Probleem 1 – verschillen in opvoeding tussen culturen
Leerdoelen:
1. Wat is de theorie van Super en Harkness?
2. Wat zijn de verschillen in de opvoeding tussen verschillende culturen?
3. Wat zijn de verschillen tussen jongens en meisjes in de opvoeding?
4. Wie zijn betrokken bij de opvoeding? (kinderopvang, ouders, vader, etc.)
Bronnen:
► Artikel Pels (1998)
► Artikel Durgel, Vijver, Yagmuru (2012)
► Boek Elderling
► Artikel Bucx & de Roos (2015) – hoofdstuk ~1, 3, 6 + samenvatting
► Artikel Huijbregts, Leseman & Taveccio (2008)
► Artikel Mesman, van IJzendoorn & Bakemans-Kranenburg (2012)
► Artikel Pels, Distelbrink & Postma (2009)
► Artikel Super & Harkness (1986)
Extra:
► Eigen samenvatting van probleem 1 van blok 1.8
1
,Leerdoel 1: Wat is de theorie van Super en Harkness?
HARKNESS EN SUPER (1986)
De theorie van Harkness en Super
Harkness en Super spraken van een “developmental niche”. Veel modellen over de omgeving
van het kind houden geen rekening met het culturele aspect. Daarnaast zijn veel modellen
gebaseerd op het eindproduct in de volwassenheid en niet op het proces van de ontwikkeling.
The developmental niche is een theoretisch raamwerk om culturele aanpassing (regulatie)
in de micro-omgeving van het kind te bestuderen. Daarnaast beschrijft het de omgeving
vanuit het oogpunt van het kind, waardoor het proces van ontwikkeling en verwerving van
cultuur begrepen kan worden
Subsystemen van ‘the developmental niche’
De developmental niche bestaat uit drie met elkaar samenhangende subsystemen, die elk weer
zijn ingebed in de wijdere culturele en ecologische context. Deze subsystemen bemiddelen de
ontwikkeling van het kind binnen de cultuur en vormen de (fysische, sociale en) culturele
context van de ontwikkeling van het kind.
De subsystemen:
1. De fysieke en sociale settingen waarin een kind leeft
Via de settingen van het dagelijkse leven kan de cultuur de ontwikkeling van het kind
het meest beïnvloeden.
Fysieke settingen waarin kinderen en opvoeders zich bewegen: de materiële
kenmerken van de directe leefomgeving, zowel in de informele als formele sfeer
Sociale settingen waarin kinderen en opvoeders zich bewegen: de sociale kenmerken
van de directe leefomgeving, zowel in de informele als formele sfeer
De fysieke en sociale settingen bevatten waarden, opvoedingsdoelen en culturele
denkbeelden van opvoeders en de wijze waarop zij de opvoeding beleven. Deze
settingen verschillen dus per cultuur.
Bijvoorbeeld het verschil in slaappatroon: In Kenya (Kokwet) slapen baby’s bij
hun moeder en worden ze niet alleen te laten gedurende de dag. In Amerika slapen
baby’s op een eigen kamer in hun eigen bed, ook gedurende de dag.
o Fysieke settingen = bedje, ledikant, stoel
o Sociale settingen = verzorgers, mogelijkheden om gedrag te ontwikkelen
2. Cultureel bepaalde gewoonten, verzorging en opvoeding
Alle aspecten van de fysieke setting worden beïnvloed door de cultureel bepaalde
gewoonten, verzorging en opvoeding.
Cultureel bepaalde gewoontes van verzorging en opvoeding zijn
gedragsstrategieën voor het omgaan met kinderen van een bepaalde leeftijd in een
bepaalde omgeving
Bijvoorbeeld: kind in een sjaal/kledingstuk op de rug dragen is in veel culturen een
methode van verzorging (zowel door moeder als broer/zus). Dit wordt gebruikt om
het kind te troosten.
3. De psychologie van opvoeders
Hoewel de meeste opvoedingsgewoonten vanzelfsprekend zijn, hebben opvoeders hier
wel vaak specifieke overtuigingen en waarden over die worden gereguleerd door
cultuur. Hierbij gaat het om de waarden, opvoedingsdoelen, culturele denkbeelden en
beleving van de opvoeders.
2
, Psychologie van opvoeders heeft betrekking op expliciete opvattingen over
verzorging, opvoeding en ontwikkeling van kinderen = parental
etnotheories/parental belief systems. De denkmodellen van ouders zijn afgeleid
van denkmodellen van een cultuur (macrosysteem). De psychologie van de
opvoeders (3) heeft invloed op de setting (1) en gewoontes (2).
Bijvoorbeeld de ontwikkeling van kindertaal: In Kenya zijn moeders van mening
dat kinderen meer van elkaar leren dan van moeders wat betreft praten. Er is daar
dus sprake van een lagere frequentie van spraak naar hun kinderen dan in
bijvoorbeeld Amerika, waar ouders van mening zijn dat kinderen vooral van
ouders leren. Als ze wel met hun kinderen praten, worden vooral bevelen gebruikt.
De subsystemen worden in balans gehouden door homeostatische mechanismes.
De developmental niche is homeostatisch: als 1 ding in de niche verandert, past de rest van de
subsystemen zich aan. Kwaliteit en verschuivingen in de niche worden bepaalde door cultuur. De
niche is dus niet constant en is steeds in evenwicht door de homeostatische mechanisme.
Bijvoorbeeld: in een andere setting (bijv. warmer klimaat) gebruik je andere gewoontes, zoals
andere kleding voor je kind. (denk aan emigratie: beïnvloedt zowel je setting als je psychologie
en gewoontes)
Je kunt de developmental niche zien als een systeem:
1. De niche als gesloten systeem: de drie subsystemen werken op een gecoördineerde manier
samen. Binnen dit gesloten systeem heeft de cultuur de meeste onmiddellijke invloed.
De setting past zich aan aan de migrant. De migrant houdt in dit geval meer vast aan de
eigen cultuur. Voorbeeld: Moskee in Nederland
2. De niche als open systeem: de migrant past zich aan aan de setting (aan de Nederlandse
cultuur), bijvoorbeeld de taal leren spreken
3. Wederzijdse aanpassing: de migrant past zich aan zijn omgeving aan, maar er is ook
aanvullende aanpassing vanuit de omgeving (co-evolutie). In dit geval zijn het organisme
en de niche onderling aangepast. (ook bijvoorbeeld: moskee in Nederland, want NL past
zich ook aan aan de migranten als er veel in het land aanwezig zijn) (voorbeeld:
temperament van het kind lokt bepaald opvoedingsgedrag uit)
3
, Leerdoel 2: Wat zijn de verschillen in de opvoeding tussen
verschillende culturen?
BUCX EN ROOS (2015)
Methode
- Review en samenvatting op basis van de bestaande onderzoeken en met een terugblik op
kenmerken van de groepen uit eerder onderzoek
- We gaan op basis van de bestaande kennis kenmerken van de groepen opmaken
- Onderzocht: Marokkaanse, Turkse, Surinaamse, Antilliaanse en autochtone ouders
Feitjes uit de boeksamenvatting
► 1 op de 7 ouders met minderjarige kinderen heeft een niet-westerse achtergrond: 1)
geboren in een niet-westers land (1e generatie) of minimaal 1 van de ouders geboren in een
niet-westers land (2e generatie). De Turks-Nederlandse ouders zijn de grootste groep,
gevolgd door Marokkaans-Nederlandse, Surinaams-Nederlandse en Antilliaans-
Nederlandse ouders. Het zijn allemaal migrantengroepen, maar er is veel diversiteit tussen
de groepen.
Niet besproken, wel in de svt later:
► De leefomstandigheden van migrantengezinnen zijn duidelijk ongunstiger dan die
van autochtone gezinnen: armoede, ongunstige arbeidsmarktpositie, etc.
► Migrantenouders gebruiken zowel opvoedingstradities uit Nederland als uit het
herkomstland. Bijvoorbeeld niet veel fysiek straffen en uitleg geven bij regels en straf.
Maar de kinderen hebben minder autonomie dan in Nederland.
► Migrantenouders hebben evenveel toezicht op hun kinderen, wat kan komen doordat
de nieuwe situatie als minder veilig gezien wordt of als cultureel anders.
► Advies voor opvoeding wordt gevraagd aan (schoon)ouders, minder aan buren of
vrienden.
► Migrantenkinderen hebben vaak op een aantal vlakken meer problemen, wat
verklaard kan worden door de verschillen in sociaal-economische omstandigheden.
Opvoedingsdoelen: wat vinden migranten belangrijk in de opvoeding?
Opvoedingsdoelen zijn belangrijke richtlijnen voor ouders; op basis hiervan maken zij hun
keuzes of laten ze zich leiden in hun gedrag ten opzichte van hun kinderen. Aan de basis van
deze opvoedingsdoelen liggen meer globale opvoedingsoriëntaties of -waarden die ouders
hebben, zoals het belang dat zij hechten aan autonomie of zelfsturing in vergelijking met
conformiteit.
Op volgorde van hoe belangrijk zij het vinden:
1. Goede schoolprestaties behalen
o Dit staat bovenaan bij veel migrantenouders, vooral met een Turkse, Marokkaanse
of Surinaamse (en Antilliaanse) achtergrond. Het grote belang dat migrantenouders
aan schoolprestaties hechten, weerspiegelt mogelijk de zorgen die zij hierover
hebben.
o Dit weerspiegelt mogelijk ook de ongunstige leefomstandigheden van veel
migrantenouders: het weerspiegelt de wens en hoop dat hun kinderen het in
materieel opzicht later beter gaan krijgen dan zijzelf.
o Bij Nederlandse ouders staat dit op de vierde plek (opvallend verschil!)
2. Het hebben van een eigen mening
o Hierbij zijn autonomie en zelfstandigheid centrale begrippen
4
Leerdoelen:
1. Wat is de theorie van Super en Harkness?
2. Wat zijn de verschillen in de opvoeding tussen verschillende culturen?
3. Wat zijn de verschillen tussen jongens en meisjes in de opvoeding?
4. Wie zijn betrokken bij de opvoeding? (kinderopvang, ouders, vader, etc.)
Bronnen:
► Artikel Pels (1998)
► Artikel Durgel, Vijver, Yagmuru (2012)
► Boek Elderling
► Artikel Bucx & de Roos (2015) – hoofdstuk ~1, 3, 6 + samenvatting
► Artikel Huijbregts, Leseman & Taveccio (2008)
► Artikel Mesman, van IJzendoorn & Bakemans-Kranenburg (2012)
► Artikel Pels, Distelbrink & Postma (2009)
► Artikel Super & Harkness (1986)
Extra:
► Eigen samenvatting van probleem 1 van blok 1.8
1
,Leerdoel 1: Wat is de theorie van Super en Harkness?
HARKNESS EN SUPER (1986)
De theorie van Harkness en Super
Harkness en Super spraken van een “developmental niche”. Veel modellen over de omgeving
van het kind houden geen rekening met het culturele aspect. Daarnaast zijn veel modellen
gebaseerd op het eindproduct in de volwassenheid en niet op het proces van de ontwikkeling.
The developmental niche is een theoretisch raamwerk om culturele aanpassing (regulatie)
in de micro-omgeving van het kind te bestuderen. Daarnaast beschrijft het de omgeving
vanuit het oogpunt van het kind, waardoor het proces van ontwikkeling en verwerving van
cultuur begrepen kan worden
Subsystemen van ‘the developmental niche’
De developmental niche bestaat uit drie met elkaar samenhangende subsystemen, die elk weer
zijn ingebed in de wijdere culturele en ecologische context. Deze subsystemen bemiddelen de
ontwikkeling van het kind binnen de cultuur en vormen de (fysische, sociale en) culturele
context van de ontwikkeling van het kind.
De subsystemen:
1. De fysieke en sociale settingen waarin een kind leeft
Via de settingen van het dagelijkse leven kan de cultuur de ontwikkeling van het kind
het meest beïnvloeden.
Fysieke settingen waarin kinderen en opvoeders zich bewegen: de materiële
kenmerken van de directe leefomgeving, zowel in de informele als formele sfeer
Sociale settingen waarin kinderen en opvoeders zich bewegen: de sociale kenmerken
van de directe leefomgeving, zowel in de informele als formele sfeer
De fysieke en sociale settingen bevatten waarden, opvoedingsdoelen en culturele
denkbeelden van opvoeders en de wijze waarop zij de opvoeding beleven. Deze
settingen verschillen dus per cultuur.
Bijvoorbeeld het verschil in slaappatroon: In Kenya (Kokwet) slapen baby’s bij
hun moeder en worden ze niet alleen te laten gedurende de dag. In Amerika slapen
baby’s op een eigen kamer in hun eigen bed, ook gedurende de dag.
o Fysieke settingen = bedje, ledikant, stoel
o Sociale settingen = verzorgers, mogelijkheden om gedrag te ontwikkelen
2. Cultureel bepaalde gewoonten, verzorging en opvoeding
Alle aspecten van de fysieke setting worden beïnvloed door de cultureel bepaalde
gewoonten, verzorging en opvoeding.
Cultureel bepaalde gewoontes van verzorging en opvoeding zijn
gedragsstrategieën voor het omgaan met kinderen van een bepaalde leeftijd in een
bepaalde omgeving
Bijvoorbeeld: kind in een sjaal/kledingstuk op de rug dragen is in veel culturen een
methode van verzorging (zowel door moeder als broer/zus). Dit wordt gebruikt om
het kind te troosten.
3. De psychologie van opvoeders
Hoewel de meeste opvoedingsgewoonten vanzelfsprekend zijn, hebben opvoeders hier
wel vaak specifieke overtuigingen en waarden over die worden gereguleerd door
cultuur. Hierbij gaat het om de waarden, opvoedingsdoelen, culturele denkbeelden en
beleving van de opvoeders.
2
, Psychologie van opvoeders heeft betrekking op expliciete opvattingen over
verzorging, opvoeding en ontwikkeling van kinderen = parental
etnotheories/parental belief systems. De denkmodellen van ouders zijn afgeleid
van denkmodellen van een cultuur (macrosysteem). De psychologie van de
opvoeders (3) heeft invloed op de setting (1) en gewoontes (2).
Bijvoorbeeld de ontwikkeling van kindertaal: In Kenya zijn moeders van mening
dat kinderen meer van elkaar leren dan van moeders wat betreft praten. Er is daar
dus sprake van een lagere frequentie van spraak naar hun kinderen dan in
bijvoorbeeld Amerika, waar ouders van mening zijn dat kinderen vooral van
ouders leren. Als ze wel met hun kinderen praten, worden vooral bevelen gebruikt.
De subsystemen worden in balans gehouden door homeostatische mechanismes.
De developmental niche is homeostatisch: als 1 ding in de niche verandert, past de rest van de
subsystemen zich aan. Kwaliteit en verschuivingen in de niche worden bepaalde door cultuur. De
niche is dus niet constant en is steeds in evenwicht door de homeostatische mechanisme.
Bijvoorbeeld: in een andere setting (bijv. warmer klimaat) gebruik je andere gewoontes, zoals
andere kleding voor je kind. (denk aan emigratie: beïnvloedt zowel je setting als je psychologie
en gewoontes)
Je kunt de developmental niche zien als een systeem:
1. De niche als gesloten systeem: de drie subsystemen werken op een gecoördineerde manier
samen. Binnen dit gesloten systeem heeft de cultuur de meeste onmiddellijke invloed.
De setting past zich aan aan de migrant. De migrant houdt in dit geval meer vast aan de
eigen cultuur. Voorbeeld: Moskee in Nederland
2. De niche als open systeem: de migrant past zich aan aan de setting (aan de Nederlandse
cultuur), bijvoorbeeld de taal leren spreken
3. Wederzijdse aanpassing: de migrant past zich aan zijn omgeving aan, maar er is ook
aanvullende aanpassing vanuit de omgeving (co-evolutie). In dit geval zijn het organisme
en de niche onderling aangepast. (ook bijvoorbeeld: moskee in Nederland, want NL past
zich ook aan aan de migranten als er veel in het land aanwezig zijn) (voorbeeld:
temperament van het kind lokt bepaald opvoedingsgedrag uit)
3
, Leerdoel 2: Wat zijn de verschillen in de opvoeding tussen
verschillende culturen?
BUCX EN ROOS (2015)
Methode
- Review en samenvatting op basis van de bestaande onderzoeken en met een terugblik op
kenmerken van de groepen uit eerder onderzoek
- We gaan op basis van de bestaande kennis kenmerken van de groepen opmaken
- Onderzocht: Marokkaanse, Turkse, Surinaamse, Antilliaanse en autochtone ouders
Feitjes uit de boeksamenvatting
► 1 op de 7 ouders met minderjarige kinderen heeft een niet-westerse achtergrond: 1)
geboren in een niet-westers land (1e generatie) of minimaal 1 van de ouders geboren in een
niet-westers land (2e generatie). De Turks-Nederlandse ouders zijn de grootste groep,
gevolgd door Marokkaans-Nederlandse, Surinaams-Nederlandse en Antilliaans-
Nederlandse ouders. Het zijn allemaal migrantengroepen, maar er is veel diversiteit tussen
de groepen.
Niet besproken, wel in de svt later:
► De leefomstandigheden van migrantengezinnen zijn duidelijk ongunstiger dan die
van autochtone gezinnen: armoede, ongunstige arbeidsmarktpositie, etc.
► Migrantenouders gebruiken zowel opvoedingstradities uit Nederland als uit het
herkomstland. Bijvoorbeeld niet veel fysiek straffen en uitleg geven bij regels en straf.
Maar de kinderen hebben minder autonomie dan in Nederland.
► Migrantenouders hebben evenveel toezicht op hun kinderen, wat kan komen doordat
de nieuwe situatie als minder veilig gezien wordt of als cultureel anders.
► Advies voor opvoeding wordt gevraagd aan (schoon)ouders, minder aan buren of
vrienden.
► Migrantenkinderen hebben vaak op een aantal vlakken meer problemen, wat
verklaard kan worden door de verschillen in sociaal-economische omstandigheden.
Opvoedingsdoelen: wat vinden migranten belangrijk in de opvoeding?
Opvoedingsdoelen zijn belangrijke richtlijnen voor ouders; op basis hiervan maken zij hun
keuzes of laten ze zich leiden in hun gedrag ten opzichte van hun kinderen. Aan de basis van
deze opvoedingsdoelen liggen meer globale opvoedingsoriëntaties of -waarden die ouders
hebben, zoals het belang dat zij hechten aan autonomie of zelfsturing in vergelijking met
conformiteit.
Op volgorde van hoe belangrijk zij het vinden:
1. Goede schoolprestaties behalen
o Dit staat bovenaan bij veel migrantenouders, vooral met een Turkse, Marokkaanse
of Surinaamse (en Antilliaanse) achtergrond. Het grote belang dat migrantenouders
aan schoolprestaties hechten, weerspiegelt mogelijk de zorgen die zij hierover
hebben.
o Dit weerspiegelt mogelijk ook de ongunstige leefomstandigheden van veel
migrantenouders: het weerspiegelt de wens en hoop dat hun kinderen het in
materieel opzicht later beter gaan krijgen dan zijzelf.
o Bij Nederlandse ouders staat dit op de vierde plek (opvallend verschil!)
2. Het hebben van een eigen mening
o Hierbij zijn autonomie en zelfstandigheid centrale begrippen
4
