Samenvatting Geschiedenis & samenleving H1

Boek: geschiedenis & samenleving
Hoofdstuk 1
Tijd van jagers en boeren  3000 v. Chr. Tot 50 v. Chr.

5 miljard jaar geleden  aarde ontstaat
65 miljoen jaar geleden  dinosauriërs sterven uit
2/3 miljoen jaar geleden  de mens
250000 jaar geleden  jagers-verzamelaas laten hun sporen na bij Maastricht
40000 jaar geleden  homo sapiens komt naar Europa
35000 jaar gelden  neanderthalers sterven uit
8000 v. Chr.  einde ijstijd, rendierjagers trekken weg
9000 v. Chr.  oudste sporen van akkerbouw in het Nabije oosten
7500 v. Chr. oudste sporen van veeteelt in het Nabije oosten
5300-4900 v. Chr.  Bandkeramiekers
3400 – 2850 v. Chr.  Hunebedbouwers
2100 v. Chr.  Einde steentijd (voor de lage landen)
2100-700 v. Chr. Bronstijd (voor de lage landen)
700 – 50 v. Chr.  IJzertijd (voor de lage landen)
50 v. Chr. -> Romeinen veroveren het noorden van Gallië
Tijd van Jagers en Boeren = prehistorie
Tijd van Grieken en romeinen = oudheid

1.1
Aarde is 5 miljard jaar geleden als hete gas- en stofwolk in het heelal ontstaan  in elkaar
gedrukt tot harde kern  na afkoeling is de aarde ontstaan
Op het binnenste van de aarde drijven aardkorstplaten  bewegen elk jaar een paar
centimeter
Eerst is er 1 groot supercontinent (pangaea, hela aarde)  door verschuiving continenten
ontstaan  200 miljoen jaar geleden begonnen
Eerste leven op aarde  in zeeën (algen)
400 miljoen jaar geleden  leven op het land (planten zonder bladeren)
Eerste dieren in het water  zoals kwallen  400 miljoen jaar geleden vissen
Eerste amfibieën  dieren in het water die zich ontwikkelen tot landdieren van de
amfibieën stammen de eerste reptielen af
220 miljoen jaar geleden  kikkers, schildpadden, krokodillen, hagedissen en dinosauriërs,
maaghagedis (15 meter land, gevonden in Maastricht)
Dinosaurus = verschrikkelijke hagedis  leven tussen 220 miljoen en 65 miljoen jaar geleden,
grootte verschil, planten eters en vleeseters, nu meer dan 700 soorten bekend
65 miljoen jaar geleden  eind aan de dinosauriërs  ze denken door een meteorietinslag,
koud klimaat of vulkaanuitbarsting. Krokodillen, schildpadden en hagedissen hebben de
ramp wel overleefd
65 miljoen jaar geleden  kleine zoogdieren  olifanten, neushoorns, ratten, apen…
3 miljoen jaar geleden  mammoeten, wolharige neushoorns, reuzenherten, dolfijnen en de
mens
Schepping van de mens  Bijbel zegt 17e eeuw waren de eerste mensen Adam en Eva, 23
oktober 4004 v. Chr.

, Ontstaan van de mens ligt veel verder terug dan 400 v. Chr.  stamboom van d mens is nog
veel onduidelijk  paleo-antropologie wetenschap houdt zich hiermee bezig  reconstructie
van de mens vindt plaat door fossielen van (delen van) het menselijk lichaam  alle
theorieën gaan uit van het ontstaan van de mens in Afrika
Ooit moet er een aapachtige stemvader geweest zijn van de Mensachtigen (hominiden)
Tot mensachtigen behoren de mensen, chimpansees en gorilla’s  afsplitsing mensen en
mensapen moet zo’n 7 a 5 miljoen jaar geleden plaatsgevonden hebben
Mensapen worden opgevolgd door de handige mens (homo habilis) en de rechtopstaande
mens (homo erectus)
In Afrika ontstaat tussen 200000 en 100000 jaar geleden de huidige mens, de denkende
mens (homo sapiens)  herseninhoud en ontwikkeling handen  40000 jaar geleden komt de
homo sapiens naar West-Europa
50000 jaar geleden  denkende mens kan praten, kunst maken (grotwanden)
1.2
Er zijn koude perioden (glacialen) van gemiddeld 100000 jaar, de IJstijden, afgewisseld door
warmere perioden (interglacialen) van gemiddeld zo’n 20000 jaar
De boomgrens verplaatst zich in zuidelijke richting. Het landschap dat aan het ijs grenst
verandert in een steppentoendra, in warme perioden verschuift de boomgrens in noordelijke
richting. Verklaring afwisseling  schommelingen aardas, wisselingen in de baan van de
aarde om de zon en verschillen in stralingsintensiteit van de zon
In de voorlaatste ijstijd bedekt 140000 jaar geleden het ijs Noord-Europa tot een lijn
Dusseldorf, Nijmegen en haarlem  verantwoordelijk voor de huidige niveauverschillen in de
bodem van Nederland  veel stenen aangevoerd
De steppentoendra gebieden bestaan uit grassen en kruiden met zo hier en daar
dwergberken en jeneverbessen  voelen wolharige mammoeten, wolharige neushoorns,
wisenten, rendieren en paarden zich thuis  verder naar het zuiden gaat het steppentoendra
over in berken-, naald-, en loofbossen  bosolifanten, neushoorns, nijlpaarden, oerossen,
edelherten en everzwijnen
Laatste ijstijd  20000 jaar geleden  tot waar nu Hamburg ligt  Noordzee voor een
belangrijk deel drooggevallen (Noorderzeeland). Komt door daling zeespiegel (120 meter).
10.000 jaar geleden  stijgt de temperatuur en begint het interglaciaal dat tot op de dag van
vandaag voortduurt  bossen en dieren verplaatsen zich in noordelijke richting
700.000 jaar geleden  oudste sporen van menselijke activiteiten in Europa (Italië)
400.000 jaar geleden  oudste menselijke sporen voor Noord-Europa
Op het huidige Nederlandse grondgebied zijn sporen van kampementen gevonden in een
grindgroeve bij Maastricht  Belvédére-groeve  botten van dieren en menselijke werktuigen
 vondsten bestaan uit vuurstenen werktuigen en afslagen  250.000 jaar geleden een
interglaciale periode  steen zal het belangrijkste materiaal voor de mens zijn
1856  grot in het Neanderthaler bij Düsseldorf zijn fossiele resten van mensen gevonden 
Neanderthaler  hebben 130.000 jaar geleden tot 35.000 jaar geleden geleefd, ze zijn goed
aangepast aan het koude klimaat, woongebied van Frankrijk tot Eurazië (Israël)
(grotbewoners)  er zijn grote verschillen met de Neanderthalers en de Homo Sapiens
Vanaf 40.000 jaar geleden  geschiedenis van de Homo Sapiens
Komst denkende mens  ingrijpende culturele veranderen  andere vuursteentechniek,
nieuwe werktuigtypen, andere materialen, graven voor de doden met grafgiften en kunst
Oudste mensen  jagers-verzamelaars  leven als nomaden  voedsel verzamelen, tijdelijke
kampementen, kudde dieren volgen, alleen sporen van kampementen achterlaten