Ziekteleerboek hoofdstuk 14 ogen
14.1 inleiding
14.2 pathofysiologie van virusstoornissen
Inleiding
Van buiten naar binnen bestaan de transparante delen van het oog uit: traanfllm orneam
voorste oogkaler (kalerwater)m lensm glasvo ht (vitreul). Het li ht beland zo op het
netvlies (retna) waarna het signaal via de kegeltjes en staafes aan de zenuwen wordt
doorgegeven (neuronaal signaal).
Het ‘beeld’ beland dan via de nervus opt us tra tus opt us visuele ortex.
Verstoringen in een van de bovenstaande signalen leiden tot een vertroebeld beeld of zelfs
blindheid.
Cornea en traanfll
De ornea is doorzi htg door:
1) Toestand van relateve dehhdrate ((80)m veroorzaakt door de polpwerking van de
binnenste laag van het epitheel van de ornea. Bij s hade aan deze laag wordt de
ornea 5x zo dikm bij s hade aan de buitenste laag 2x. De wateropnale zorgt ook
voor verstoring van de ollageenrangs hikking blauwgrijze-wite troebeling.
2) Regellatge rangs hikking van het ollageen
3) Ontbreken verhoornd epitheelm piglent en bloedvaten
De traanfll is opgebouwd uit drie lagen:
1) Binnenste lu inelaag (1-2 μl)m geprodu eerd door slijlbeker ellen in de
onjun tva. Het zorgt voor de gelijklatge binding van de 2e laag aan de ornea.
2) Middelste waterige laag (7 μl)m geprodu eerd door de traanklieren
3) Buitenste lipidenlaag (8.1μl)m geprodu eerd door de tarsaalklieren van de
ooglidrand.
Pijn en fotofobie bij corneabeschadigingen
Fotofobie = angst voor li ht = het pijnlijk ervaren van li ht
Fotofobie ontstaat door de prikkeling van de zenuwuiteinden van de oppervlakkige
lagen van de orneam hoe oppervlakkiger hoe hefiger.
Door de pijn ontstaat refe toire vaatverwijdingm transudate van de iris en pijnlijke
spasle van de gladde spiervezels in het orpus iliare. Dit leidt dan tot een rode irism
troebeling van de voorste oogkaler (VOK) en liosis (pupilvernauwing).
Verschijnselen en herstel van corneabeschadigingen
- Oppervlakkige
Traanvloedm orneaoedeel (gering)m pijnm herstel zonder litekenvorling
(binnen week)
- Diep
Traanvloedm orneaoedeel (erger)m pijnm herstel let klein liteken (ondiep
li ros opis h herkenbaar ‘delletje’)
- Zeer diep (leer dan de helf orneadiepte)
Oedeelvorling (ernstg)m afdekken defe t let grijzig beslag van leuko htenm
opvullen van het defe t let epithelialisate is onvoldoende dus ingroei van
angio-fbroblastenweefsel. Na herstel (evt) ontstaat dan een wit liteken door
onregellatge rangs hikking van het ollageen.
,Voorste oogkaler en kalerwater (hulor aquosa)
Het kalerwater speelt een belangrijke rol
in de letaboliethuishouding van orneam
lens en iris en is van belang voor het op
spanning houden van de oogbol. Het
kalerwater is van een gelijke
salenstelling als plasla en kolt via zowel
a tef als passief in het oog. De produ te
vind plaats vanuit het orpus iliarem het
verdikte deel van de uvea wat rostraal
overloopt in de e hte ‘iris’ ter hoogte van
de plexus venosus s lerae. Het passieve
deel kolt uit de daar gelegen vatenm a tef
transport vindt plaats vanuit het epitheel (pro essus iliares) liddels enzhlats he
pro essen waarbij oa koolzuuranhhdrase betrokken is. Bij de kat wordt ongeveer 3-4 μl/lin
gelaakt bij de hond ligt die hoeveelheid iets lager.
Na produ te stroolt het kalerwater naar de a hterste oogkaler pupil voorste
oogkaler en wordt uiteindelijk afgevoerd in de drainagehoek tussen iris en ornea.
Belellering van de afvoer van kalerwater kan leiden tot een verhoogde intra-o ulaire
druk en uiteindelijk glau ool (groene staar). Als er een ontsteking is kan er juist een te lage
druk zijn doordat de tght jun tons thv het pro essus iliare zijn verbroken (hhpotonie).
De intra-o ulaire druk bij de hond en kat ligt tussen de 15-25 llHgm bij het paard is de
norlaalwaarde 23 +/- 7 llHg.
Voor leer inforlate oltrend glau ool zie 14.4.5.
Buphthalmus: vergroote oogbol
Lens
De lens dient voor het s herpstellen van beelden op het
netvlies. A ollodate is het pro es waardoor de lens
boller wordt. De lens is een e toderlale stru tuur die is
opgehangen aan het orpus iliare door een
ophangshsteel bestaande uit de zonula van Zinn.
In tegenstelling tot de ornea berust de helderheid van
de lens vooral op de oplosbaarheid van lenseiwiten
welke illunologis h orgaanspe ifek zijn. anneer na
de geboorte lenseiwiten in het li haal kolen worden
deze niet als li haalseigen herkent wat leidt tot
ontsteking!
Het lenskapsel is seliperleabelm alleen kleine
lole ulen kunnen passerenm de energiebron voor de
lens is dan ook let nale glu ose. Bij een overlaat aan glu ose (DM; hoger dan 9.7
llol/L) wordt een alternatef pad voor afraak gea tveerd (aldoseredu tase) waarbij
sorbitol wordt gevorld. Sorbitol kan vervolgens de lens niet leer uit hogere oslots he
waarde zwelling diabets h atara t.
Corpus vitreul
Deze gela htge stru tuur bestaat voor 10 uit hhaluronzuur en ollageen en voor 990 uit
water. Ter hoogte van het orpus iliare vinden we enkele ellenm de hhalo hten. Het vitreul
, is sle ht doorbloed en reageert dus sle ht op prikkelsm wel kunnen oiv ouderdol
troebelingen ontstaan. (lagere stabiliteit olloïd (eiwiten))
Retna en tra tus opt us
De retna bestaat uit staafes en kegeltjes:
1) Staafes: vooral voor in het donker
2) Kegeltjes: voor in het li ht en ol kleur te zien
(vers hillende soorten let vers hillende
absorptespe tra (nl))
Honden katen en paarden hebben vooral veel staafesm
vogels hebben een extra kegeltjessoort en zien ook
ultraviolet li ht.
Bij het ‘zien’ valt een foton op een fotopiglentlole uul
((rod)opsine + retnal (vit A derivaat)). e hebben de
leeste kennis van rodopsine (het apoproteïne in staafes)m
als hier li ht opvalt wordt 680 van de energie van het
foton overgedragen op het rodopsinelole uul. Hierdoor
splitst dit in opsine en een vit A derivaat (Chrolofoor).
Deze laatste wordt ook nog olgezet in all-trans
retnaldehhde.
Nu loet dit signaal nog neurogeen van aard wordenm dat
gebeurd doordat fotore eptoren norlaal gedepolariseerd
zijn (altjd). Bij stlulate zit er linder GMP in de
ellelbraan waardoor ionkanalen sluiten en de el hhperpolariseerdm dit geef dus een
neuronaal signaal.
De neurale signalen worden nu salengevoegd (ganglion ellen retna) en gaan dan via de N.
opt us tra tus opt us en belanden voor de daadwerkelijke beeldvorling in de area
striata in het a hterste deel van de erebrale ortex.
Een voorbeeld van een retnastoornis is staafes-kegeltjes dhsplasie thpe 1 (H 14.4.9).
Afwijkingen van de voortgeleiding kunnen e hter ook zorgen voor visusstoornissenm
oorzaken kunnen aangeborenm traulats h m degeneratef of infallatoir zijn. Daarnaast
kunnen ook neoplasieën een rol hierin spelen.
14.3 Algemene maatregelen bij oogaandoeningen
De anatolis he verhoudingen en de oogaandoeningen zijn voor veel diersoorten gelijk al
zijn er ook wat vers hillen let nale bij vogels. Bij vogels is de oogbol relatef groot en
kennen we de Hardense klier als traanklier (ook voor hulorale afweer).
e laken voor de behandeling onders heid tussen algelene (kunnen bij elke aandoening)
en spe ifeke (voor een bepaalde aandoening). De algelene bespreken we hieronder de
spe ifeke bij de desbetrefende aandoeningen. Dus algelene handelingen:
egnelen van de irritatebron
Verwijderen slijlm pus en andere resten (vb ledi ijn) let a ethl hsteïne en
handwarle NaCl oplossing ol ina tvate/ verdunning van toe te dienen
ledi alenten te voorkolen.
Optlaliseren algelene en lokale voedingstoestand let nale vit A en C van belang
bij epitheelherstel van de ornea en ook taurine bij de kat (retna).
Bes herlen tegen uitdrogingm irritatem wrijving lbv indiferente zalf (vit A vb)
Antli robiële liddelen (bijv tegen ba teriën)m afankelijk van of de oorzaak bekend
is leer algelene (geregistreerde) of geri hte vorlen. Bij een lhts h ul us vragen we
14.1 inleiding
14.2 pathofysiologie van virusstoornissen
Inleiding
Van buiten naar binnen bestaan de transparante delen van het oog uit: traanfllm orneam
voorste oogkaler (kalerwater)m lensm glasvo ht (vitreul). Het li ht beland zo op het
netvlies (retna) waarna het signaal via de kegeltjes en staafes aan de zenuwen wordt
doorgegeven (neuronaal signaal).
Het ‘beeld’ beland dan via de nervus opt us tra tus opt us visuele ortex.
Verstoringen in een van de bovenstaande signalen leiden tot een vertroebeld beeld of zelfs
blindheid.
Cornea en traanfll
De ornea is doorzi htg door:
1) Toestand van relateve dehhdrate ((80)m veroorzaakt door de polpwerking van de
binnenste laag van het epitheel van de ornea. Bij s hade aan deze laag wordt de
ornea 5x zo dikm bij s hade aan de buitenste laag 2x. De wateropnale zorgt ook
voor verstoring van de ollageenrangs hikking blauwgrijze-wite troebeling.
2) Regellatge rangs hikking van het ollageen
3) Ontbreken verhoornd epitheelm piglent en bloedvaten
De traanfll is opgebouwd uit drie lagen:
1) Binnenste lu inelaag (1-2 μl)m geprodu eerd door slijlbeker ellen in de
onjun tva. Het zorgt voor de gelijklatge binding van de 2e laag aan de ornea.
2) Middelste waterige laag (7 μl)m geprodu eerd door de traanklieren
3) Buitenste lipidenlaag (8.1μl)m geprodu eerd door de tarsaalklieren van de
ooglidrand.
Pijn en fotofobie bij corneabeschadigingen
Fotofobie = angst voor li ht = het pijnlijk ervaren van li ht
Fotofobie ontstaat door de prikkeling van de zenuwuiteinden van de oppervlakkige
lagen van de orneam hoe oppervlakkiger hoe hefiger.
Door de pijn ontstaat refe toire vaatverwijdingm transudate van de iris en pijnlijke
spasle van de gladde spiervezels in het orpus iliare. Dit leidt dan tot een rode irism
troebeling van de voorste oogkaler (VOK) en liosis (pupilvernauwing).
Verschijnselen en herstel van corneabeschadigingen
- Oppervlakkige
Traanvloedm orneaoedeel (gering)m pijnm herstel zonder litekenvorling
(binnen week)
- Diep
Traanvloedm orneaoedeel (erger)m pijnm herstel let klein liteken (ondiep
li ros opis h herkenbaar ‘delletje’)
- Zeer diep (leer dan de helf orneadiepte)
Oedeelvorling (ernstg)m afdekken defe t let grijzig beslag van leuko htenm
opvullen van het defe t let epithelialisate is onvoldoende dus ingroei van
angio-fbroblastenweefsel. Na herstel (evt) ontstaat dan een wit liteken door
onregellatge rangs hikking van het ollageen.
,Voorste oogkaler en kalerwater (hulor aquosa)
Het kalerwater speelt een belangrijke rol
in de letaboliethuishouding van orneam
lens en iris en is van belang voor het op
spanning houden van de oogbol. Het
kalerwater is van een gelijke
salenstelling als plasla en kolt via zowel
a tef als passief in het oog. De produ te
vind plaats vanuit het orpus iliarem het
verdikte deel van de uvea wat rostraal
overloopt in de e hte ‘iris’ ter hoogte van
de plexus venosus s lerae. Het passieve
deel kolt uit de daar gelegen vatenm a tef
transport vindt plaats vanuit het epitheel (pro essus iliares) liddels enzhlats he
pro essen waarbij oa koolzuuranhhdrase betrokken is. Bij de kat wordt ongeveer 3-4 μl/lin
gelaakt bij de hond ligt die hoeveelheid iets lager.
Na produ te stroolt het kalerwater naar de a hterste oogkaler pupil voorste
oogkaler en wordt uiteindelijk afgevoerd in de drainagehoek tussen iris en ornea.
Belellering van de afvoer van kalerwater kan leiden tot een verhoogde intra-o ulaire
druk en uiteindelijk glau ool (groene staar). Als er een ontsteking is kan er juist een te lage
druk zijn doordat de tght jun tons thv het pro essus iliare zijn verbroken (hhpotonie).
De intra-o ulaire druk bij de hond en kat ligt tussen de 15-25 llHgm bij het paard is de
norlaalwaarde 23 +/- 7 llHg.
Voor leer inforlate oltrend glau ool zie 14.4.5.
Buphthalmus: vergroote oogbol
Lens
De lens dient voor het s herpstellen van beelden op het
netvlies. A ollodate is het pro es waardoor de lens
boller wordt. De lens is een e toderlale stru tuur die is
opgehangen aan het orpus iliare door een
ophangshsteel bestaande uit de zonula van Zinn.
In tegenstelling tot de ornea berust de helderheid van
de lens vooral op de oplosbaarheid van lenseiwiten
welke illunologis h orgaanspe ifek zijn. anneer na
de geboorte lenseiwiten in het li haal kolen worden
deze niet als li haalseigen herkent wat leidt tot
ontsteking!
Het lenskapsel is seliperleabelm alleen kleine
lole ulen kunnen passerenm de energiebron voor de
lens is dan ook let nale glu ose. Bij een overlaat aan glu ose (DM; hoger dan 9.7
llol/L) wordt een alternatef pad voor afraak gea tveerd (aldoseredu tase) waarbij
sorbitol wordt gevorld. Sorbitol kan vervolgens de lens niet leer uit hogere oslots he
waarde zwelling diabets h atara t.
Corpus vitreul
Deze gela htge stru tuur bestaat voor 10 uit hhaluronzuur en ollageen en voor 990 uit
water. Ter hoogte van het orpus iliare vinden we enkele ellenm de hhalo hten. Het vitreul
, is sle ht doorbloed en reageert dus sle ht op prikkelsm wel kunnen oiv ouderdol
troebelingen ontstaan. (lagere stabiliteit olloïd (eiwiten))
Retna en tra tus opt us
De retna bestaat uit staafes en kegeltjes:
1) Staafes: vooral voor in het donker
2) Kegeltjes: voor in het li ht en ol kleur te zien
(vers hillende soorten let vers hillende
absorptespe tra (nl))
Honden katen en paarden hebben vooral veel staafesm
vogels hebben een extra kegeltjessoort en zien ook
ultraviolet li ht.
Bij het ‘zien’ valt een foton op een fotopiglentlole uul
((rod)opsine + retnal (vit A derivaat)). e hebben de
leeste kennis van rodopsine (het apoproteïne in staafes)m
als hier li ht opvalt wordt 680 van de energie van het
foton overgedragen op het rodopsinelole uul. Hierdoor
splitst dit in opsine en een vit A derivaat (Chrolofoor).
Deze laatste wordt ook nog olgezet in all-trans
retnaldehhde.
Nu loet dit signaal nog neurogeen van aard wordenm dat
gebeurd doordat fotore eptoren norlaal gedepolariseerd
zijn (altjd). Bij stlulate zit er linder GMP in de
ellelbraan waardoor ionkanalen sluiten en de el hhperpolariseerdm dit geef dus een
neuronaal signaal.
De neurale signalen worden nu salengevoegd (ganglion ellen retna) en gaan dan via de N.
opt us tra tus opt us en belanden voor de daadwerkelijke beeldvorling in de area
striata in het a hterste deel van de erebrale ortex.
Een voorbeeld van een retnastoornis is staafes-kegeltjes dhsplasie thpe 1 (H 14.4.9).
Afwijkingen van de voortgeleiding kunnen e hter ook zorgen voor visusstoornissenm
oorzaken kunnen aangeborenm traulats h m degeneratef of infallatoir zijn. Daarnaast
kunnen ook neoplasieën een rol hierin spelen.
14.3 Algemene maatregelen bij oogaandoeningen
De anatolis he verhoudingen en de oogaandoeningen zijn voor veel diersoorten gelijk al
zijn er ook wat vers hillen let nale bij vogels. Bij vogels is de oogbol relatef groot en
kennen we de Hardense klier als traanklier (ook voor hulorale afweer).
e laken voor de behandeling onders heid tussen algelene (kunnen bij elke aandoening)
en spe ifeke (voor een bepaalde aandoening). De algelene bespreken we hieronder de
spe ifeke bij de desbetrefende aandoeningen. Dus algelene handelingen:
egnelen van de irritatebron
Verwijderen slijlm pus en andere resten (vb ledi ijn) let a ethl hsteïne en
handwarle NaCl oplossing ol ina tvate/ verdunning van toe te dienen
ledi alenten te voorkolen.
Optlaliseren algelene en lokale voedingstoestand let nale vit A en C van belang
bij epitheelherstel van de ornea en ook taurine bij de kat (retna).
Bes herlen tegen uitdrogingm irritatem wrijving lbv indiferente zalf (vit A vb)
Antli robiële liddelen (bijv tegen ba teriën)m afankelijk van of de oorzaak bekend
is leer algelene (geregistreerde) of geri hte vorlen. Bij een lhts h ul us vragen we
