Basisontwikkeling voor peuters en de onderbouw H3
3.1 Uitgangspunten voor de rol van de volwassene
3.1.1 Interactie
Basisgedachte Vygotsky: kinderen ontwikkelen zich in de omgang met anderen als ze
samen deelnemen aan voor hen betekenisvolle en toegankelijke sociaal-culturele
activiteiten.
Interactie is het belangrijkste middel om ontwikkeling te bevorderen. Leerkrachten en
kinderen geven zo richting aan de ontwikkeling van een activiteit en ze bouwen die samen
op. Aansturen op gezamenlijke aandacht (door de professional) kan verbaal en non-verbaal.
Zo kan er een gemeenschappelijke basis ontstaan om activiteiten met elkaar vorm te geven
en elkaars inbreng te gebruiken (eigen verhalen/ervaringen zijn vertrekpunten).
3.1.2 Zone van naaste ontwikkeling
Tijdens interacties met kinderen kan de leerkracht ontwikkeling stimuleren door mee te doen
met de activiteiten. Dit is het meest effectief als dit gebeurt in de zone van naaste
ontwikkeling.
Niveau van actuele ontwikkeling: een kind kan iets zelfstandig uitvoeren zonder hulp.
Niveau van naaste ontwikkeling: een kind kan iets nog niet helemaal zelfstandig uitvoeren,
maar wel met hulp van een professional/volwassene (bv: kind kan zelfstandig tot 10 tellen
maar nog niet synchroon tellen).
Interacties in de zone van naaste ontwikkeling geven kinderen de gelegenheid om te
profiteren van anderen die al meer kunnen/weten.
3.1.3 Hoge verwachtingen
Binnen OGO (ontwikkelingsgericht onderwijs) wordt er uitgegaan van verschillen die om
verschillende leerwegen vragen. Een professional heeft verwachtingen van wat een kind op
een bepaald moment nodig heeft en de verwachtingen worden getoetst door ze concreet te
maken.
Een voorwaarde voor positieve interacties is dat volwassenen hoge verwachtingen hebben
van kinderen. Wie zich goed ontwikkelt, krijgt namelijk vaak (onbewust) meer positieve
aandacht dan wie zich moeizamer ontwikkelt. Kinderen met een andere taalachtergrond of
met ontwikkelingsproblemen worden namelijk vaak onderschat. Wanneer je hoge
verwachtingen van kinderen hebt en dit blijft uitspreken, ondersteun je hun zelfvertrouwen.
Ook zorg je zo als leerkracht voor voldoende uitdaging en je voorkomt zo dat zwakkere
kinderen niet meer vooruit komen.
Om deze verwachtingen hoog te houden is het van belang dat een pedagogisch medewerker
of leerkracht gevoelig is voor signalen die kinderen afgeven. Ze kijkt en luistert goed en
neemt tijd voor verhalen. Ook probeert hij/zij zich te verplaatsen in hun denkwereld en geeft
hen het gevoel dat ze welkom zijn en nergens te klein voor.
Het draaipunt van alle ontwikkelings- en leerprocessen wordt gevormd door de
basiskenmerken: vrij zijn van emotionele belemmeringen, een gezond zelfvertrouwen
hebben en nieuwsgierig zijn.
3.1.4 De volwassene doet mee en voegt toe
De volwassene doet mee in de activiteit voor het gedeelte dat het kind nog niet alleen kan (=
meedoen als meerwetende partner: de partner die ervoor zorgt dat de activiteit
betekenis heeft, die structuur aanbrengt en die nieuwe ervaringen, kennis en
vaardigheden kan inbouwen). Kinderen in deze tijd komen ook niet vanzelf tot rollenspel
en constructief spel (tijd, ruimte spelen mee + ontbreken van een volwassene die meedoet).
Het belangrijkste bij meespelen is dat de kinderen worden meegenomen in de wereld van
een volwassene (boodschappen doen, eten maken, opruimen etc.).
, Het resultaat van spelbegeleiding moet altijd zijn dat het plezier en de waarde van de
activiteit voor de kinderen zelf toenemen en dat daardoor hun handelingsmogelijkheden zich
uitbreiden. Ook het zelfstandige rollenspel, waar de kinderen hun eigen plannen en initiativen
volgen, is en blijft belangrijk. Daarin hebben ze volop gelegenheid om met hun nieuwe
handelingsmogelijkheden te experimenteren.
3.2 Pedagogisch-didactisch handelen
Enkele punten:
3.2.1 Aan een goede relatie werken
Je maakt contact met leerlingen door aandacht te geven aan het kind en aan de activiteit die
het kind uitvoert. Het is belangrijk om kinderen tijd, ruimte en aanmoediging te geven om te
verkennen wat ze kunnen doen, met welke kinderen en wat de omgeving daarbij te bieden
heeft. Volg wat kinderen doen maar vraag ook naar wat zij willen: kijk en luister goed en sluit
daarbij aan. Nodig uit om vragen te stellen en hun ideeën en gedachten aan jou te laten zien
en probeer te begrijpen wat ze je willen zeggen. Je moet je inleven: een band scheppen om
echt samen op te kunnen trekken. Je onderzoekt hun betekenissen: wat zien ze zelf in hun
activiteiten, wat willen ze graag en wat vinden ze interessant? Inleven en verkennen lukt het
best wanneer je je aansluit bij de activiteiten waarbij de kinderen op dat moment betrokken
zijn.
Om aan de praat te raken volg je de inbreng van de kinderen en toon je echte interesse in
het onderwerp. Daarvoor kun je deze antwoorden (passend bij het HOREB-model)
gebruiken:
- Ruimte scheppen: geef ruimte door stil te zijn of door korte uitnodigende reacties,
zoals: vertel, oh, oke, laat zien dat je erbij bent
- Revoicing: je ontvangt de inbreng van een kind en herformuleert die
- Vragend verdergaan: vooral open vragen activeren de kinderen en helpen om hardop
te denken met elkaar
Om kinderen niet alleen te laten praten maar ook te laten denken, zijn de volgende
aandachtspunten belangrijk:
- Maak gebruik van een probleem: benadruk een probleem dat ontstaat in het spel, ga
in op een probleem dat een kind inbrengt of creëer zelf een interessant probleem.
- Accepteer oplossingen en ideeën van de kinderen, ook al vind je dat zelf niet de
juiste oplossing. Laat de kinderen zelf ervaren of, en hoe, hun oplossingen werkt.
- Speel interessante bijdragen aan elkaar door
- Betrek het kind in communicatie, zowel verbaal als non-verbaal: daag uit tot actief
handelen, betrek en verwoord non-verbale acties van het kind in het spel
Informele gesprekjes zorgen ervoor dat kinderen makkelijker praten (opruimen, aan- en
uitkleden, handen wassen etc.).
3.2.2 Samen een rijke speel-leeromgeving opbouwen
Een rijke speel-leeromgeving bevordert het enthousiasme om aan activiteiten deel te nemen.
Een omgeving is ‘rijk’ wanneer er middelen en materialen aanwezig zijn die veel handelings-,
ervarings- en leermogelijkheden bieden. De kwaliteit van materialen is belangrijker dan de
hoeveelheid. De culturele werkelijkheid van buiten de school moet ook binnen herkenbaar
zijn (voorwerpen, foto’s en afbeeldingen die voor de kinderen vertrouwd zijn vanuit hun eigen
ervaringen). Dat geeft ‘culturele veiligheid’ en zorgt ervoor dat ze zich thuis voelen. De
materialen moeten zo herkenbaar en functioneel mogelijk zijn; in winkels bijvoorbeeld:
middelen om te betalen, spullen om in te pakken, manieren om prijzen bekend te maken,
3.1 Uitgangspunten voor de rol van de volwassene
3.1.1 Interactie
Basisgedachte Vygotsky: kinderen ontwikkelen zich in de omgang met anderen als ze
samen deelnemen aan voor hen betekenisvolle en toegankelijke sociaal-culturele
activiteiten.
Interactie is het belangrijkste middel om ontwikkeling te bevorderen. Leerkrachten en
kinderen geven zo richting aan de ontwikkeling van een activiteit en ze bouwen die samen
op. Aansturen op gezamenlijke aandacht (door de professional) kan verbaal en non-verbaal.
Zo kan er een gemeenschappelijke basis ontstaan om activiteiten met elkaar vorm te geven
en elkaars inbreng te gebruiken (eigen verhalen/ervaringen zijn vertrekpunten).
3.1.2 Zone van naaste ontwikkeling
Tijdens interacties met kinderen kan de leerkracht ontwikkeling stimuleren door mee te doen
met de activiteiten. Dit is het meest effectief als dit gebeurt in de zone van naaste
ontwikkeling.
Niveau van actuele ontwikkeling: een kind kan iets zelfstandig uitvoeren zonder hulp.
Niveau van naaste ontwikkeling: een kind kan iets nog niet helemaal zelfstandig uitvoeren,
maar wel met hulp van een professional/volwassene (bv: kind kan zelfstandig tot 10 tellen
maar nog niet synchroon tellen).
Interacties in de zone van naaste ontwikkeling geven kinderen de gelegenheid om te
profiteren van anderen die al meer kunnen/weten.
3.1.3 Hoge verwachtingen
Binnen OGO (ontwikkelingsgericht onderwijs) wordt er uitgegaan van verschillen die om
verschillende leerwegen vragen. Een professional heeft verwachtingen van wat een kind op
een bepaald moment nodig heeft en de verwachtingen worden getoetst door ze concreet te
maken.
Een voorwaarde voor positieve interacties is dat volwassenen hoge verwachtingen hebben
van kinderen. Wie zich goed ontwikkelt, krijgt namelijk vaak (onbewust) meer positieve
aandacht dan wie zich moeizamer ontwikkelt. Kinderen met een andere taalachtergrond of
met ontwikkelingsproblemen worden namelijk vaak onderschat. Wanneer je hoge
verwachtingen van kinderen hebt en dit blijft uitspreken, ondersteun je hun zelfvertrouwen.
Ook zorg je zo als leerkracht voor voldoende uitdaging en je voorkomt zo dat zwakkere
kinderen niet meer vooruit komen.
Om deze verwachtingen hoog te houden is het van belang dat een pedagogisch medewerker
of leerkracht gevoelig is voor signalen die kinderen afgeven. Ze kijkt en luistert goed en
neemt tijd voor verhalen. Ook probeert hij/zij zich te verplaatsen in hun denkwereld en geeft
hen het gevoel dat ze welkom zijn en nergens te klein voor.
Het draaipunt van alle ontwikkelings- en leerprocessen wordt gevormd door de
basiskenmerken: vrij zijn van emotionele belemmeringen, een gezond zelfvertrouwen
hebben en nieuwsgierig zijn.
3.1.4 De volwassene doet mee en voegt toe
De volwassene doet mee in de activiteit voor het gedeelte dat het kind nog niet alleen kan (=
meedoen als meerwetende partner: de partner die ervoor zorgt dat de activiteit
betekenis heeft, die structuur aanbrengt en die nieuwe ervaringen, kennis en
vaardigheden kan inbouwen). Kinderen in deze tijd komen ook niet vanzelf tot rollenspel
en constructief spel (tijd, ruimte spelen mee + ontbreken van een volwassene die meedoet).
Het belangrijkste bij meespelen is dat de kinderen worden meegenomen in de wereld van
een volwassene (boodschappen doen, eten maken, opruimen etc.).
, Het resultaat van spelbegeleiding moet altijd zijn dat het plezier en de waarde van de
activiteit voor de kinderen zelf toenemen en dat daardoor hun handelingsmogelijkheden zich
uitbreiden. Ook het zelfstandige rollenspel, waar de kinderen hun eigen plannen en initiativen
volgen, is en blijft belangrijk. Daarin hebben ze volop gelegenheid om met hun nieuwe
handelingsmogelijkheden te experimenteren.
3.2 Pedagogisch-didactisch handelen
Enkele punten:
3.2.1 Aan een goede relatie werken
Je maakt contact met leerlingen door aandacht te geven aan het kind en aan de activiteit die
het kind uitvoert. Het is belangrijk om kinderen tijd, ruimte en aanmoediging te geven om te
verkennen wat ze kunnen doen, met welke kinderen en wat de omgeving daarbij te bieden
heeft. Volg wat kinderen doen maar vraag ook naar wat zij willen: kijk en luister goed en sluit
daarbij aan. Nodig uit om vragen te stellen en hun ideeën en gedachten aan jou te laten zien
en probeer te begrijpen wat ze je willen zeggen. Je moet je inleven: een band scheppen om
echt samen op te kunnen trekken. Je onderzoekt hun betekenissen: wat zien ze zelf in hun
activiteiten, wat willen ze graag en wat vinden ze interessant? Inleven en verkennen lukt het
best wanneer je je aansluit bij de activiteiten waarbij de kinderen op dat moment betrokken
zijn.
Om aan de praat te raken volg je de inbreng van de kinderen en toon je echte interesse in
het onderwerp. Daarvoor kun je deze antwoorden (passend bij het HOREB-model)
gebruiken:
- Ruimte scheppen: geef ruimte door stil te zijn of door korte uitnodigende reacties,
zoals: vertel, oh, oke, laat zien dat je erbij bent
- Revoicing: je ontvangt de inbreng van een kind en herformuleert die
- Vragend verdergaan: vooral open vragen activeren de kinderen en helpen om hardop
te denken met elkaar
Om kinderen niet alleen te laten praten maar ook te laten denken, zijn de volgende
aandachtspunten belangrijk:
- Maak gebruik van een probleem: benadruk een probleem dat ontstaat in het spel, ga
in op een probleem dat een kind inbrengt of creëer zelf een interessant probleem.
- Accepteer oplossingen en ideeën van de kinderen, ook al vind je dat zelf niet de
juiste oplossing. Laat de kinderen zelf ervaren of, en hoe, hun oplossingen werkt.
- Speel interessante bijdragen aan elkaar door
- Betrek het kind in communicatie, zowel verbaal als non-verbaal: daag uit tot actief
handelen, betrek en verwoord non-verbale acties van het kind in het spel
Informele gesprekjes zorgen ervoor dat kinderen makkelijker praten (opruimen, aan- en
uitkleden, handen wassen etc.).
3.2.2 Samen een rijke speel-leeromgeving opbouwen
Een rijke speel-leeromgeving bevordert het enthousiasme om aan activiteiten deel te nemen.
Een omgeving is ‘rijk’ wanneer er middelen en materialen aanwezig zijn die veel handelings-,
ervarings- en leermogelijkheden bieden. De kwaliteit van materialen is belangrijker dan de
hoeveelheid. De culturele werkelijkheid van buiten de school moet ook binnen herkenbaar
zijn (voorwerpen, foto’s en afbeeldingen die voor de kinderen vertrouwd zijn vanuit hun eigen
ervaringen). Dat geeft ‘culturele veiligheid’ en zorgt ervoor dat ze zich thuis voelen. De
materialen moeten zo herkenbaar en functioneel mogelijk zijn; in winkels bijvoorbeeld:
middelen om te betalen, spullen om in te pakken, manieren om prijzen bekend te maken,
