Historische context
Verlichting
1650 – 1900
Kenmerkende aspecten
Tijdvak 6
Het streven van vorsten naar absolute macht 2.1
De wetenschappelijke revolutie 2.1
Tijdvak 7
Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen 2.1, 2.2
van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op 2.1
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van 2.2
plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en
de opkomst van het abolitionisme;
De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over 2.2
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
Tijdvak 8
De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een 2.3
industriële samenleving
Discussies over de ‘sociale kwestie’ 2.3
De opkomst van emancipatiebewegingen 2.3
Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en 2.3
vrouwen aan het politieke proces
De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, 2.3
nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme
Groei in de wetenschap
Oorzaken
Humanisme (Geestelijke beweging uit de vijftiende en zestiende eeuw die zich kenmerkte door
studie van de klassieke Oudheid en zelfstandig en kritisch denken.)
Hernieuwde belangstelling ontstaan klassieke cultuur dat bijdroeg aan nieuw mens- en
wereldbeeld van de renaissance
Ambachtelijke techniek
Bijv. ontwerpen nieuwe scheepsmodellen, gebruik van molens etc. vroeg om toepassing
wiskundige en natuurkundige inzichten
>> technische vooruitgang stimuleerde de wetenschap
Ontdekkingsreizen
, Europese overzeese expansie wereldwijde handelscontacten meer kennis wereld
buiten eigen werelddeel en in aanraking andere culturen en volken beïnvloedde manier
van kijken naar zichzelf en plaats in de wereld
Wetenschappelijke revolutie – onderzoeksmethoden
Geleerden déden niet alleen onderzoek, maar dachten ook na over hoe men dat moest doen;
1) Rationalisme
De opvatting dat de menselijke rede de voornaamste bron van kennis is
2) Empirisme
De opvatting dat waarneming en experiment de voornaamste bronnen van kennis zijn
3) Rationalisme en empirisme gecombineerd
- Zwaartekracht
Argwaan werd opgewekt bij kerkelijke gezaghebbers toen het leven op aarde zou gehoorzamen aan
onveranderlijke natuurwetten (=Natuurlijke kracht of verschijnsel in de natuur waaraan alle levende en
niet-levende wezens zijn onderworpen.)
Geen ruimte voor God
Gegevens Bijbel overbodig of aantoonbaar
Op termijn functie Kerk ter discussie gesteld
- God natuurwetten bij schepping had ingesteld
- Godsdienst gezien persoonlijke aangelegenheid
- Traditie vorst veel invloed had op religieuze keuzes van onderdanen verloor
Rationeel optimisme
Verlichte denkers gaven blijk van rationeel optimisme: door gebruik te maken van de rede kon de
mens ziekten en gebreken verhelpen, maar ook oorlog, onderdrukking, machtsmisbruik, armoede en
honger uitbannen.
Met verstand kon de mens alle maatschappelijke, economische en politieke problemen oplossen
= Het geloof dat de mens met behulp van zijn rede alle religieuze, politieke, economische en maatschappelijke
problemen kan oplossen.
Betekenis
Het geloof dat de mens met behulp van zijn rede alle religieuze, politieke, economische en
maatschappelijke problemen kan oplossen
Kritiek
Kritische houding tegenover bestaande gezagsverhoudingen en religieuze praktijken.
Traditie en geloof gebaseerde machtsaanspraken van koningen, edelen en geestelijken
werden door veel denkers in twijfel getrokken
Opvoeding in de Verlichting
- Verlichters: goede opvoeding en goed onderwijs groot belang
- Betere samenleving >> kinderen noodzakelijk opgevoed tot redelijk denkende burgers
- Beschaving en kennis maakten iemand tot evenwichtig en deugdzaam persoon
Verlichte denkers veel waarde hechten aan verspreiding wetenschappelijke kennis en verlichte
ideeën over inrichting samenleving: VB is de encyclopédie.
(=Ideeën die dankzij rationeel (verstandelijk) redeneren ontstonden en die tot doel hadden een betere
samenleving te creëren.)
Verlichting
1650 – 1900
Kenmerkende aspecten
Tijdvak 6
Het streven van vorsten naar absolute macht 2.1
De wetenschappelijke revolutie 2.1
Tijdvak 7
Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen 2.1, 2.2
van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op 2.1
eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van 2.2
plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en
de opkomst van het abolitionisme;
De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over 2.2
grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap
Tijdvak 8
De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een 2.3
industriële samenleving
Discussies over de ‘sociale kwestie’ 2.3
De opkomst van emancipatiebewegingen 2.3
Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en 2.3
vrouwen aan het politieke proces
De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, 2.3
nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme
Groei in de wetenschap
Oorzaken
Humanisme (Geestelijke beweging uit de vijftiende en zestiende eeuw die zich kenmerkte door
studie van de klassieke Oudheid en zelfstandig en kritisch denken.)
Hernieuwde belangstelling ontstaan klassieke cultuur dat bijdroeg aan nieuw mens- en
wereldbeeld van de renaissance
Ambachtelijke techniek
Bijv. ontwerpen nieuwe scheepsmodellen, gebruik van molens etc. vroeg om toepassing
wiskundige en natuurkundige inzichten
>> technische vooruitgang stimuleerde de wetenschap
Ontdekkingsreizen
, Europese overzeese expansie wereldwijde handelscontacten meer kennis wereld
buiten eigen werelddeel en in aanraking andere culturen en volken beïnvloedde manier
van kijken naar zichzelf en plaats in de wereld
Wetenschappelijke revolutie – onderzoeksmethoden
Geleerden déden niet alleen onderzoek, maar dachten ook na over hoe men dat moest doen;
1) Rationalisme
De opvatting dat de menselijke rede de voornaamste bron van kennis is
2) Empirisme
De opvatting dat waarneming en experiment de voornaamste bronnen van kennis zijn
3) Rationalisme en empirisme gecombineerd
- Zwaartekracht
Argwaan werd opgewekt bij kerkelijke gezaghebbers toen het leven op aarde zou gehoorzamen aan
onveranderlijke natuurwetten (=Natuurlijke kracht of verschijnsel in de natuur waaraan alle levende en
niet-levende wezens zijn onderworpen.)
Geen ruimte voor God
Gegevens Bijbel overbodig of aantoonbaar
Op termijn functie Kerk ter discussie gesteld
- God natuurwetten bij schepping had ingesteld
- Godsdienst gezien persoonlijke aangelegenheid
- Traditie vorst veel invloed had op religieuze keuzes van onderdanen verloor
Rationeel optimisme
Verlichte denkers gaven blijk van rationeel optimisme: door gebruik te maken van de rede kon de
mens ziekten en gebreken verhelpen, maar ook oorlog, onderdrukking, machtsmisbruik, armoede en
honger uitbannen.
Met verstand kon de mens alle maatschappelijke, economische en politieke problemen oplossen
= Het geloof dat de mens met behulp van zijn rede alle religieuze, politieke, economische en maatschappelijke
problemen kan oplossen.
Betekenis
Het geloof dat de mens met behulp van zijn rede alle religieuze, politieke, economische en
maatschappelijke problemen kan oplossen
Kritiek
Kritische houding tegenover bestaande gezagsverhoudingen en religieuze praktijken.
Traditie en geloof gebaseerde machtsaanspraken van koningen, edelen en geestelijken
werden door veel denkers in twijfel getrokken
Opvoeding in de Verlichting
- Verlichters: goede opvoeding en goed onderwijs groot belang
- Betere samenleving >> kinderen noodzakelijk opgevoed tot redelijk denkende burgers
- Beschaving en kennis maakten iemand tot evenwichtig en deugdzaam persoon
Verlichte denkers veel waarde hechten aan verspreiding wetenschappelijke kennis en verlichte
ideeën over inrichting samenleving: VB is de encyclopédie.
(=Ideeën die dankzij rationeel (verstandelijk) redeneren ontstonden en die tot doel hadden een betere
samenleving te creëren.)
