Uitwerking Algemene Rechtswetenschap: Internationaal recht
Hoofdstuk 15 Internationaal recht blz. 547 t/m 585
15.1 Volkenrecht blz. 548
Het volkenrecht bevat rechtsregels voor het verkeer tussen staten onderling en voor het
verkeer tussen staten en volkenrechtelijke organisaties. Daarnaast kent het volkenrecht ook
regels die zich direct richten tot individuele personen. De rechtsbronnen voor het
volkenrecht zijn voor een deel geschreven regels (verdragen en besluiten van
volkenrechtelijke organisaties) en voor een deel ongeschreven recht (gewoonte, algemene
rechtsbeginselen en jurisprudentie). De belangrijkste rechtsbron van het volkenrecht is het
verdrag. Een verdrag is een overeenkomst tussen staten. Daarin worden wederzijds rechten
en verplichtingen vastgelegd. Verdragen zijn te onderscheiden naar het aantal daaraan
deelnemende landen. Zijn dat er twee, dan wordt het verdrag bilateraal genoemd. Als er
meer dan twee landen een verdrag sluiten, wordt dat multilateraal genoemd. Ieder land is in
beginsel vrij verdragen aan te gaan. Heeft een land echter een verdrag gesloten, dan is het
er ook aan gebonden. Dit volgt uit het volkenrechtelijk beginsel dat met de Latijnse zinsnede
‘pacta sunt servanda’ wordt aangeduid en dat betekent dat verdragen moeten worden
nageleefd. In het volkenrecht ontbreken effectieve mogelijkheden om naleving van
verdragen te verzekeren. Het is daarmee op enkele uitzonderingen na een sanctieloos
rechtsstelsel, het kent in tegenstelling tot het nationale recht geen juridische sancties als
straf, schadevergoedingsplicht of bestuursdwang. Onder omstandigheden is het in het
volkenrecht wel mogelijk dat staten diplomatieke, economische of militaire druk uitoefenen
als een aangesloten staat zich niet aan een volkenrechtelijke verplichting houdt. Het
ontbreken van effectieve juridische sancties is een van de oorzaken dat het volkenrecht in
het algemeen slechts gebrekkig kan worden gehandhaafd. Toch worden veel regels van het
volkenrecht feitelijk nageleefd dankzij het eigen nationaal belang van de bij de regel
betrokken partijen. De regel kan rechtstreeks een eigen belang betreffen (bijv. regelingen op
het gebeid van internationale radio- televisie- en telefoonverkeer) of minder duidelijk
daarop gericht zijn. In het laatste geval houden landen zich veelal aan de regels van het
volkenrecht vanwege de gebondenheid die van andere, voor hen vitale verdragen uitgaat.
Een land kan het zich tegenwoordig nauwelijks veroorloven internationale overeenkomsten
niet na te leven. In het volkenrecht bestaat een verdrag dat over verdragen zelf gaat. Dat is
het Verdrag van Wenen inzake het Verdragenrecht uit 1969 (Trb. 1977, 169). In het verdrag
zijn de grondregels opgenomen waaraan staten gebonden zijn zodra zij partij zijn in een
verdrag. Het Verdrag van Wenen bevat een aantal algemene regels voor (onder meer) de
totstandkoming van verdragen door de aangesloten staten, de uitleg, de nakoming en het
tenietgaan van verdragen. De regel dat verdragen moeten worden nageleefd (‘pacta sunt
servanda’) is vastgelegd in art. 26 Verdrag van Wenen. Met de komst van het Verdrag van
Wenen is een grotere gelijkheid ontstaan bij de totstandkoming, naleving en uitleg van
verdragen. Daardoor zijn de nationale overheden van de bij een verdrag aangesloten staten
op min of meer uniforme wijze aan dat verdrag gebonden.
Hoofdstuk 15 Internationaal recht blz. 547 t/m 585
15.1 Volkenrecht blz. 548
Het volkenrecht bevat rechtsregels voor het verkeer tussen staten onderling en voor het
verkeer tussen staten en volkenrechtelijke organisaties. Daarnaast kent het volkenrecht ook
regels die zich direct richten tot individuele personen. De rechtsbronnen voor het
volkenrecht zijn voor een deel geschreven regels (verdragen en besluiten van
volkenrechtelijke organisaties) en voor een deel ongeschreven recht (gewoonte, algemene
rechtsbeginselen en jurisprudentie). De belangrijkste rechtsbron van het volkenrecht is het
verdrag. Een verdrag is een overeenkomst tussen staten. Daarin worden wederzijds rechten
en verplichtingen vastgelegd. Verdragen zijn te onderscheiden naar het aantal daaraan
deelnemende landen. Zijn dat er twee, dan wordt het verdrag bilateraal genoemd. Als er
meer dan twee landen een verdrag sluiten, wordt dat multilateraal genoemd. Ieder land is in
beginsel vrij verdragen aan te gaan. Heeft een land echter een verdrag gesloten, dan is het
er ook aan gebonden. Dit volgt uit het volkenrechtelijk beginsel dat met de Latijnse zinsnede
‘pacta sunt servanda’ wordt aangeduid en dat betekent dat verdragen moeten worden
nageleefd. In het volkenrecht ontbreken effectieve mogelijkheden om naleving van
verdragen te verzekeren. Het is daarmee op enkele uitzonderingen na een sanctieloos
rechtsstelsel, het kent in tegenstelling tot het nationale recht geen juridische sancties als
straf, schadevergoedingsplicht of bestuursdwang. Onder omstandigheden is het in het
volkenrecht wel mogelijk dat staten diplomatieke, economische of militaire druk uitoefenen
als een aangesloten staat zich niet aan een volkenrechtelijke verplichting houdt. Het
ontbreken van effectieve juridische sancties is een van de oorzaken dat het volkenrecht in
het algemeen slechts gebrekkig kan worden gehandhaafd. Toch worden veel regels van het
volkenrecht feitelijk nageleefd dankzij het eigen nationaal belang van de bij de regel
betrokken partijen. De regel kan rechtstreeks een eigen belang betreffen (bijv. regelingen op
het gebeid van internationale radio- televisie- en telefoonverkeer) of minder duidelijk
daarop gericht zijn. In het laatste geval houden landen zich veelal aan de regels van het
volkenrecht vanwege de gebondenheid die van andere, voor hen vitale verdragen uitgaat.
Een land kan het zich tegenwoordig nauwelijks veroorloven internationale overeenkomsten
niet na te leven. In het volkenrecht bestaat een verdrag dat over verdragen zelf gaat. Dat is
het Verdrag van Wenen inzake het Verdragenrecht uit 1969 (Trb. 1977, 169). In het verdrag
zijn de grondregels opgenomen waaraan staten gebonden zijn zodra zij partij zijn in een
verdrag. Het Verdrag van Wenen bevat een aantal algemene regels voor (onder meer) de
totstandkoming van verdragen door de aangesloten staten, de uitleg, de nakoming en het
tenietgaan van verdragen. De regel dat verdragen moeten worden nageleefd (‘pacta sunt
servanda’) is vastgelegd in art. 26 Verdrag van Wenen. Met de komst van het Verdrag van
Wenen is een grotere gelijkheid ontstaan bij de totstandkoming, naleving en uitleg van
verdragen. Daardoor zijn de nationale overheden van de bij een verdrag aangesloten staten
op min of meer uniforme wijze aan dat verdrag gebonden.
