Algemene economie en bedrijfsomgeving
Hoofdstuk 9 Productiefactoren
Voor de productie van goederen en diensten zijn productiefactoren nodig. Kapitaal bestaat
uit machines, gebouwen, grondstoffen en hulpgoederen. De hoeveelheid arbeid is
afhankelijk van de beroepsbevolking. Voor het concurrentieproces zijn de lonen en vooral
ook de loonkosten per eenheid product van belang. Een bron van zorg is de werkloze
beroepsbevolking. De productiefactor natuur heeft een aantal functies die ook in de
toekomst belangrijk zijn. Duurzame omgang met de natuur is dan ook van het grootste
belang.
§1 Kapitaal
De productiefactor kapitaal (kapitaalgoederenvoorraad) bestaat uit alle goederen die in het
productieproces worden gebruikt of verbruikt.
Duurzame kapitaalgoederen gaan langer dan een periode mee. Er zijn verschillende
soorten duurzame kapitaalgoederen. Voor het productieproces zijn bedrijfsgebouwen nodig.
Fabriekshallen, kantoren en winkels zijn de plaatsen waar de productie plaatsvindt. Ook
woningen behoren tot de kapitaalgoederenvoorraad, omdat deze gedurende een zeer lange
periode de behoefte aan woongenot kunnen bevredigen. Naast gebouwen behoren
machines, werktuigen en transportmiddelen tot de duurzame kapitaalgoederen. Ten slotte is
er voor het productieproces een uitgebreid stelsel van grond-, weg- en waterbouwkundige
werken nodig. Wegen, rivieren, kanalen en pijpleidingen zijn noodzakelijk voor het transport
van goederen. Dijken zijn nodig voor de bescherming van het land tegen water. Al deze
kapitaalgoederen worden in het productieproces gebruikt en zijn daardoor aan slijtage
onderhevig. Ze moeten regelmatig vervangen worden. Daarvoor moeten ondernemingen
vervangingsinvesteringen verrichten.
Vlottende kapitaalgoederen worden verwerkt in het eindproduct. Grondstoffen en
halffabricaten zijn onderdelen van de kapitaalgoederenvoorraad die verwerkt worden in het
eindproduct. Halffabricaten hebben al een bewerking ondergaan, maar zijn nog niet
geschikt voor consumptie. Ondernemingen transformeren ze in producten met een hogere
toegevoegde waarde.
Bedrijven maken daarnaast in hun productieproces meestal gebruik van hulpstoffen als
energie. Hulpstoffen hebben als overeenkomst dat ze in het productieproces verdwijnen.
Bedrijven kunnen naast voorraden grond- en hulpstoffen en halffabricaten ook beschikken
over voorraden eindproduct. 1 van de redenen voor het aanhouden van voorraden is een
seizoenspatroon in de verkopen, terwijl de onderneming erbij gebaat is de productie
gelijkmatig over het jaar te spreiden.
Met behulp van kapitaalgoederen kunnen ondernemingen producten maken. De
kapitaalcoëfficiënt geeft weer hoeveel kapitaalgoederen nodig zijn voor het vervaardigen
van een eenheid product. Een kapitaalcoëfficiënt van 3 wil dus zeggen dat er €3 miljard aan
kapitaal nodig is voor het produceren van €1 miljard aan eindproduct.
De dienstverlening, bouw, handel, horeca en reparatie hebben een lage kapitaalcoëfficiënt.
Sectoren die afhankelijk zijn van fysieke netwerken of gebouwen die lang meegaan hebben
een hoge kapitaalcoëfficiënt. Andere sectoren nemen een tussenpositie in. Ondernemingen
in sectoren met een lage kapitaalcoëfficiëntie kunnen de productie zonder grote
, investeringen uitbreiden. Sectoren met een hoge coëfficiënt zullen eerst fors moeten
investeren.
De productiecapaciteit is de maximale hoeveelheid goederen en diensten die je in een
economie kan produceren. De productiecapaciteit is mede afhankelijk van de
kapitaalgoederenvoorraad. Hoe meer kapitaalgoederen er zijn, des te groter kan de
productie zijn. Voor de kapitaalcoëfficiënt geldt het omgekeerde: hoe lager de
kapitaalcoëfficiënt, des te meer je kan produceren met de beschikbare
kapitaalgoederenvoorraad.
§2 Arbeid
9.2.1 Arbeid: aanbod en vraag
Het aanbod van de productiefactor arbeid is afhankelijk van de omvang van de bevolking.
Uiteraard bieden niet alle inwoners van een land zich aan op de arbeidsmarkt. Voor de
arbeidsmarkt zijn vooral de mensen in de leeftijd tussen de 15 en 65 jaar, tegenwoordig ook
tussen de 15 en 75 jaar, van belang. De mensen in deze leeftijdscategorie duid je aan als de
potentiële beroepsbevolking. Ook van de potentiële beroepsbevolking biedt niet iedereen
zich aan op de arbeidsmarkt.
Studenten en mensen die zich volledig wijden aan zorgtaken in gezinsverband zijn niet
beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Ook zieken en mensen met een verstandelijke of
lichamelijke handicap zijn niet in het arbeidsproces opgenomen.
In internationale vergelijkingen van de inzet van de productiefactor arbeid speelt de
participatiegraad een belangrijke rol. De participatiegraad is het deel van de potentiële
beroepsbevolking dat deelneemt aan het arbeidsproces. De potentiële beroepsbevolking en
de participatiegraad bepalen dus het aanbod van arbeid. Daarbij maak je onderscheid
tussen de netto- en brutoparticipatiegraad.
De brutoparticipatiegraad betreft de werkenden en werklozen samen als % van de potentiële
beroepsbevolking. De nettoparticipatiegraad is het aandeel van de werkenden in de
potentiële beroepsbevolking.
In Nederland zijn meer mensen aan het werk dan er arbeidsplaatsen zijn. Een arbeidsplaats
geeft werk aan een fulltimer. De werkgelegenheid in personen is groter dan de
werkgelegenheid in arbeidsjaren. De werkgelegenheid in arbeidsjaren brengt tot uitdrukking
hoeveel volledige banen er zijn. Omdat er veel parttimefuncties bestaan, werken er meer
personen dan er arbeidsjaren zijn. Dit komt tot uiting in de deeltijdfactor. Dat is de variabele
die de arbeidsjaren per persoon aangeeft. Als mensen veel in deeltijd werken, zal de
deeltijdfactor onder de 1 liggen. Gemiddeld beschikt in Nederland elke werkende over
ongeveer 0,75 fulltimebaan. Ook op het gebied van tijdelijke arbeid scoort Nederland hoog.
Ondernemingen kunnen zo beschikken over een grote pool van werknemers die zij
afhankelijk van de vraag kunnen inschakelen. Voor werknemers betekent dit vaak een
verlies aan zekerheid over inkomen en baan.
Hoofdstuk 9 Productiefactoren
Voor de productie van goederen en diensten zijn productiefactoren nodig. Kapitaal bestaat
uit machines, gebouwen, grondstoffen en hulpgoederen. De hoeveelheid arbeid is
afhankelijk van de beroepsbevolking. Voor het concurrentieproces zijn de lonen en vooral
ook de loonkosten per eenheid product van belang. Een bron van zorg is de werkloze
beroepsbevolking. De productiefactor natuur heeft een aantal functies die ook in de
toekomst belangrijk zijn. Duurzame omgang met de natuur is dan ook van het grootste
belang.
§1 Kapitaal
De productiefactor kapitaal (kapitaalgoederenvoorraad) bestaat uit alle goederen die in het
productieproces worden gebruikt of verbruikt.
Duurzame kapitaalgoederen gaan langer dan een periode mee. Er zijn verschillende
soorten duurzame kapitaalgoederen. Voor het productieproces zijn bedrijfsgebouwen nodig.
Fabriekshallen, kantoren en winkels zijn de plaatsen waar de productie plaatsvindt. Ook
woningen behoren tot de kapitaalgoederenvoorraad, omdat deze gedurende een zeer lange
periode de behoefte aan woongenot kunnen bevredigen. Naast gebouwen behoren
machines, werktuigen en transportmiddelen tot de duurzame kapitaalgoederen. Ten slotte is
er voor het productieproces een uitgebreid stelsel van grond-, weg- en waterbouwkundige
werken nodig. Wegen, rivieren, kanalen en pijpleidingen zijn noodzakelijk voor het transport
van goederen. Dijken zijn nodig voor de bescherming van het land tegen water. Al deze
kapitaalgoederen worden in het productieproces gebruikt en zijn daardoor aan slijtage
onderhevig. Ze moeten regelmatig vervangen worden. Daarvoor moeten ondernemingen
vervangingsinvesteringen verrichten.
Vlottende kapitaalgoederen worden verwerkt in het eindproduct. Grondstoffen en
halffabricaten zijn onderdelen van de kapitaalgoederenvoorraad die verwerkt worden in het
eindproduct. Halffabricaten hebben al een bewerking ondergaan, maar zijn nog niet
geschikt voor consumptie. Ondernemingen transformeren ze in producten met een hogere
toegevoegde waarde.
Bedrijven maken daarnaast in hun productieproces meestal gebruik van hulpstoffen als
energie. Hulpstoffen hebben als overeenkomst dat ze in het productieproces verdwijnen.
Bedrijven kunnen naast voorraden grond- en hulpstoffen en halffabricaten ook beschikken
over voorraden eindproduct. 1 van de redenen voor het aanhouden van voorraden is een
seizoenspatroon in de verkopen, terwijl de onderneming erbij gebaat is de productie
gelijkmatig over het jaar te spreiden.
Met behulp van kapitaalgoederen kunnen ondernemingen producten maken. De
kapitaalcoëfficiënt geeft weer hoeveel kapitaalgoederen nodig zijn voor het vervaardigen
van een eenheid product. Een kapitaalcoëfficiënt van 3 wil dus zeggen dat er €3 miljard aan
kapitaal nodig is voor het produceren van €1 miljard aan eindproduct.
De dienstverlening, bouw, handel, horeca en reparatie hebben een lage kapitaalcoëfficiënt.
Sectoren die afhankelijk zijn van fysieke netwerken of gebouwen die lang meegaan hebben
een hoge kapitaalcoëfficiënt. Andere sectoren nemen een tussenpositie in. Ondernemingen
in sectoren met een lage kapitaalcoëfficiëntie kunnen de productie zonder grote
, investeringen uitbreiden. Sectoren met een hoge coëfficiënt zullen eerst fors moeten
investeren.
De productiecapaciteit is de maximale hoeveelheid goederen en diensten die je in een
economie kan produceren. De productiecapaciteit is mede afhankelijk van de
kapitaalgoederenvoorraad. Hoe meer kapitaalgoederen er zijn, des te groter kan de
productie zijn. Voor de kapitaalcoëfficiënt geldt het omgekeerde: hoe lager de
kapitaalcoëfficiënt, des te meer je kan produceren met de beschikbare
kapitaalgoederenvoorraad.
§2 Arbeid
9.2.1 Arbeid: aanbod en vraag
Het aanbod van de productiefactor arbeid is afhankelijk van de omvang van de bevolking.
Uiteraard bieden niet alle inwoners van een land zich aan op de arbeidsmarkt. Voor de
arbeidsmarkt zijn vooral de mensen in de leeftijd tussen de 15 en 65 jaar, tegenwoordig ook
tussen de 15 en 75 jaar, van belang. De mensen in deze leeftijdscategorie duid je aan als de
potentiële beroepsbevolking. Ook van de potentiële beroepsbevolking biedt niet iedereen
zich aan op de arbeidsmarkt.
Studenten en mensen die zich volledig wijden aan zorgtaken in gezinsverband zijn niet
beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Ook zieken en mensen met een verstandelijke of
lichamelijke handicap zijn niet in het arbeidsproces opgenomen.
In internationale vergelijkingen van de inzet van de productiefactor arbeid speelt de
participatiegraad een belangrijke rol. De participatiegraad is het deel van de potentiële
beroepsbevolking dat deelneemt aan het arbeidsproces. De potentiële beroepsbevolking en
de participatiegraad bepalen dus het aanbod van arbeid. Daarbij maak je onderscheid
tussen de netto- en brutoparticipatiegraad.
De brutoparticipatiegraad betreft de werkenden en werklozen samen als % van de potentiële
beroepsbevolking. De nettoparticipatiegraad is het aandeel van de werkenden in de
potentiële beroepsbevolking.
In Nederland zijn meer mensen aan het werk dan er arbeidsplaatsen zijn. Een arbeidsplaats
geeft werk aan een fulltimer. De werkgelegenheid in personen is groter dan de
werkgelegenheid in arbeidsjaren. De werkgelegenheid in arbeidsjaren brengt tot uitdrukking
hoeveel volledige banen er zijn. Omdat er veel parttimefuncties bestaan, werken er meer
personen dan er arbeidsjaren zijn. Dit komt tot uiting in de deeltijdfactor. Dat is de variabele
die de arbeidsjaren per persoon aangeeft. Als mensen veel in deeltijd werken, zal de
deeltijdfactor onder de 1 liggen. Gemiddeld beschikt in Nederland elke werkende over
ongeveer 0,75 fulltimebaan. Ook op het gebied van tijdelijke arbeid scoort Nederland hoog.
Ondernemingen kunnen zo beschikken over een grote pool van werknemers die zij
afhankelijk van de vraag kunnen inschakelen. Voor werknemers betekent dit vaak een
verlies aan zekerheid over inkomen en baan.
