Samenvatting ‘Leren reflecteren’ - Nijgh & Van Tol
Reflectie komt van het Latijnse woord ‘Cogitiatio’ en betekent terugbuigen, terugkaatsen,
samendrijven. Descartes voerde in de filosofie een denkexperiment uit waarbij hij systematisch aan
alles twijfelt. Hiermee gaf Descartes een eerste aanzet tot het huidige reflecteren.
Reflecteren heeft als doel het bewustworden van, en inzicht krijgen in je eigen handelen, gedrag en
drijfveren, met als doel jezelf en je professionele handelen verder te ontwikkelen. Bij reflectie is het
van belang om een gedegen en feitelijk onderzoek te doen en de situatie uit te vragen. Door reflectie
worden expliciete en impliciete kennis vergroot om zo het professioneel handelen te verbeteren.
Reflectie speelt een belangrijke rol bij het professioneel handelen binnen alle beroepen waarin de
rationaliteit centraal staat en waar sprake is van een zekere onvoorspelbaarheid.
Expliciete kennis is gebaseerd op feitenkennis en theoretische kennis. Deze kennis wordt vergaard
door lezen, leren en ervaringen. Impliciete kennis is onuitgesproken, verborgen en ontstaat op basis
van onbewust opgeslagen informatie, observaties en ervaringen en is daardoor niet feitelijk.
Kennisleren gaat om het opnemen van informatie en het leggen van verbanden. Vaardigheidsleren
gaat om het verbeteren van het handelen.
Om verduidelijken of je intuïtief handelt of vanuit emotie, kun je luisteren naar je lichaam. Hierbij
kun je jezelf een aantal vragen stellen:
- Reageer ik vanuit spanning of angst?
- Reageer ik vanuit een gevoel van vrijheid
Ervaar welk gevoel de antwoorden bij je oproepen. Als je ontspanning voelt en het gevoel van
vrijheid in lichaam en geest ervaart, maar je een goede keuze.
Een waarde draagt een overtuiging uit, een norm is een ongeschreven regel die voortkomt uit een
waarde.
Open vragen geven veel ruimte en vrijheid om antwoorden te formuleren. Een gesloten vraag is
gericht op het verzamelen van feiten. Open vragen zijn vaak behulpzamer bij het reflecteren.
Het model van Bateson is een tool om zelfonderzoek te doen. Door jezelf vragen te stellen wordt je
bewust van de verschillende lagen die ene rol kunnen spelen in je functioneren. Bateson en Dilts
gaan ervanuit dat in het menselijk denken en in de menselijke persoonlijkheid 6 niveaus of lagen te
onderscheiden zijn.
1. Omgeving: deze laag wordt gezien als de laagste niveau in de hiërarchie van het gedrag.
Kenmerkende vragen voor deze laag zijn: waar reageer ik op, wanneer en met wie?
2. Het gedrag zelf: de waarneembare acties en reacties die iemand in zijn/haar omgeving
vertoont. Kernvragen bij het gedrag zelf zijn: wat doe ik, hoe handel ik en wat is mijn
observeerbare gedrag?
3. Vermogens/bekwaamheden: hierbij gaat het om inzichten, capaciteiten, vaardigheden en
denkstrategieën waarover je beschikt. Kernvragen: hoe pak ik het aan en wat kan ik?
4. Overtuigingen: iemands generalisaties, criteria, normen en verwachtingen. Op basis hiervan
vorm je je grondhouding ten opzichte van de cliënt. Kernvragen: Waarom doe ik het, wat
vind ik belangrijk en waar gaat het mij om?
5. Identiteit: de missie die je in je leven hebt, het zelfbeeld en de bijhorende gevoelens van
eigenwaarde. Kernvragen: wie ben ik, wat voor iemand ben ik en wat is mijn levensdoel?
6. Spiritualiteit: wordt gezien als het hoogste niveau van hiërarchie en bevat de intuïties
omtrent het grotere geheel waarvan men deel uitmaakt en de roeping en de bezieling die dat
Reflectie komt van het Latijnse woord ‘Cogitiatio’ en betekent terugbuigen, terugkaatsen,
samendrijven. Descartes voerde in de filosofie een denkexperiment uit waarbij hij systematisch aan
alles twijfelt. Hiermee gaf Descartes een eerste aanzet tot het huidige reflecteren.
Reflecteren heeft als doel het bewustworden van, en inzicht krijgen in je eigen handelen, gedrag en
drijfveren, met als doel jezelf en je professionele handelen verder te ontwikkelen. Bij reflectie is het
van belang om een gedegen en feitelijk onderzoek te doen en de situatie uit te vragen. Door reflectie
worden expliciete en impliciete kennis vergroot om zo het professioneel handelen te verbeteren.
Reflectie speelt een belangrijke rol bij het professioneel handelen binnen alle beroepen waarin de
rationaliteit centraal staat en waar sprake is van een zekere onvoorspelbaarheid.
Expliciete kennis is gebaseerd op feitenkennis en theoretische kennis. Deze kennis wordt vergaard
door lezen, leren en ervaringen. Impliciete kennis is onuitgesproken, verborgen en ontstaat op basis
van onbewust opgeslagen informatie, observaties en ervaringen en is daardoor niet feitelijk.
Kennisleren gaat om het opnemen van informatie en het leggen van verbanden. Vaardigheidsleren
gaat om het verbeteren van het handelen.
Om verduidelijken of je intuïtief handelt of vanuit emotie, kun je luisteren naar je lichaam. Hierbij
kun je jezelf een aantal vragen stellen:
- Reageer ik vanuit spanning of angst?
- Reageer ik vanuit een gevoel van vrijheid
Ervaar welk gevoel de antwoorden bij je oproepen. Als je ontspanning voelt en het gevoel van
vrijheid in lichaam en geest ervaart, maar je een goede keuze.
Een waarde draagt een overtuiging uit, een norm is een ongeschreven regel die voortkomt uit een
waarde.
Open vragen geven veel ruimte en vrijheid om antwoorden te formuleren. Een gesloten vraag is
gericht op het verzamelen van feiten. Open vragen zijn vaak behulpzamer bij het reflecteren.
Het model van Bateson is een tool om zelfonderzoek te doen. Door jezelf vragen te stellen wordt je
bewust van de verschillende lagen die ene rol kunnen spelen in je functioneren. Bateson en Dilts
gaan ervanuit dat in het menselijk denken en in de menselijke persoonlijkheid 6 niveaus of lagen te
onderscheiden zijn.
1. Omgeving: deze laag wordt gezien als de laagste niveau in de hiërarchie van het gedrag.
Kenmerkende vragen voor deze laag zijn: waar reageer ik op, wanneer en met wie?
2. Het gedrag zelf: de waarneembare acties en reacties die iemand in zijn/haar omgeving
vertoont. Kernvragen bij het gedrag zelf zijn: wat doe ik, hoe handel ik en wat is mijn
observeerbare gedrag?
3. Vermogens/bekwaamheden: hierbij gaat het om inzichten, capaciteiten, vaardigheden en
denkstrategieën waarover je beschikt. Kernvragen: hoe pak ik het aan en wat kan ik?
4. Overtuigingen: iemands generalisaties, criteria, normen en verwachtingen. Op basis hiervan
vorm je je grondhouding ten opzichte van de cliënt. Kernvragen: Waarom doe ik het, wat
vind ik belangrijk en waar gaat het mij om?
5. Identiteit: de missie die je in je leven hebt, het zelfbeeld en de bijhorende gevoelens van
eigenwaarde. Kernvragen: wie ben ik, wat voor iemand ben ik en wat is mijn levensdoel?
6. Spiritualiteit: wordt gezien als het hoogste niveau van hiërarchie en bevat de intuïties
omtrent het grotere geheel waarvan men deel uitmaakt en de roeping en de bezieling die dat
