Samenvatting Traumasensitief lesgeven:
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Trauma en veerkracht bij kinderen: .................................................................................. 9
1.1 Wat is trauma: ........................................................................................................................ 9
Definitie: ......................................................................................................................................... 9
Niet alles resulteert in een trauma: ................................................................................................ 9
1.2 Wat is veerkracht: ........................................................................................................................ 9
Definitie: ......................................................................................................................................... 9
Veerkracht kan ontwikkeld worden: .............................................................................................. 9
1.3 Vormen van een trauma: ........................................................................................................ 9
Interpersoonlijk trauma: ................................................................................................................ 9
Secundair trauma: ........................................................................................................................ 10
1.4 Onderzoek naar meegemaakte ingrijpende gebeurtenissen bij basisschoolleerlingen: ....... 10
1.5 Uitingen van gedrag: .................................................................................................................. 10
1.6 PTSS: ........................................................................................................................................... 10
Definitie: Post Traumatische Stress Stoornis ................................................................................ 10
PTSS bij kinderen: ......................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: Mogelijke oorzaken van een trauma: ............................................................................. 12
2.1 Trauma door kindermishandeling: ............................................................................................. 12
Definitie: ....................................................................................................................................... 12
Hoe vaak komt het voor: .............................................................................................................. 12
Vormen van Kindermishandeling: ................................................................................................ 12
Risicofactoren bij ouders: ............................................................................................................. 13
Risicofactoren gezinssamenstelling: ............................................................................................. 13
Wijk: ............................................................................................................................................. 13
Risicofactoren bij kinderen: .......................................................................................................... 13
Beschermende factoren bij ouders: ............................................................................................. 13
Beschermende factoren kinderen: ............................................................................................... 14
Beschermende factoren gezin: ..................................................................................................... 14
Beschermende factoren omgeving: .............................................................................................. 14
2.2 Trauma bij Nieuwkomers: .......................................................................................................... 14
Hebben soms geen afscheid kunnen nemen van omgeving en dierbaren! .................................. 14
Soms gevlucht zonder ouders ...................................................................................................... 14
Soms zelf geweld meegemaakt of getuige geweest van geweld. ................................................. 14
Stress-soorten hangen samen met: .............................................................................................. 14
Nieuwkomers midden en oost Europese landen: ......................................................................... 15
2.3 Trauma door opgroeien in armoede: ......................................................................................... 15
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
, Grote bron van stress voor gezinnen: .......................................................................................... 15
Wie lopen dit risico/waardoor groter risico: ................................................................................ 15
Uitwerking bij kinderen: ............................................................................................................... 15
Uitwerking bij ouders: .................................................................................................................. 15
2.4 Trauma door racisme: ................................................................................................................ 16
Wat is racisme: ............................................................................................................................. 16
Kan resulteren in: ......................................................................................................................... 16
Microagressie: .............................................................................................................................. 16
Kan ook gebeuren als kinderen getuigen zijn van deze vorm van racisme ................................... 16
2.5 Trauma bij kinderen met een (verstandelijke) beperking: .......................................................... 16
Grotere kans op een ingrijpende ervaring: ................................................................................... 16
Risico op traumaklachten: ............................................................................................................ 17
2.6 Trauma bij jonge kinderen:......................................................................................................... 17
Wordt vaak onderkend!: .............................................................................................................. 17
Kinderen kunnen in de buik al dingen meemaken en die opslaan: .............................................. 17
Meer kans om slachtoffer te worden van mishandeling: ............................................................. 17
Bij geen of onjuiste behandeling kunnen kinderen chronische klachten ontwikkelen!: ............... 17
Zelfde symptomen als volwassenen, sommige uiten zich anders: ............................................... 17
2.7 Optelsom van stressoren: ........................................................................................................... 17
Gevolg: ......................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 3: De ontwikkeling van de hersenen: .................................................................................. 18
3.1 Ervaringen vormen de hersenen ................................................................................................ 18
Neurale verbindingen: informatie uitwisselen tussen de hersenhelften ...................................... 18
Hersenontwikkeling: ..................................................................................................................... 18
Serve and returninteracties: ......................................................................................................... 18
3.2 Belang herhaling en vaste routines: ........................................................................................... 18
Omgeving is van invloed op de ontwikkeling: .............................................................................. 18
Herhaling van de ervaring zorg voor ............................................................................................ 18
Door nieuwe ervaringen worden nieuwe paden gevormd ........................................................... 18
3.3 Structuur van de hersenen: ........................................................................................................ 19
Hersenstam: ................................................................................................................................. 19
Limbisch gebied: ........................................................................................................................... 19
De cortex: ..................................................................................................................................... 19
3.4 Samenwerking tussen de verschillende delen van de hersenen: ............................................... 20
Informatie gaat van onder naar boven in de hersenen: ............................................................... 20
Netwerken als wegen in verbinding met elkaar ........................................................................... 20
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
, Werkt samen met andere biologische systemen: ........................................................................ 20
Systemen in verbinding onlosmakelijk met elkaar verbonden ..................................................... 20
Vermogen om eigen gedrag, emoties en gedachten te reguleren, hangt af met kwaliteit van
neurale integratie. ........................................................................................................................ 20
3.5 Zelfregulatie ............................................................................................................................... 20
Het leren begint in de vroegste ontwikkeling ............................................................................... 20
Later leer je verbanden leggen tussen je gevoel, gedachten en gedrag. ...................................... 20
Voorwaarde om tot leren te kunnen komen ................................................................................ 20
3.6 Gehechtheid: .............................................................................................................................. 21
Gehechtheidsgedrag=zoeken naar contact met hechtingsfiguur: ................................................ 21
Duurzame en emotionele band die kind opbouwt met ouder ..................................................... 21
Veilige hechting=beschermende belangrijke factor in de ontwikkeling! ...................................... 21
Voorwaarden voor veilige gehechtheid ........................................................................................ 21
Hoofdstuk 4: Effecten van trauma en toxische stress op de ontwikkeling van kinderen: .................... 22
4.1 Verschillende soorten stress en stressreacties: .......................................................................... 22
Positieve stress: ............................................................................................................................ 22
Negatieve stress: .......................................................................................................................... 22
Verdraagbare stress: .................................................................................................................... 22
Neutrale prikkels worden triggers ................................................................................................ 22
4.2 Stressreacties: ............................................................................................................................ 23
Amygdala:..................................................................................................................................... 23
Hyper-arousel: .............................................................................................................................. 23
Hypo-arousel: ............................................................................................................................... 24
Dissociatie: ................................................................................................................................... 24
Zorgen beide voor uitschakeling bovenste hersenhelften: .......................................................... 24
4.2.3 Window of tolerance: .............................................................................................................. 25
4.3 Hersenen in overlevingsstand: ................................................................................................... 25
Stressreactie houdt aan als er steeds stresservaring is en steun vertrouwde volwassene die helpt
bij verwerking blijft uit, of wanneer volwassene veroorzaker is van de stress: ............................ 25
Toxische stress: ............................................................................................................................ 25
4.4 Negatieve uitwerking op de cognitieve functies:........................................................................ 26
Gebrekkige executieve functies, dus moeite met de volgende zaken: ......................................... 26
Gebrekkige geheugenfuncties: ..................................................................................................... 26
Gebrekkig functioneren in de taal: ............................................................................................... 26
Leiden later weer tot: ................................................................................................................... 26
4.5 Gebrekkige zelfregulatie: (gevolg van 4.4) ................................................................................. 26
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Trauma en veerkracht bij kinderen: .................................................................................. 9
1.1 Wat is trauma: ........................................................................................................................ 9
Definitie: ......................................................................................................................................... 9
Niet alles resulteert in een trauma: ................................................................................................ 9
1.2 Wat is veerkracht: ........................................................................................................................ 9
Definitie: ......................................................................................................................................... 9
Veerkracht kan ontwikkeld worden: .............................................................................................. 9
1.3 Vormen van een trauma: ........................................................................................................ 9
Interpersoonlijk trauma: ................................................................................................................ 9
Secundair trauma: ........................................................................................................................ 10
1.4 Onderzoek naar meegemaakte ingrijpende gebeurtenissen bij basisschoolleerlingen: ....... 10
1.5 Uitingen van gedrag: .................................................................................................................. 10
1.6 PTSS: ........................................................................................................................................... 10
Definitie: Post Traumatische Stress Stoornis ................................................................................ 10
PTSS bij kinderen: ......................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: Mogelijke oorzaken van een trauma: ............................................................................. 12
2.1 Trauma door kindermishandeling: ............................................................................................. 12
Definitie: ....................................................................................................................................... 12
Hoe vaak komt het voor: .............................................................................................................. 12
Vormen van Kindermishandeling: ................................................................................................ 12
Risicofactoren bij ouders: ............................................................................................................. 13
Risicofactoren gezinssamenstelling: ............................................................................................. 13
Wijk: ............................................................................................................................................. 13
Risicofactoren bij kinderen: .......................................................................................................... 13
Beschermende factoren bij ouders: ............................................................................................. 13
Beschermende factoren kinderen: ............................................................................................... 14
Beschermende factoren gezin: ..................................................................................................... 14
Beschermende factoren omgeving: .............................................................................................. 14
2.2 Trauma bij Nieuwkomers: .......................................................................................................... 14
Hebben soms geen afscheid kunnen nemen van omgeving en dierbaren! .................................. 14
Soms gevlucht zonder ouders ...................................................................................................... 14
Soms zelf geweld meegemaakt of getuige geweest van geweld. ................................................. 14
Stress-soorten hangen samen met: .............................................................................................. 14
Nieuwkomers midden en oost Europese landen: ......................................................................... 15
2.3 Trauma door opgroeien in armoede: ......................................................................................... 15
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
, Grote bron van stress voor gezinnen: .......................................................................................... 15
Wie lopen dit risico/waardoor groter risico: ................................................................................ 15
Uitwerking bij kinderen: ............................................................................................................... 15
Uitwerking bij ouders: .................................................................................................................. 15
2.4 Trauma door racisme: ................................................................................................................ 16
Wat is racisme: ............................................................................................................................. 16
Kan resulteren in: ......................................................................................................................... 16
Microagressie: .............................................................................................................................. 16
Kan ook gebeuren als kinderen getuigen zijn van deze vorm van racisme ................................... 16
2.5 Trauma bij kinderen met een (verstandelijke) beperking: .......................................................... 16
Grotere kans op een ingrijpende ervaring: ................................................................................... 16
Risico op traumaklachten: ............................................................................................................ 17
2.6 Trauma bij jonge kinderen:......................................................................................................... 17
Wordt vaak onderkend!: .............................................................................................................. 17
Kinderen kunnen in de buik al dingen meemaken en die opslaan: .............................................. 17
Meer kans om slachtoffer te worden van mishandeling: ............................................................. 17
Bij geen of onjuiste behandeling kunnen kinderen chronische klachten ontwikkelen!: ............... 17
Zelfde symptomen als volwassenen, sommige uiten zich anders: ............................................... 17
2.7 Optelsom van stressoren: ........................................................................................................... 17
Gevolg: ......................................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 3: De ontwikkeling van de hersenen: .................................................................................. 18
3.1 Ervaringen vormen de hersenen ................................................................................................ 18
Neurale verbindingen: informatie uitwisselen tussen de hersenhelften ...................................... 18
Hersenontwikkeling: ..................................................................................................................... 18
Serve and returninteracties: ......................................................................................................... 18
3.2 Belang herhaling en vaste routines: ........................................................................................... 18
Omgeving is van invloed op de ontwikkeling: .............................................................................. 18
Herhaling van de ervaring zorg voor ............................................................................................ 18
Door nieuwe ervaringen worden nieuwe paden gevormd ........................................................... 18
3.3 Structuur van de hersenen: ........................................................................................................ 19
Hersenstam: ................................................................................................................................. 19
Limbisch gebied: ........................................................................................................................... 19
De cortex: ..................................................................................................................................... 19
3.4 Samenwerking tussen de verschillende delen van de hersenen: ............................................... 20
Informatie gaat van onder naar boven in de hersenen: ............................................................... 20
Netwerken als wegen in verbinding met elkaar ........................................................................... 20
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
, Werkt samen met andere biologische systemen: ........................................................................ 20
Systemen in verbinding onlosmakelijk met elkaar verbonden ..................................................... 20
Vermogen om eigen gedrag, emoties en gedachten te reguleren, hangt af met kwaliteit van
neurale integratie. ........................................................................................................................ 20
3.5 Zelfregulatie ............................................................................................................................... 20
Het leren begint in de vroegste ontwikkeling ............................................................................... 20
Later leer je verbanden leggen tussen je gevoel, gedachten en gedrag. ...................................... 20
Voorwaarde om tot leren te kunnen komen ................................................................................ 20
3.6 Gehechtheid: .............................................................................................................................. 21
Gehechtheidsgedrag=zoeken naar contact met hechtingsfiguur: ................................................ 21
Duurzame en emotionele band die kind opbouwt met ouder ..................................................... 21
Veilige hechting=beschermende belangrijke factor in de ontwikkeling! ...................................... 21
Voorwaarden voor veilige gehechtheid ........................................................................................ 21
Hoofdstuk 4: Effecten van trauma en toxische stress op de ontwikkeling van kinderen: .................... 22
4.1 Verschillende soorten stress en stressreacties: .......................................................................... 22
Positieve stress: ............................................................................................................................ 22
Negatieve stress: .......................................................................................................................... 22
Verdraagbare stress: .................................................................................................................... 22
Neutrale prikkels worden triggers ................................................................................................ 22
4.2 Stressreacties: ............................................................................................................................ 23
Amygdala:..................................................................................................................................... 23
Hyper-arousel: .............................................................................................................................. 23
Hypo-arousel: ............................................................................................................................... 24
Dissociatie: ................................................................................................................................... 24
Zorgen beide voor uitschakeling bovenste hersenhelften: .......................................................... 24
4.2.3 Window of tolerance: .............................................................................................................. 25
4.3 Hersenen in overlevingsstand: ................................................................................................... 25
Stressreactie houdt aan als er steeds stresservaring is en steun vertrouwde volwassene die helpt
bij verwerking blijft uit, of wanneer volwassene veroorzaker is van de stress: ............................ 25
Toxische stress: ............................................................................................................................ 25
4.4 Negatieve uitwerking op de cognitieve functies:........................................................................ 26
Gebrekkige executieve functies, dus moeite met de volgende zaken: ......................................... 26
Gebrekkige geheugenfuncties: ..................................................................................................... 26
Gebrekkig functioneren in de taal: ............................................................................................... 26
Leiden later weer tot: ................................................................................................................... 26
4.5 Gebrekkige zelfregulatie: (gevolg van 4.4) ................................................................................. 26
Samenvatting | Esmee de Vries | Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen | 30 oktober 2023
