Uitgebreide HC-aantekingen van Internationaal Privaatrecht

IPR HC1A: Wat is IPR?
Inleiding
Centrale vraag: als meer landen betrokken zijn, waaronder Nederland, geldt dan het
Nederlandse privaatrecht dan wel? Wanneer dat wel van toepassing is en wanneer niet, komt
aan de orde bij dit vak.
Als je betrokken bent bij een grensoverschrijdend conflict, kan ik dan wel naar de
Nederlandse rechter? Mag die mag van elke vordering kennis nemen? Wanneer is de
buitenlandse rechter bevoegd? En wat is de waarde van een buitenlands vonnis in Nederland?

Casus
Een Italiaan reed een Spaanse vrouw aan met zijn scooter in Spanje. Er zit een internationaal
element aan: twee nationaliteiten en de locatie waar het plaatsvond. Welke rechter is bevoegd?
En aan de hand van welk recht kan je beoordelen of deze aanrijding onrechtmatig is? Dit komt
aan de orde in de komende weken.

Praktische zaken

 Doel: kennis te maken met het IPR. Je moet op de hoogte worden van de regels van IPR,
zodat je de regels kan toepassen op het tentamen.
 Voorgeschreven literatuur: er komen veel verschillende regelingen, verdragen en wetten
voorbij. Dat kan lastig zijn. Daarom een speciale wettenbundel, die mag je op het
tentamen erbij hebben. Daarnaast het Handboek van Ter Wolde. Zijn twee delen, beide
moet je kennen.
 Tentamen is op 16 januari.

Dagelijkse praktijk vol IPR
Grensoverschrijdende milieuvervuiling
Het gaat om een zoutmijn. In die mijn wordt zout gewonnen (Kalimijn). Deze mijn staat in
Frankrijk. Bij het hele productieproces ontstaan allemaal afvalstoffen. Die moet je kwijt, daar kan
je niets mee. Wat nou als er een rivier van je afstroomt? Nou dan kieper je daar gewoon het afval
in. Dat afval was zelf ook zout. Dat ging met zoveel veelheden dat het zoutgehalte in de Rijn
enorm toenam. In Nederland gebruikten boeren het water van de Rijn om hun gewassen van
water te voorzien. De boeren ondervonden schade; door het zoute water, gingen de gewassen
dood. Zij wilden de schade vergoed zien van het Franse bedrijf. Dit is dus een internationaal
geval. Waar moeten de Nederlandse boeren naar toe? Moeten we naar Frankrijk of naar
Nederland? Zij gingen de zaak bij de Nederlandse rechter aanhangig maken. De rechter boog
zich vervolgens over de vraag: ‘ben ik wel bevoegd?’ Hij moet dan kijken in de Brussel I Bis
Verordening. In art. 4 van deze regeling: uitgangspunt: je moet procederen in het land waar de
woonplaats van de gedaagde is gelegen en is ook de rechter van dat land bevoegd. Dus in dat
geval is de Nederlandse rechter niet bevoegd, maar de Franse. Vervolgens heb je nog art. 7 van
deze verordening: (…) t.a.v. verbintenissen uit OD: voor zover het gerecht van de plaats waar
het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen. Fransen: dat is dan ook
Frankrijk, want wij hebben het afval in de Rijn gestort in Frankrijk. HvJ: ‘dat is een te beperkte
opvatting van het schadebrengende feit. Niet alleen het feit waar daadwerkelijk wordt
gehandeld, maar ook de plaats waar de gevolgen daarvan worden geleden. Dus niet alleen het
actieve handelen, maar ook de plaats waar de mensen schade ondervinden.’ Dat is dus
Nederland. Dus zowel in Frankrijk als in Nederland vindt het schadebrengende feit plaats. Dus

1

, ook de Nederlandse rechter is in dit geval bevoegd.
Het is geen uitgemaakte zaak dat je altijd maar het Nederlandse rechter kan toepassen.
Dit kan wel, maar dan moet het voldoen aan het buitenlandse recht. Het Nederlandse
Internationaal Privaatrecht kan meebrengen dat de Nederlandse rechter buitenlands
privaatrecht moet toepassen. Moet de Nederlandse rechter dan Frans recht toepassen? Daar
heeft hij toch niet voor gestudeerd? Ja, dat kan het IPR tot gevolg hebben. Hoe dan? Hij kan zelf
onderzoek doen naar het buitenlandse recht, maar wat vaker voorkomt: hij vraagt advies bij een
internationaal juridisch instituut of dit van de partijen vraagt dit te doen. Hij kan ook een
buitenlandse deskundige benoemen. De rechter wordt geacht het recht te kennen, maar dit geldt
alleen t.a.v. het Nederlandse recht. Conclusie: bij de Nederlandse rechter is niet altijd het
Nederlandse recht van toepassing.

Casus
FC Groningen tekent een arbeidsovereenkomst met een Noorse voetballer. Daarvoor betaalt FC
Groningen ook geld aan zijn vorige club. Dus twee overeenkomsten: betaling aan de Noorse
voetbalclub en een arbeidsovereenkomst met de voetballer. Worden deze contracten door het
Nederlandse recht beheerst? Het is dan wel een Nederlandse voetbalclub, maar ja, de andere is
een Noorse. Bovendien is de voetballer Noors. Wat blijkt?

 Op zo’n contract tussen twee voetbalclubs, mogen partijen zelf kiezen welk recht van
toepassing is op deze overeenkomst. Dit hoeft niet per sé Nederlands recht te zijn of
Noors recht, maar mag bijv. ook Zwitsers recht zijn. Wat als ze nou niets overeenkomen?
Dan is het recht van het land waar de partijen de meest kenmerkende prestaties moeten
verrichten, van toepassen. In dit geval: het feit dat de Noorse voetbalclub zijn speler laat
gaan naar Nederland. Dus dan is het Noorse recht van toepassing.
 Op de arbeidsovereenkomst: plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn werk moet
verrichten is een belangrijke factor. In dit geval (zonder andersluidende afspraken) is
dat het Nederlandse recht, want hij gaat daar als werknemer van FC Groningen werken
als voetballer.

De medische behandelingsovereenkomst
LIPOSUCTIE IN BELGIË: een model had last van haar benen en billen. Zij besluit een liposuctie
te ondergaan in Belgische kliniek. Gevolgen: huidoneffenheden. Het is niet mooi geworden, ze
heeft de huid van een vijftigjarige. Nu kan ze haar werk als model van lingerie niet goed meer
doen. Onderzoek wijst uit dat de liposuctie fout is uitgevoerd. Het is ook niet meer te herstellen.
Mevrouw wil dit natuurlijk vergoed hebben. Alleen zij is Nederlands. Dit is een vordering uit WP
(wellicht OD): waar moet je deze vordering aanhangig maken? En welk recht wordt dan
toegepast? Denk even terug aan de boeren van de mijn: zij konden kiezen. Soms heeft de eisende
partij dus de keuze. Soms wordt de keuze gebaseerd op wat geografisch het meest dichtbij is.
Maar wat ook relevant is: passen ze in België ander recht op dit soort situaties toe dan in
Nederland? Zo ja, welk recht is dan voor mij – in dit geval – het meest gunstig?
Voor het toepasselijke recht geldt de Rome I verordening, die voor alle lidstaten geldt.
Zie art. 4 lid 2 Rome Verordening. Als partijen geen specifieke afspraken hebben gemaakt
welk recht van toepassing is, wordt de overeenkomst beheerst door het recht van het land waar
de partij de kenmerkende prestatie van de overeenkomst moet verrichten, haar gewone
verblijfplaats heeft. Zie ook het voorgaande voorbeeld van de voetballer. In dit geval: wat zijn de
kenmerkende prestaties en wie moet deze verrichten? Het gaat om een betaling vs. de operatie.
De betaling is niet kenmerkend, want dat heeft bijna elke overeenkomst wel als verbintenis. Dus

2