RUG Rechtsgeschiedenis volledige samenvatting

Rechtsgeschiedenis – Hoofdstuk 1
Begripsbepaling:

 Volledig wetboek  wat niet in het wetboek staat, is geen recht
 Romeinen en Grieken onderscheiden het recht in geschreven en ongeschreven recht
 Ongescheven recht ouder dan geschreven recht
 Behoefte aan rechtszekerheid  behoefte aan optekening van het recht

Codificatie:

 Stamt uit de tijd van de Verlichting (18e eeuw)
 Als woord voor het eerst gebruikt door Jeremy Bentham
 Codificatie  geschreven recht, waaraan de overheid een aan haar gezag ontleende,
uitsluitende gelding toekent; deze exclusiviteit maakt de rechtsoptekening tot een
volledige
 Kenmerken van een codificatie:
o Een overheid die gezag uitoefent over haar onderdanen
Zonder overheid met gezag is een door haar vervaardigde codificatie waardeloos
o Op schrift gesteld recht
Geschreven recht
o De volledigheid van dat recht, die bereikt wordt door het machtsoowrd van de
overheid, dat aan dat recht exclusieve gelding verleent
Buiten de codificatie geldt geen ander recht – exclusief verklaard door overheid

Verlichting:

 Onderdanen accepteren het gezag van de overheid  werkzame codificatie
 Maar: niet iedereen aanvaardt het overheidsgezag – waarom moet de minderheid
gebonden zijn aan de wil van de meerderheid?
 Verlichting: elke onderdaan kan in natuurlijke vrijheid zijn wil bepalen
 Jean-Jacques Rousseau  contrat social
o Stilwzijgend contract tussen onderdanen waardoor de individuele wil zich
vrijwillig plaatst onder de wil van de gemeenschap (volonté générale)
o Het winnen van burgerlijke vrijheid
 Wettekst is niet volledig in de zin dat het alle gevallen omvat, maar is universeel te
gebruiken door middel van interpretatie

De wetgever:

 Wetboek van Tryphème  twee artikelen:
o Breng geen nadeel toe aan je buurman
o Dit begrijpend, doe wat je wil
 Droge taal in huidige wetboeken  eenduidigheid
 Montesquieu  rechter is la bouche de la loi
 Macht wetgever beperkt, kan wel wet maken maar niet interpreteren
 Authentieke interpretatie  de eigen wetten uitleggen, bijv. in een verorderning
o Maar: ook deze moeten worden geïinterpreteerd
 Vroeger:

, o Zoeken naar middelen om uitlegging door de rechter aan banden te leggen, bijv.:
algeheel verbod van ieder commentaar op het wetboek door Justinianus
o Référé législatif  rechter verplichten om uitleg aan wetgever te vragen
o Wetboek vervaardigen dat voor iedereen altijd duidelijk is

Oudste codificatie:

 450 v.C.  plebs verlaat stad uit protest met als doel optekening van het recht (en meer
macht voor het plebs i.p.v. patriciërs
 Gevolg: algehele wetgeving op twaalf tafelen
o Maar: uitleggingsregelen nog steeds alleen bij patriciërs  niks bereikt
 Uiteindelijk laat Gnaeus Flavius de geheime uitleg uitlekken

Doelen codificatie:

 Rechtszekerheid (m.n. strafrechtelijk)
o Nulla poene sine previa lege poenali  geen feit is strafbaar tenzij vooraf in de
wet bepaald
 Eenvormige economie
o Grensoverschrijdend handels- en betalingsverkeer eist eenvormige regeling
 Politiek (m.n. burgerlijk recht)
o Middel om nationale eenheid te smeden

Soorten interpretatie:

 Grammaticale interpretatie  kijken welke betekenis de woorden in het dagelijkse
spraakgebruik hebben
 Wetshistorische interpretatie  achterhalen wat de wetgever destijds met de betreffende
tekst bedoeld heeft
 Rechtshistorische interpretatie  zoeken naar de herkomst van een bepaalde regel die
kan teruggaan tot bijv. het Romeinse recht
 Systematiscbe interpretatie  kijken hoe een regel in het systeem van de wet past, hoe zij
zich verhoudt tot andere regels, etc.
 Analogie  een regel die volgens haar bewoording en bedoeling niet op een bepaald
geval van toepassing is toch toepassen omdat de gevallen op elkaar lijken
 Teleologische interpretatie  uitleggen aan de hand van het doel van de regel

Rechter:

 Enige gezaghebbende uitlegger van de wet
 Mag de wet zelf niet beoordelen
 Mag niet weigeren recht te spreken
 Ius curia novita  rechter moet rechtsgronden aanvullen die niet door partijen die
aangevoerd
 Uitleggingsverplichting  wet is nooit onvolledig
o Rechter mag dus woorden anders uitleggen dan de gangbare betekenis (bijv. een
uur is drie kwartier i.p.v. 60 minuten) in het privaatrecht
o Nadeel  rechter kan wettekst uitleggen naar politieke overtuiging van zijn tijd,
ook als die slecht is (bijv. Nazi-Duitsland)