Week 1
2 fundamentele vragen die behoren tot de studie van bewustzijn: wat is het & hoe ontstaat het.
Homunculus: het filosofische idee dat er een klein persoon in ons hoofd zit die mentale processen
controleert.
Het bestuderen van het bewustzijn
Hiervoor zijn er verschillende manieren:
Introspectie, Dit is echter niet helemaal volledig/niet betrouwbaar, omdat we alleen kunnen
introspecteren op momenten waar we op dat moment bewust van zijn.
Psychologische experimenten: de manier om het bewustzijn te onderzoeken is het meten
van een variabelen waarvan we denken dat die geassocieerd is met het bewustzijn.
Hersenonderzoek.
- Echter zijn technieken nog steeds beperkt door tekortkoming in spatiele resolutie (waar
de activiteit plaats vindt) en temporale resolutie (weten dat er activiteit plaats vindt).
- We meten bewustzijn niet direct hierdoor. We kunnen de beeldgegevens hoogstens
correleren met aspecten van het bewustzijn, maar niet meer.
Het bestuderen van de effecten van hersenbeschadiging op het bewustzijn
Filosofische gedachte-experiment, dat is een denkoefening waarbij hypothetische
scenario's worden gebruikt om concepten & theorieën te onderzoeken zonder fysieke
uitvoering.
Kunstmatige intelligentie, proberen bewustzijn te creëren bij een machine
Definiëren van bewustzijn
Bewustzijn is het zijn van jezelf (zelfbewustzijn) in het nu en hier. Zelfbewustzijn: ons bewust worden
van ons eigen bewustzijn. We zijn alleen bewust van ons bewustzijn in het heden, zelfs bij het
ophalen van herinneringen zijn we ons bewust van de herinnering, niet van de oorspronkelijke
gebeurtenis. Daarnaast is bewustzijn subjectief, waardoor het moeilijk is om andermans ervaringen
volledig te begrijpen. Het probleem van andere minds: we kunnen op geen enkele manier weten
wat iemand anders ervaart.
Moeilijke en makkelijke problemen van bewustzijn
Chalmer kwam met het ‘moeilijke probleem’/bindingprobleem van bewustzijn: hoe objectieve
processen, zoals hersenactiviteit, leiden tot ons subjectieve bewustzijn. In het brein valt geen
bewustzijn te vinden, maar hoe kan het dan dat ik ik ben? Verklaring kloof/explanatory gap: het
verschil in ons vermogen om fysieke processen te verklaren met natuurkundige wetten en ons
onvermogen om mentale processen te verklaren.
COLLESTOF
1e persoonsperspectief: de subjectieve persoonlijke ervaringsperspectief. Bijv. het zien van
de kleur rood vanuit jouw persoonlijke beleving.
3e persoonsperspectief: een objectief, extern perspectief vanuit een waarnemer. Bijv. het
bestuderen van de hersenactiviteit wanneer iemand de kleur rood ziet.
Het moeilijke probleem is dat het 1e PP moeilijk te verklaren is vanuit het 3 e PP.
Makkelijke problemen duiden op alle andere onderwerpen die tot het bewustzijn behoren en die de
wetenschap kan verklaren. Bijv. wat het verschil is tussen waken en slapen. Deze “makkelijke
problemen” zijn alleen makkelijk in vergelijking met de moeilijke problemen.
,Intenties
Het lijkt onmogelijk om een volledig leeghoofd te hebben. Ook lijkt bewustzijn altijd ergens opgericht
te zijn (intentionaliteit), dus bewustzijn heeft inhoud. Je bent altijd bewust van iets. Echter heeft het
bewustzijn grenzen, zo kan je bijv. niet bewust zijn van je spijsvertering.
Soorten bewustzijn
Block maakt onderscheid tussen verschillende soorten bewustzijn:
1. Toegankelijk bewustzijn (A-consciousness): omvat hetgeen wat we kunnen rapporten. Denk
aan gedachten, gevoelens, verlangens. Toegankelijk bewustzijn wordt vooral gebruikt in
experimenten.
2. Fenomenaal bewustzijn (P-consciousness): omvat de subjectieve ervaring van bewustzijn.
Denk aan de ervaring die je hebt van de gedachten, gevoelens, etc of bijv. wel hoe het voelt
om jezelf te zijn.
Meestal interacteren deze 2 samen volgens Block, maar ze kunnen ook los van elkaar bestaan
Edelman kwam met andere soorten bewustzijn:
1. Primaire bewustzijn: draait om het hier en nu, zoals zintuigelijke waarnemingen die nu iets
waarneemt. Creëert het gevoel van wie wij zijn
2. Secundaire bewustzijn: ons vermogen om te reflecteren
op primair bewustzijn. Deze vorm ontbreekt vaak in
dromen.
Niveaus van bewustzijn
Hofstadter ontwierp een hiërarchie van bewustzijn waarin hij
beweert dat sommige organismen meer bewustzijn hebben dan
andere. Recursie: het vermogen hebben om te reflecteren over
het bewustzijn en dan weer bewust kunnen zijn over dat, en dit
gaat eindeloos zo verder (zelfbewustzijn). Dit zouden waarschijnlijk
alleen mensen kunnen.
Geschiedenis van het bewustzijnsonderzoek
Descartes stelde voor dar de geest en het lichaam uit twee verschillende substantie bestaan
(dualisme). Hiermee werd het mind-body probleem in het leven geroepen: hoe mentale staten
voortkomen uit het fysieke brein.
Toen kwam de cognitieve psychologie waarin bewustzijn nog steeds lastig te bestuderen was. Pas
toen hersenonderzoek intrede, kwam er weer interesse in bewustzijnsonderzoek.
Problemen van het bewustzijn
H2
Mind-body probleem houdt zich
bezig met 2 vragen: (1) wat is de
aard van de relatie tussen
bewustzijn en hersenen en (2) wat
is de aard van subjectieve
ervaringen?
, Gedachte-experiment
Denett (2014) kwam met een versie van gedachte-experiment genaamd intuïtiepompen: je geest
focussen op belangrijke aspecten van een probleem en irrelevante details weglaten. Het doel is om
ons denkproces te verduidelijken, niet om direct een antwoord te vinden.
Body-mind probleem
Een belangrijke vraag is hoe het materiële brein gerelateerd is aan de immateriële geest. Westphal
(2016) vat het probleem samen in eenvoudige stellingen:
1. Het lichaam is fysiek
2. De geest is niet-fysiek
3. Er is een wisselwerking tussen het lichaam en de geest
4. Fysieke en niet fysieke dingen kunnen niet op elkaar inwerken
Wanneer we deze stellingen samennemen, is het duidelijk dat minstens een ervan fout moet zijn. Nu
de vraag welke dat is.
Mereologische denkfout: de vergissing om de termen brein en geest/ mentale toestanden als
hetzelfde te zien.
Qualia is de som van de elementen die een subjectieve ervaring vormen. Bijv. de geur van koffie, de
smaak van koffie en de warmte die je voelt bij het vasthouden van de koffie. Onze ervaring is echter
privé. Je kunt de smaak van de koffie niet beschrijven aan iemand die het nooit heeft ervaren.
Monisme vs dualisme
Monisten: de wereld bestaat uit maar 1 substantie/mind. Dualisten: de wereld bestaat uit twee
soorten substanties.
Cartesiaans dualisme/substantiedualisme: het lichaam bestaat uit materie. (res extensa), maar de
geest zou immaterieel zijn (res cogitans). Deze twee zouden interacteren met elkaar via de
pijnappelklier en dit veroorzaakt onze subjectieve ervaring. Cartesiaans dualisme kent twee
problemen:
De geest kan niet worden onderzocht, omdat het buiten het domein van de fysica valt.
Onduidelijk hoe lichaam en geest met elkaar interacteren.
Andere vormen van dualisme
Parallelisme: overtuiging dat het fysieke en mentale wereld parallel aan elkaar verlopen
zonder te interacteren met elkaar.
Occasionalisme: hierbij is god de tussenkomst tussen geest en wereld. Elke keer als er iets
gebeurt in de fysieke wereld, zorgt god voor de bijhorende mentale ervaring bij elk persoon.
Property dualisme: er zou maar 1 soort substantie zijn (ongeacht wat die substantie is).
Binnen deze substantie bestaan er echter 2 soorten eigenschappen: mentale en fysieke.
- Emergentismestelt dat wanneer materie op complexe manieren is georganiseerd, er
nieuwe eigenschappen kunnen ontstaan, zoals mentale eigenschappen/bewustzijn. Deze
bewustzijn kan niet volledig worden verklaard door alleen naar de afzonderlijke fysieke
delen te kijken.
Vormen van monisme
Idealisme: wereld bestaat uit alleen immateriële substantie (mentale substantie).
- Bewust realisme: bewustzijn creëert hersenactiviteit en die vervolgens eigenschappen
van de fysieke wereld creeërt
2 fundamentele vragen die behoren tot de studie van bewustzijn: wat is het & hoe ontstaat het.
Homunculus: het filosofische idee dat er een klein persoon in ons hoofd zit die mentale processen
controleert.
Het bestuderen van het bewustzijn
Hiervoor zijn er verschillende manieren:
Introspectie, Dit is echter niet helemaal volledig/niet betrouwbaar, omdat we alleen kunnen
introspecteren op momenten waar we op dat moment bewust van zijn.
Psychologische experimenten: de manier om het bewustzijn te onderzoeken is het meten
van een variabelen waarvan we denken dat die geassocieerd is met het bewustzijn.
Hersenonderzoek.
- Echter zijn technieken nog steeds beperkt door tekortkoming in spatiele resolutie (waar
de activiteit plaats vindt) en temporale resolutie (weten dat er activiteit plaats vindt).
- We meten bewustzijn niet direct hierdoor. We kunnen de beeldgegevens hoogstens
correleren met aspecten van het bewustzijn, maar niet meer.
Het bestuderen van de effecten van hersenbeschadiging op het bewustzijn
Filosofische gedachte-experiment, dat is een denkoefening waarbij hypothetische
scenario's worden gebruikt om concepten & theorieën te onderzoeken zonder fysieke
uitvoering.
Kunstmatige intelligentie, proberen bewustzijn te creëren bij een machine
Definiëren van bewustzijn
Bewustzijn is het zijn van jezelf (zelfbewustzijn) in het nu en hier. Zelfbewustzijn: ons bewust worden
van ons eigen bewustzijn. We zijn alleen bewust van ons bewustzijn in het heden, zelfs bij het
ophalen van herinneringen zijn we ons bewust van de herinnering, niet van de oorspronkelijke
gebeurtenis. Daarnaast is bewustzijn subjectief, waardoor het moeilijk is om andermans ervaringen
volledig te begrijpen. Het probleem van andere minds: we kunnen op geen enkele manier weten
wat iemand anders ervaart.
Moeilijke en makkelijke problemen van bewustzijn
Chalmer kwam met het ‘moeilijke probleem’/bindingprobleem van bewustzijn: hoe objectieve
processen, zoals hersenactiviteit, leiden tot ons subjectieve bewustzijn. In het brein valt geen
bewustzijn te vinden, maar hoe kan het dan dat ik ik ben? Verklaring kloof/explanatory gap: het
verschil in ons vermogen om fysieke processen te verklaren met natuurkundige wetten en ons
onvermogen om mentale processen te verklaren.
COLLESTOF
1e persoonsperspectief: de subjectieve persoonlijke ervaringsperspectief. Bijv. het zien van
de kleur rood vanuit jouw persoonlijke beleving.
3e persoonsperspectief: een objectief, extern perspectief vanuit een waarnemer. Bijv. het
bestuderen van de hersenactiviteit wanneer iemand de kleur rood ziet.
Het moeilijke probleem is dat het 1e PP moeilijk te verklaren is vanuit het 3 e PP.
Makkelijke problemen duiden op alle andere onderwerpen die tot het bewustzijn behoren en die de
wetenschap kan verklaren. Bijv. wat het verschil is tussen waken en slapen. Deze “makkelijke
problemen” zijn alleen makkelijk in vergelijking met de moeilijke problemen.
,Intenties
Het lijkt onmogelijk om een volledig leeghoofd te hebben. Ook lijkt bewustzijn altijd ergens opgericht
te zijn (intentionaliteit), dus bewustzijn heeft inhoud. Je bent altijd bewust van iets. Echter heeft het
bewustzijn grenzen, zo kan je bijv. niet bewust zijn van je spijsvertering.
Soorten bewustzijn
Block maakt onderscheid tussen verschillende soorten bewustzijn:
1. Toegankelijk bewustzijn (A-consciousness): omvat hetgeen wat we kunnen rapporten. Denk
aan gedachten, gevoelens, verlangens. Toegankelijk bewustzijn wordt vooral gebruikt in
experimenten.
2. Fenomenaal bewustzijn (P-consciousness): omvat de subjectieve ervaring van bewustzijn.
Denk aan de ervaring die je hebt van de gedachten, gevoelens, etc of bijv. wel hoe het voelt
om jezelf te zijn.
Meestal interacteren deze 2 samen volgens Block, maar ze kunnen ook los van elkaar bestaan
Edelman kwam met andere soorten bewustzijn:
1. Primaire bewustzijn: draait om het hier en nu, zoals zintuigelijke waarnemingen die nu iets
waarneemt. Creëert het gevoel van wie wij zijn
2. Secundaire bewustzijn: ons vermogen om te reflecteren
op primair bewustzijn. Deze vorm ontbreekt vaak in
dromen.
Niveaus van bewustzijn
Hofstadter ontwierp een hiërarchie van bewustzijn waarin hij
beweert dat sommige organismen meer bewustzijn hebben dan
andere. Recursie: het vermogen hebben om te reflecteren over
het bewustzijn en dan weer bewust kunnen zijn over dat, en dit
gaat eindeloos zo verder (zelfbewustzijn). Dit zouden waarschijnlijk
alleen mensen kunnen.
Geschiedenis van het bewustzijnsonderzoek
Descartes stelde voor dar de geest en het lichaam uit twee verschillende substantie bestaan
(dualisme). Hiermee werd het mind-body probleem in het leven geroepen: hoe mentale staten
voortkomen uit het fysieke brein.
Toen kwam de cognitieve psychologie waarin bewustzijn nog steeds lastig te bestuderen was. Pas
toen hersenonderzoek intrede, kwam er weer interesse in bewustzijnsonderzoek.
Problemen van het bewustzijn
H2
Mind-body probleem houdt zich
bezig met 2 vragen: (1) wat is de
aard van de relatie tussen
bewustzijn en hersenen en (2) wat
is de aard van subjectieve
ervaringen?
, Gedachte-experiment
Denett (2014) kwam met een versie van gedachte-experiment genaamd intuïtiepompen: je geest
focussen op belangrijke aspecten van een probleem en irrelevante details weglaten. Het doel is om
ons denkproces te verduidelijken, niet om direct een antwoord te vinden.
Body-mind probleem
Een belangrijke vraag is hoe het materiële brein gerelateerd is aan de immateriële geest. Westphal
(2016) vat het probleem samen in eenvoudige stellingen:
1. Het lichaam is fysiek
2. De geest is niet-fysiek
3. Er is een wisselwerking tussen het lichaam en de geest
4. Fysieke en niet fysieke dingen kunnen niet op elkaar inwerken
Wanneer we deze stellingen samennemen, is het duidelijk dat minstens een ervan fout moet zijn. Nu
de vraag welke dat is.
Mereologische denkfout: de vergissing om de termen brein en geest/ mentale toestanden als
hetzelfde te zien.
Qualia is de som van de elementen die een subjectieve ervaring vormen. Bijv. de geur van koffie, de
smaak van koffie en de warmte die je voelt bij het vasthouden van de koffie. Onze ervaring is echter
privé. Je kunt de smaak van de koffie niet beschrijven aan iemand die het nooit heeft ervaren.
Monisme vs dualisme
Monisten: de wereld bestaat uit maar 1 substantie/mind. Dualisten: de wereld bestaat uit twee
soorten substanties.
Cartesiaans dualisme/substantiedualisme: het lichaam bestaat uit materie. (res extensa), maar de
geest zou immaterieel zijn (res cogitans). Deze twee zouden interacteren met elkaar via de
pijnappelklier en dit veroorzaakt onze subjectieve ervaring. Cartesiaans dualisme kent twee
problemen:
De geest kan niet worden onderzocht, omdat het buiten het domein van de fysica valt.
Onduidelijk hoe lichaam en geest met elkaar interacteren.
Andere vormen van dualisme
Parallelisme: overtuiging dat het fysieke en mentale wereld parallel aan elkaar verlopen
zonder te interacteren met elkaar.
Occasionalisme: hierbij is god de tussenkomst tussen geest en wereld. Elke keer als er iets
gebeurt in de fysieke wereld, zorgt god voor de bijhorende mentale ervaring bij elk persoon.
Property dualisme: er zou maar 1 soort substantie zijn (ongeacht wat die substantie is).
Binnen deze substantie bestaan er echter 2 soorten eigenschappen: mentale en fysieke.
- Emergentismestelt dat wanneer materie op complexe manieren is georganiseerd, er
nieuwe eigenschappen kunnen ontstaan, zoals mentale eigenschappen/bewustzijn. Deze
bewustzijn kan niet volledig worden verklaard door alleen naar de afzonderlijke fysieke
delen te kijken.
Vormen van monisme
Idealisme: wereld bestaat uit alleen immateriële substantie (mentale substantie).
- Bewust realisme: bewustzijn creëert hersenactiviteit en die vervolgens eigenschappen
van de fysieke wereld creeërt
