Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC1
05-02-2019
Email:
Dit college begint met praktische zaken en volgt vervolgens een strak historische lijn. De volgende
colleges worden meer thematisch. Door de pagina’s lijkt het Nederlandse boek minder leeswerk dan
het Engelse, maar dit lijkt zo doordat het Nederlandse boek groter is.
Als je de DOI in je browser invoert, krijg je direct de PDF.
Doel van de collegereeks: als je in aanraking komt met Pompeii zou je wat moeten kunnen zeggen
over de grote vraagstukken.
De eerste weken zullen dichter aansluiten op het boek dan het tweede deel van de collegereeks. Ook
omdat Beerden er dan vanuit gaat dat we wat meer weten over de steden.
Praktische zaken
Tentamen data (onder voorbehoud)
- dinsdag 15 maart 14:45-15:30 Lipsius 005 (klein, 30%), blok 1
- dinsdag 4 juni 14:45-16:15 Lipsius 005 (groot, 70%), blok 1 en 2
- dinsdag 21 juni 9:45-13:00 Lipsius 005
Pompeii en Herculaneum
Unieke steden voor ons vak, waarom? Ze geven een unieke blik op het economisch-sociale leven in de
Oudheid. In 79 n. Chr. Zijn beide steden ten onder gegaan door de uitbarsting van de Vesuvius. De
samenkomst van geschreven en exceptionele archeologische bronnen maken deze steden zo bijzonder.
- Inscripties op steen.
o Allerlei informatie. Belangrijk voorbeeld staat op de zonnewijzer van Pompeii, in de
openbare ruimte. De zonnewijzer was dé manier voor mensen om in sync te leven.
Hierop staat de inscriptie “deze zonnewijzer is gemaakt en uit eigen vondsten
opgericht door (2 namen)”.
o Nog een voorbeeld is een inscriptie in het amfitheater, met dezelfde strekking “dit
amfitheater dat gebouwd is met eigen geld, met toestemming voor kolonisten om het
eeuwig te gebruiken.”.
- Grafitti.
o “De knoflookverkopers vragen je op Selvius Sabinus te stemmen”. Op de muur van
een huis, in de openbare ruimte.
o “Hoef je voor de echtgenotes”, wat hiermee bedoelt werd, komt over een paar weken
ter sprake.
- Cavecanem mozaïeken.
o “Hier waakt de hond”, in kleine steentjes. Het tekst onder een grote, gevaarlijke,
zwarte hond. Dit was de hond van voorkeur van Rome, volgens een recente scriptie.
- Papyri.
o Zeer zeldzaam. Het meeste ligt in Grieks-Romeins Egypte. In Herculaneum hebben
we enkele gecarboniseerde papyri van Epicures (filosoof).
Teksten en materiële cultuur van deze soort (gebouwen, fresco’s, gebruiksvoorwerpen, naturalia, etc.)
kunnen we gebruiken om kennis te maken met een groot scala antieke mensen een keer niet (enkel)
de elite. Doordat we deze goed in context kunnen plaatsen, komen deze mensen echt tot leven.
Pompeii en Herculaneum moeten we uit elkaar houden. Geografisch liggen ze vlakbij elkaar, maar het
zijn compleet verschillende steden met verschillende receptie- en opgravingsgeschiedenissen.
Verschillen:
1. Andere wijze van bewaard gebleven materialen. Doordat de steden geografisch gezien anders
lagen ten opzichte van de Vesuvius, tijdens de uitbarsting.
a. Herculaneum heeft veel gecarboniseerd hout door hittegolven.
b. Pompeii heeft geen gecarboniseerde resten, maar is levend begraven onder as.
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC1
05-02-2019
2. Pompeii was groter, een municipium zelfs. Herculaneum niet.
a. Economisch had Pompeii een regionale functie, iedereen uit Campanium kwam
hierheen voor evenementen en de grote markt. Herculaneum was kleinschaliger.
b. Pompeii had minder sociale controle. In Herculaneum was dit groot, doordat de stad
klein was. Het gevolg is dat in Pompeii veel meer schunnige grafitti is gevonden. De
“ons kent ons” sfeer in Herculaneum heeft als gevolg dat hier minder grafitti is.
Historische inleiding
6e 5e 4e 3e 2e 1e v. Chr. 1e n. Chr.
470 310 270 89 90 61 79
Men zet een streep na 79 n. Chr., maar deze moeten we weghalen want er is wel een nageschiedenis na
dee bevroren tijd. Desalniettemin is dit wel een belangrijk jaartal.
Topografie
Pompeii ligt ten zuiden van de
Vesuvius, zuidoost van Torre
Annuziata (2 jaar geleden
verkozen tot de meest criminele
stad van Italië). Hedendaags is er
H oud Pompeii, wat volledig bestaat
P uit archeologische opgravingen,
en nieuw Pompeii, wat volledig
bewoond is. Het gebied tussen
Pompeii en Capri toont
belangrijke locaties zoasl Stabia,
met belangrijke villa’s en
boscorialen en Sorento.
Ten noorden liggen Napels,
Puzzuoli (Sol Verrata).
Tegenwordig is er onrust, omdat
de Vesuvius lijkt te ontwaken.
Sol Verrata was ook in de
oudheid belangrijk.
Baia was een lustoord, gelegen op het landpuntje van Misenum, een grote haven voor militaire
schepen, waar Plinius de Oudere gelegerd was als commandant ten tijde van de uitbarsting. Een
belangrijke vondst in dit gebied komt uit Ischia, de beker van Nestor. De inscriptie hierop is een van
de vroegst gevonden inscripties, hier staat “Ik ben de beker van Nestor”, in het Grieks. Dit was een
van de vele Griekse kolonies.
Het klimaat was hier goed, waardoor ook rijke Romeinen hier in de zomer kwamen voor het lekkere
briesje. Dit was bijzonder goed voor de economie. Deze vakanties vonden op grote schaal paats in de
Keizertijd, maar hier zijn ook enkele tekenen van te vinden in de late Republiek.
Het is goed om te weten dat Pompeii vlakbij een rivier lag, wat ook een enorm economisch verschil
maakte. Veel steden lagen langs rivieren en op de vlakten van berken en vulkanen. Langs de bergtong,
aan de kust aan het zuiden waren ook groeiende en bloeiende steden.
Peutinger kaart
Men dacht in de Romeinse tijd heel anders over
hoe kaarten eruit moesten zien. De Peutinger
kaart is een laatantieke kaart met het
wegennetwerk, zoals men dit in de oudheid zag.
Het is meer te vergelijken met een moderne
metrokaart, dan een landkaart.
Dr. Beerden
HC1
05-02-2019
Email:
Dit college begint met praktische zaken en volgt vervolgens een strak historische lijn. De volgende
colleges worden meer thematisch. Door de pagina’s lijkt het Nederlandse boek minder leeswerk dan
het Engelse, maar dit lijkt zo doordat het Nederlandse boek groter is.
Als je de DOI in je browser invoert, krijg je direct de PDF.
Doel van de collegereeks: als je in aanraking komt met Pompeii zou je wat moeten kunnen zeggen
over de grote vraagstukken.
De eerste weken zullen dichter aansluiten op het boek dan het tweede deel van de collegereeks. Ook
omdat Beerden er dan vanuit gaat dat we wat meer weten over de steden.
Praktische zaken
Tentamen data (onder voorbehoud)
- dinsdag 15 maart 14:45-15:30 Lipsius 005 (klein, 30%), blok 1
- dinsdag 4 juni 14:45-16:15 Lipsius 005 (groot, 70%), blok 1 en 2
- dinsdag 21 juni 9:45-13:00 Lipsius 005
Pompeii en Herculaneum
Unieke steden voor ons vak, waarom? Ze geven een unieke blik op het economisch-sociale leven in de
Oudheid. In 79 n. Chr. Zijn beide steden ten onder gegaan door de uitbarsting van de Vesuvius. De
samenkomst van geschreven en exceptionele archeologische bronnen maken deze steden zo bijzonder.
- Inscripties op steen.
o Allerlei informatie. Belangrijk voorbeeld staat op de zonnewijzer van Pompeii, in de
openbare ruimte. De zonnewijzer was dé manier voor mensen om in sync te leven.
Hierop staat de inscriptie “deze zonnewijzer is gemaakt en uit eigen vondsten
opgericht door (2 namen)”.
o Nog een voorbeeld is een inscriptie in het amfitheater, met dezelfde strekking “dit
amfitheater dat gebouwd is met eigen geld, met toestemming voor kolonisten om het
eeuwig te gebruiken.”.
- Grafitti.
o “De knoflookverkopers vragen je op Selvius Sabinus te stemmen”. Op de muur van
een huis, in de openbare ruimte.
o “Hoef je voor de echtgenotes”, wat hiermee bedoelt werd, komt over een paar weken
ter sprake.
- Cavecanem mozaïeken.
o “Hier waakt de hond”, in kleine steentjes. Het tekst onder een grote, gevaarlijke,
zwarte hond. Dit was de hond van voorkeur van Rome, volgens een recente scriptie.
- Papyri.
o Zeer zeldzaam. Het meeste ligt in Grieks-Romeins Egypte. In Herculaneum hebben
we enkele gecarboniseerde papyri van Epicures (filosoof).
Teksten en materiële cultuur van deze soort (gebouwen, fresco’s, gebruiksvoorwerpen, naturalia, etc.)
kunnen we gebruiken om kennis te maken met een groot scala antieke mensen een keer niet (enkel)
de elite. Doordat we deze goed in context kunnen plaatsen, komen deze mensen echt tot leven.
Pompeii en Herculaneum moeten we uit elkaar houden. Geografisch liggen ze vlakbij elkaar, maar het
zijn compleet verschillende steden met verschillende receptie- en opgravingsgeschiedenissen.
Verschillen:
1. Andere wijze van bewaard gebleven materialen. Doordat de steden geografisch gezien anders
lagen ten opzichte van de Vesuvius, tijdens de uitbarsting.
a. Herculaneum heeft veel gecarboniseerd hout door hittegolven.
b. Pompeii heeft geen gecarboniseerde resten, maar is levend begraven onder as.
, Pompeii en Herculaneum: leven en dood van twee antieke steden
Dr. Beerden
HC1
05-02-2019
2. Pompeii was groter, een municipium zelfs. Herculaneum niet.
a. Economisch had Pompeii een regionale functie, iedereen uit Campanium kwam
hierheen voor evenementen en de grote markt. Herculaneum was kleinschaliger.
b. Pompeii had minder sociale controle. In Herculaneum was dit groot, doordat de stad
klein was. Het gevolg is dat in Pompeii veel meer schunnige grafitti is gevonden. De
“ons kent ons” sfeer in Herculaneum heeft als gevolg dat hier minder grafitti is.
Historische inleiding
6e 5e 4e 3e 2e 1e v. Chr. 1e n. Chr.
470 310 270 89 90 61 79
Men zet een streep na 79 n. Chr., maar deze moeten we weghalen want er is wel een nageschiedenis na
dee bevroren tijd. Desalniettemin is dit wel een belangrijk jaartal.
Topografie
Pompeii ligt ten zuiden van de
Vesuvius, zuidoost van Torre
Annuziata (2 jaar geleden
verkozen tot de meest criminele
stad van Italië). Hedendaags is er
H oud Pompeii, wat volledig bestaat
P uit archeologische opgravingen,
en nieuw Pompeii, wat volledig
bewoond is. Het gebied tussen
Pompeii en Capri toont
belangrijke locaties zoasl Stabia,
met belangrijke villa’s en
boscorialen en Sorento.
Ten noorden liggen Napels,
Puzzuoli (Sol Verrata).
Tegenwordig is er onrust, omdat
de Vesuvius lijkt te ontwaken.
Sol Verrata was ook in de
oudheid belangrijk.
Baia was een lustoord, gelegen op het landpuntje van Misenum, een grote haven voor militaire
schepen, waar Plinius de Oudere gelegerd was als commandant ten tijde van de uitbarsting. Een
belangrijke vondst in dit gebied komt uit Ischia, de beker van Nestor. De inscriptie hierop is een van
de vroegst gevonden inscripties, hier staat “Ik ben de beker van Nestor”, in het Grieks. Dit was een
van de vele Griekse kolonies.
Het klimaat was hier goed, waardoor ook rijke Romeinen hier in de zomer kwamen voor het lekkere
briesje. Dit was bijzonder goed voor de economie. Deze vakanties vonden op grote schaal paats in de
Keizertijd, maar hier zijn ook enkele tekenen van te vinden in de late Republiek.
Het is goed om te weten dat Pompeii vlakbij een rivier lag, wat ook een enorm economisch verschil
maakte. Veel steden lagen langs rivieren en op de vlakten van berken en vulkanen. Langs de bergtong,
aan de kust aan het zuiden waren ook groeiende en bloeiende steden.
Peutinger kaart
Men dacht in de Romeinse tijd heel anders over
hoe kaarten eruit moesten zien. De Peutinger
kaart is een laatantieke kaart met het
wegennetwerk, zoals men dit in de oudheid zag.
Het is meer te vergelijken met een moderne
metrokaart, dan een landkaart.
