit een vorm is van een
bereidingsproces. Deze aard kan je op twee manieren veranderen.
• Fysisch: de stof ondergaat een natuurkundige verandering zoals smelten of
verdampen.
• Chemisch: de stof ondergaat een scheikundige verandering zoals verbranden of
polymeriseren.
Bij procesindustrie horen alle bedrijven die door aardverandering een grondstof op
industriële schaal omzetten in een product. Dus de bakker op de hoek is niet op industriële
schaal. Een broodfabriek die per uur honderden broden produceert wel. De procesindustrie
is onder te verdelen in 10 sectoren:
• Chemische industrie
• Metallurgische industrie
• Keramische industrie
• Aardolie industrie en de petrochemische industrie
• Papier- en strokartonindustrie
• Nutsbedrijven
• Elektrotechnische industrie
• Voedings- en genotsmiddelenindustrie
• Kunstvezelindustrie
• Rubber- en kunststofverwerkende industrie
2
,Start van processen
• Marktonderzoek: Voordat een bedrijf een nieuw product maakt wordt er eerst een
marktonderzoek gestart. Dit is een onderdeel van het vakgebied marketing.
• Locatiekeuze: Het is belangrijk dat de locatie bereikbaar is om grondstoffen voor het
product aan te voeren en het eindproduct af te voeren.
• Basisplan/voorontwerp
– Keuze voor type proces.
• Detailontwerp
– Basis voor design
• Locatie
• Schaalgrootte
• Planning
- Procesflow diagram
- Balansen
- Detailed engineering
o Input van verschillende disciplines
- Constructie en controle
De procesoperator is heel erg belangrijk in een proces. Nog niet alles kan geautomatiseerd
worden zoals het organiseren van de verdeling de werkzaamheden. Bij een fabricageproces
is ook voldoende proceskennis nodig, de procesoperator moet voldoende informatie
beschikken over dit desbetreffende proces. Binnen een proces zijn grondstoffen en
eindproducten. Maar er zijn ook stoffen die een bewerking moeten ondergaan, dit worden
stofstromen genoemd. Ook ieder bedrijf gebruikt Hulpstoffen bij een proces. Hulpstoffen
die veelal worden gebruikt zijn:
• Elektriciteit
• Stoom
• Ketelvoedingwater
• Brandstoffen
• Koelwater
• Perslucht en instrumentenlucht
• Proceswater
• Hulpgassen en -vloestoffen
• Katalysatoren
3
, Hoofdstuk 2 Eenheidsbewerkingen
Elk proces in de procesindustrie is op te delen in een aantal herkenbare standaard
deelprocessen.
• unit operations
• Eenheidsbewerkingen
Hoofdgroepen
• Mechanische bewerkingen
• Fysische bewerkingen
• (Bio)chemische bewerkingen
Mechanische eenheidsbewerkingen
Opslaan: Het tijdelijk bewaren van grondstoffen, tussenproducten en eindproducten.
Transporteren: Het verplaatsen van grondstoffen van een begin tot eindpunt.
Mengen: Het samenvoegen van twee verschillende grondstoffen.
Zeven: Zeven is een scheidingsmethode van deeltjes, die gebruik maakt van het verschil in
afmetingen tussen vaste stofdeeltjes en de afmeting van gaatjes in een zeefoppervlak.
Filtreren: Filteren is een mechanische scheidingsmethode om vaste deeltjes van een
vloeistof of een gas te scheiden.
Bezinken: Bij bezinken wordt er gebruik gemaakt van de valsnelheid. Deze valsnelheid wordt
beïnvloed door soortelijke massa, de grootte en de vorm van de deeltjes.
Centrifugeren: Zelfde principe als bezinken, alleen wordt hier gebruik gemaakt van
centrifugaal kracht.
Cycloneren: Bij cycloneren wordt gebruik gemaakt van gas- of vloeistofstroom zelf snel te
laten ronddraaien, hierdoor ontstaat een centrifugale kracht.
Malen en breken: In het algemeen geldt dat een chemische reactie met een vaste stof beter
verloopt naarmate het contactoppervlak tussen de reagerende stoffen groter is. Het
oppervlak is groter naarmate de stof fijner verdeeld is. Dat bereik je door de stof te breken
(grof) en/of te malen (fijn).
Granuleren: is een eindbewerking waarbij je kogelvormige deeltjes vormt door het material
te laten rollen.
Prillen: Bij prillen laat je gesmolten druppeltjes in een hoge toren door de lucht naar
beneden vallen. De druppeltjes stollen daarbij en worden als kleine bolletjes on de toren
afgevoerd. (Denk aan het maken van kunstmestkorrels)
Persen: Bij persen wordt doormiddel van een hoge kracht een materiaal vervormd.
Extruderen: Is een continu of discontinu proces. In de matrijs zitten één of meerdere min of
meer complex gevormde gaten die het uiteindelijk gevormde staafmateriaal, het
extrusieprofiel, zijn vorm geeft.
Flaken: Bij flaken laat je een gekoelde trommel langzaam door een gesmolten vaste stof
roteren. Er stolt dan een dunne laag vaste stof op de trommel, die je met messen kunt
afschrapen.
4
