Samengevat door D. Smit
W.M.B. ELFERINK EN G.W. DE
BESTUURSRECHT
RUITER
Samenvatting
Boomjuridisch, Den Haag
Zesde druk
,Hoofdstuk 1 Inleiding bestuursrecht
1.2 Bestuursrecht
Bestuursrecht – bevat regels die de overheid nodig heeft om te kunnen en mogen besturen, de
normen voor het overheidsbestuur die bij het besturen in acht moet worden genomen en de
regels die de burger nodig heeft om tegen dit te kunnen optreden.
1. Algemeen bestuursrecht staat in Awb – algemene regels over
rechtsbescherming en handhaving. Awb kent meerdere doelen: meer eenheid
brengen in de bestuursrechtelijke wetgeving, de bestuursrechtelijke wetgeving
systematiseren en vereenvoudigen. Ook normen die in de rechtspraak zijn
ontwikkeld codificeren (opnemen in de wet).
2. Bijzonder bestuursrecht – richt zich op een bepaald onderdeel van het
bestuursrecht. Het betreft diverse terreinen van overheidszorg: belastingen,
financiën, onderwijs, milieu, sociale zekerheid, ruimtelijke ordening etc.
1.3 De plaats van het bestuursrecht
De overheid kan de plaats innemen in privaatrecht én publiekrecht. De overheid kan handelen
als burger. In het publiekrecht handelt de overheid tegenover de burger en is dan een
'machtspersoon'. De overheid heeft dan exclusieve bevoegdheid. Denk aan vergunningen.
Het recht kan je onderscheiden in:
1. Privaatrecht
2. Publiekrecht
a. Strafrecht
b. Staatsrecht
c. Bestuursrecht
I.Algemeen bestuursrecht
II.Bijzonder bestuursrecht
1.4 Materieel en formeel bestuursrecht
Materieel bestuursrecht – rechtsnormen waarin voor de burgers en bestuursorganen
aanspraken of verplichtingen zijn opgenomen. Bijvoorbeeld: Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht, waarin de voorwaarden van de aanvraag van een vergunning staan.
Formeel bestuursrecht – de procesrechtelijke regels die de burger nodig heeft om op te treden
tegenover de overheid. Bijvoorbeeld: Een beroep instellen tegen het verlenen van een overheid
tegenover een andere burger.
1.5 Bronnen van bestuursrecht
Bronnen:
1. Internationale recht
2. De nationale wetgeving (wetten die door regering en Staten-Generaal worden
vastgesteld)
3. Jurisprudentie
4. Ongeschreven bestuursrecht (gewoonterecht)
• Lagere wetgevers (decentraal) - gemeentelijk niveau (b.v. vorderingen)
• Voorbeelden van ongeschreven recht zijn ook het vertrouwensbeginsel en
rechtszekerheidsbeginsel
, 1.6 Kenmerken van het bestuursrecht
Kenmerken:
1. Legaliteitsbeginsel
• De bevoegdheid van de overheid om op te treden is in de wet terug te vinden
2. Specialiteitsbeginsel
• De overheid mag bij het gebruik van een bevoegdheid, alleen het belang
behartigen waarvoor die regeling speciaal is bedoeld.
• Indien de overheid zich voor een ander doel aanwendt is er sprake van
détournement de pouvoir.
1.7 Gelede normstelling
Overzicht regelgeving van hoge regelgeving tot lage regelgeving:
1. Verdragen
2. Statuut
3. Grondwet
4. Wetten in formele zin
5. KB's de regels bevatten (zoals AmvB's)
6. Ministeriële regelingen (verordeningen)
7. Provinciale verordeningen
8. Gemeentelijke verordeningen en waterschap verordeningen
9. Beleidsregels
10. Vergunningsvoorschriften
Gelede normstelling: de toepasselijkheid van een rechtsregel niet zomaar in één wet te vinden
is, maar in combinatie van met elkaar samenhangende regelingen.
1.8 Openbare lichamen
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat: overheidsmacht is verspreid op
verschillende niveaus. De openbare lichamen kom je overal tegen: de Staat, provincies en de
lichamen waaraan krachtens de Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend (bijvoorbeeld
Sociaal-Economische Raad). Openbare lichamen bevatten rechtspersoonlijkheid (art. 2:1 BW).
In de openbare lichamen zijn er bestuursorganen. In de staat is dat bijvoorbeeld een minister.
De provincie wordt bestuurd door de provinciale staten, gedeputeerde staten en de
commissaris van de Koning (art. 6 Provinciewet).
De gemeente wordt bestuurd door de gemeenteraad, de burgemeester en het college van
burgemeester en wethouders (art. 6 Gemeentewet).
1.9 Overheid en privaatrecht
De overheid kan als privaatrechtelijk persoon handelen, omdat zij een natuurlijk persoon is (art.
2:5 BW). De overheid moet op dit moment alleen rekening houden met het feit dat zij handelt
voor het algemeen belang. Er moet ook rekening gehouden worden met de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur (art. 3:1 lid 2 Awb en art. 3:14 BW) en dus ook het
gelijkheidsbeginsel.
Tweewegenleer: de overheid mag publiekrechtelijke- en privaatrechtelijke bevoegdheid
toepassen als bij onaanvaardbare wijze doorkruist wordt. De publiekrechtelijke weg staat open,
maar dan is de privaatrechtelijke weg in beginsel gesloten. Maar als in de wet niet duidelijk
W.M.B. ELFERINK EN G.W. DE
BESTUURSRECHT
RUITER
Samenvatting
Boomjuridisch, Den Haag
Zesde druk
,Hoofdstuk 1 Inleiding bestuursrecht
1.2 Bestuursrecht
Bestuursrecht – bevat regels die de overheid nodig heeft om te kunnen en mogen besturen, de
normen voor het overheidsbestuur die bij het besturen in acht moet worden genomen en de
regels die de burger nodig heeft om tegen dit te kunnen optreden.
1. Algemeen bestuursrecht staat in Awb – algemene regels over
rechtsbescherming en handhaving. Awb kent meerdere doelen: meer eenheid
brengen in de bestuursrechtelijke wetgeving, de bestuursrechtelijke wetgeving
systematiseren en vereenvoudigen. Ook normen die in de rechtspraak zijn
ontwikkeld codificeren (opnemen in de wet).
2. Bijzonder bestuursrecht – richt zich op een bepaald onderdeel van het
bestuursrecht. Het betreft diverse terreinen van overheidszorg: belastingen,
financiën, onderwijs, milieu, sociale zekerheid, ruimtelijke ordening etc.
1.3 De plaats van het bestuursrecht
De overheid kan de plaats innemen in privaatrecht én publiekrecht. De overheid kan handelen
als burger. In het publiekrecht handelt de overheid tegenover de burger en is dan een
'machtspersoon'. De overheid heeft dan exclusieve bevoegdheid. Denk aan vergunningen.
Het recht kan je onderscheiden in:
1. Privaatrecht
2. Publiekrecht
a. Strafrecht
b. Staatsrecht
c. Bestuursrecht
I.Algemeen bestuursrecht
II.Bijzonder bestuursrecht
1.4 Materieel en formeel bestuursrecht
Materieel bestuursrecht – rechtsnormen waarin voor de burgers en bestuursorganen
aanspraken of verplichtingen zijn opgenomen. Bijvoorbeeld: Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht, waarin de voorwaarden van de aanvraag van een vergunning staan.
Formeel bestuursrecht – de procesrechtelijke regels die de burger nodig heeft om op te treden
tegenover de overheid. Bijvoorbeeld: Een beroep instellen tegen het verlenen van een overheid
tegenover een andere burger.
1.5 Bronnen van bestuursrecht
Bronnen:
1. Internationale recht
2. De nationale wetgeving (wetten die door regering en Staten-Generaal worden
vastgesteld)
3. Jurisprudentie
4. Ongeschreven bestuursrecht (gewoonterecht)
• Lagere wetgevers (decentraal) - gemeentelijk niveau (b.v. vorderingen)
• Voorbeelden van ongeschreven recht zijn ook het vertrouwensbeginsel en
rechtszekerheidsbeginsel
, 1.6 Kenmerken van het bestuursrecht
Kenmerken:
1. Legaliteitsbeginsel
• De bevoegdheid van de overheid om op te treden is in de wet terug te vinden
2. Specialiteitsbeginsel
• De overheid mag bij het gebruik van een bevoegdheid, alleen het belang
behartigen waarvoor die regeling speciaal is bedoeld.
• Indien de overheid zich voor een ander doel aanwendt is er sprake van
détournement de pouvoir.
1.7 Gelede normstelling
Overzicht regelgeving van hoge regelgeving tot lage regelgeving:
1. Verdragen
2. Statuut
3. Grondwet
4. Wetten in formele zin
5. KB's de regels bevatten (zoals AmvB's)
6. Ministeriële regelingen (verordeningen)
7. Provinciale verordeningen
8. Gemeentelijke verordeningen en waterschap verordeningen
9. Beleidsregels
10. Vergunningsvoorschriften
Gelede normstelling: de toepasselijkheid van een rechtsregel niet zomaar in één wet te vinden
is, maar in combinatie van met elkaar samenhangende regelingen.
1.8 Openbare lichamen
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat: overheidsmacht is verspreid op
verschillende niveaus. De openbare lichamen kom je overal tegen: de Staat, provincies en de
lichamen waaraan krachtens de Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend (bijvoorbeeld
Sociaal-Economische Raad). Openbare lichamen bevatten rechtspersoonlijkheid (art. 2:1 BW).
In de openbare lichamen zijn er bestuursorganen. In de staat is dat bijvoorbeeld een minister.
De provincie wordt bestuurd door de provinciale staten, gedeputeerde staten en de
commissaris van de Koning (art. 6 Provinciewet).
De gemeente wordt bestuurd door de gemeenteraad, de burgemeester en het college van
burgemeester en wethouders (art. 6 Gemeentewet).
1.9 Overheid en privaatrecht
De overheid kan als privaatrechtelijk persoon handelen, omdat zij een natuurlijk persoon is (art.
2:5 BW). De overheid moet op dit moment alleen rekening houden met het feit dat zij handelt
voor het algemeen belang. Er moet ook rekening gehouden worden met de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur (art. 3:1 lid 2 Awb en art. 3:14 BW) en dus ook het
gelijkheidsbeginsel.
Tweewegenleer: de overheid mag publiekrechtelijke- en privaatrechtelijke bevoegdheid
toepassen als bij onaanvaardbare wijze doorkruist wordt. De publiekrechtelijke weg staat open,
maar dan is de privaatrechtelijke weg in beginsel gesloten. Maar als in de wet niet duidelijk
