Persoonlijkheidsleer
Waarom zijn wij zoals wij zijn? Waarom verschillen we van elkaar?
Ieder mens beschikt over een eigen karakter, wat zo individueel is als een vingerafdruk.
Psychologie omvat een groot gebied met verschillende benaderingen om dit te verklaren.
Binnen de persoonlijkheidsleer zijn ook verschillende stromingen te onderscheiden.
Hoorcollege 1
Leertheorie: een psychologische theorie over de wijze waarop mensen associaties leggen
tussen stimuli.
Belangrijke leer theoretische concepten zijn > klassieke en operate conditionering.
Klassiek conditioneren (PAVLOV):
Voedsel in de mond van de hond (ongeconditioneerde stimulus, OCS) lokt automatisch een
ongeconditioneerde respons (OCR) uit, namelijk kwijlen.
Na systematisch koppelen van de bel (geconditioneerde stimulus, CS) aan het voedsel (OCS)
kan ook alleen de bel (CS) kwijlen oproepen. Het kwijlen wordt daarmee een
geconditioneerde respons (CR).
^Klassieke conditionering van emoties
,Instrumenteel en operant conditioneren
Terwijl bij klassieke conditionering oorspronkelijk neutrale prikkels een betekenis krijgen
omdat er een samenhang geleerd wordt tussen deze neutrale prikkel en al betekenisvolle
prikkel, gaat het bij operant conditioneren om het leren van een verband tussen wat een
organisme doet (gedrag) en wat er als resultaat op volgt.
Instrumenteel conditioneren:
Wet van het effect (Thorndike) > Gedrag dat tot aangename uitkomsten leidt zal in
frequentie toe nemen terwijl gedrag tot onaangename uitkomsten leidt in frequentie zal
afnemen.
(Het klopt natuurlijk niet altijd in iedere situatie, er zijn uitzonderingen op de regel.)
Onder invloed van Skinner werd de procedure van instrumenteel conditioneren verder
uitgewerkt en later synoniem voor operant conditioneren.
Skinner had bezwaren tegen de procedure van Thorndike en ontwierp een natuurlijke
proefopstelling waar de onderzoeker niet aanwezig hoeft te zijn (P.57, van der Molen)
Appetitief leren (conditioneren) > aangenaam leren, beloning krijgt voor iets.
Aversief leren (conditioneren) > onaangenaam leren, straf krijgen voor iets.
Bekrachtingingsschema’s;
1. Positieve bekrachtiging > het gedrag heeft aangename consequenties.
2. Negatieve bekrachtiging > het gedrag leidt ertoe dat iets negatiefs uitblijft
(vermijdingsgedrag).
3. Positieve straf > het gedrag heeft negatieve consequenties
4. Negatieve straf > het gedrag leidt tot het verliezen van iets aangenaams (speelgoed
wegnemen bijvoorbeeld).
Het aanleren van nieuw gedrag wordt het snelst geleerd door veelvuldig te belonen.
Wanneer het gedrag er eenmaal in zit kan het beste zo ‘nu en dan’, op een onvoorspelbare
manier beloond worden (P109, Weerman).
2 factoren theorie
,Paragraaf 3.1
Sigmund Freud (1856-1939) ontwikkelde de psychoanalyse: een patiënt lift op de divan en
vertelt alles wat in hen opkomt. Hij concentreerde zich vooral op het innerlijk, hij kwam
erachter dat patiënten zaken blokkeren bij zichzelf, dat sommige zaken onbewust worden
gehouden waardoor de cliënt problemen veroorzaakt.
Later is de methode van psychoanalyse verruimd, de benadering bevat zeer veel
verschillende interpretaties, aanvullingen en bijstellingen. De ontwikkelingen gaan maar
door tot op de dag van vandaag.
De verschillende vormen van psychodynamische therapie hebben een aantal
overeenkomsten: ze gaan ervan uit dat patiënten vaak niet weten waarom ze iets doen, dat
onbewuste gevoelens en wensen een rol spelen, dat ze moeilijke en angstwekkende
gevoelens hebben weggestopt of dat ze er juist door overspoeld worden zonder dat ze
begrijpen waar dat vandaan komt of waar het precies over gaat.
Psychodynamische therapieën proberen onbewuste en moeilijk te hanteren wensen,
motieven, gevoelens en gedachten bewust te maken en proberen de patiënt te leren ze te
hanteren.
In de therapie krijgt de patiënt tot o zekere hoogte vat op onbewuste, onbenoemde
krachten en leert hij zich enigszins te bevrijden uit de ban van het verleden.
Psychodynamische therapie geeft je meer inzicht in je gevoelens, leert je beter er mee
omgaan en je leert het verschil tussen jezelf en de ander beter te zien en te hanteren.
Paragraaf 3.2
, Hoorcollege 2
Theorie cognitieve benadering:
- Van der Molen: paragraaf 4.1 t/m 4.3
Cognitieve theorieën gaan over de informatieverwerking bij mensen en richten zich op de
karakteristieke inhoud en informatieverwerkingsprocessen bij de verschillende vormen van
psychopathologie.
Een belangrijke veronderstelling in cognitieve theorieën over psychopathologie is dat
psychische stoornissen voortkomen uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en
verwerken.
De cognitieve psychologie is gedeeltelijk ontstaan als reactie op het behaviorisme dat vooral
in de VS, zowel voor als na de 2e wereldoorlog, radicale vormen aannam.
De cognitieve psychologie probeert psychische verschijnselen te bestuderen met modellen
waarin de informatieverwerking een centrale rol speelt. Het menselijk brein wordt daarbij
soms vergeleken met: de computer.
De cognitieve psychologie houdt zich ook bezig met de kennis die mensen hebben
verworven door zintuigelijke ervaring en denken, met de manier waarop mensen kennis
verwerven en de wijze waarop kennis in het geheugen gerepresenteerd is.
In de cognitieve psychologie wordt de term informatieverwerking vaak gebruikt. Hiermee
wordt gedoeld op de processen die een rol spelen bij de verwerving, de opslag en de
reproductie van kennis.
In de informatieverwerking zijn globaal 3 aspecten te onderscheiden: waarneming,
verwerking en geheugen.
Schema’s
De kennis waarover een persoon beschikt, is volgens de cognitieve psychologie
georganiseerd in schema’s.
Als door bepaalde gedachten, gevoelens of percepties een schema wordt geactiveerd, komt
aanvullende informatie ter beschikking die in dat schema vertegenwoordigd is. Dit gebeurt
automatisch. Vaak zijn we er ons niet van bewust dat we de oorspronkelijke informatie
aanvullen – en daarmee interpreteren – met kennis uit dit schema.
Schema’s beïnvloeden behalve de selectie van informatie, ook de betekenisverlening
(interpretatie) en de verwerking tot nieuwe betekenissen (transformatie).
Ten slotte beïnvloeden schema’s onze herinnering. > Een schema dat is geactiveerd,
beïnvloedt wat we ons op dat moment kunnen herinneren en welke betekenis we eraan
geven. Kortom, schema’s functioneren als een zeef en als een interpretatieraamwerk.
Een nadeel van schema’s is dat er vergissingen of vertekeningen kunnen plaats vinden in
deze processen, die zich tegen ons kunnen keren.
Volgens de cognitieve benadering ontstaan daardoor in sommige gevallen psychische
stoornissen.
Waarom zijn wij zoals wij zijn? Waarom verschillen we van elkaar?
Ieder mens beschikt over een eigen karakter, wat zo individueel is als een vingerafdruk.
Psychologie omvat een groot gebied met verschillende benaderingen om dit te verklaren.
Binnen de persoonlijkheidsleer zijn ook verschillende stromingen te onderscheiden.
Hoorcollege 1
Leertheorie: een psychologische theorie over de wijze waarop mensen associaties leggen
tussen stimuli.
Belangrijke leer theoretische concepten zijn > klassieke en operate conditionering.
Klassiek conditioneren (PAVLOV):
Voedsel in de mond van de hond (ongeconditioneerde stimulus, OCS) lokt automatisch een
ongeconditioneerde respons (OCR) uit, namelijk kwijlen.
Na systematisch koppelen van de bel (geconditioneerde stimulus, CS) aan het voedsel (OCS)
kan ook alleen de bel (CS) kwijlen oproepen. Het kwijlen wordt daarmee een
geconditioneerde respons (CR).
^Klassieke conditionering van emoties
,Instrumenteel en operant conditioneren
Terwijl bij klassieke conditionering oorspronkelijk neutrale prikkels een betekenis krijgen
omdat er een samenhang geleerd wordt tussen deze neutrale prikkel en al betekenisvolle
prikkel, gaat het bij operant conditioneren om het leren van een verband tussen wat een
organisme doet (gedrag) en wat er als resultaat op volgt.
Instrumenteel conditioneren:
Wet van het effect (Thorndike) > Gedrag dat tot aangename uitkomsten leidt zal in
frequentie toe nemen terwijl gedrag tot onaangename uitkomsten leidt in frequentie zal
afnemen.
(Het klopt natuurlijk niet altijd in iedere situatie, er zijn uitzonderingen op de regel.)
Onder invloed van Skinner werd de procedure van instrumenteel conditioneren verder
uitgewerkt en later synoniem voor operant conditioneren.
Skinner had bezwaren tegen de procedure van Thorndike en ontwierp een natuurlijke
proefopstelling waar de onderzoeker niet aanwezig hoeft te zijn (P.57, van der Molen)
Appetitief leren (conditioneren) > aangenaam leren, beloning krijgt voor iets.
Aversief leren (conditioneren) > onaangenaam leren, straf krijgen voor iets.
Bekrachtingingsschema’s;
1. Positieve bekrachtiging > het gedrag heeft aangename consequenties.
2. Negatieve bekrachtiging > het gedrag leidt ertoe dat iets negatiefs uitblijft
(vermijdingsgedrag).
3. Positieve straf > het gedrag heeft negatieve consequenties
4. Negatieve straf > het gedrag leidt tot het verliezen van iets aangenaams (speelgoed
wegnemen bijvoorbeeld).
Het aanleren van nieuw gedrag wordt het snelst geleerd door veelvuldig te belonen.
Wanneer het gedrag er eenmaal in zit kan het beste zo ‘nu en dan’, op een onvoorspelbare
manier beloond worden (P109, Weerman).
2 factoren theorie
,Paragraaf 3.1
Sigmund Freud (1856-1939) ontwikkelde de psychoanalyse: een patiënt lift op de divan en
vertelt alles wat in hen opkomt. Hij concentreerde zich vooral op het innerlijk, hij kwam
erachter dat patiënten zaken blokkeren bij zichzelf, dat sommige zaken onbewust worden
gehouden waardoor de cliënt problemen veroorzaakt.
Later is de methode van psychoanalyse verruimd, de benadering bevat zeer veel
verschillende interpretaties, aanvullingen en bijstellingen. De ontwikkelingen gaan maar
door tot op de dag van vandaag.
De verschillende vormen van psychodynamische therapie hebben een aantal
overeenkomsten: ze gaan ervan uit dat patiënten vaak niet weten waarom ze iets doen, dat
onbewuste gevoelens en wensen een rol spelen, dat ze moeilijke en angstwekkende
gevoelens hebben weggestopt of dat ze er juist door overspoeld worden zonder dat ze
begrijpen waar dat vandaan komt of waar het precies over gaat.
Psychodynamische therapieën proberen onbewuste en moeilijk te hanteren wensen,
motieven, gevoelens en gedachten bewust te maken en proberen de patiënt te leren ze te
hanteren.
In de therapie krijgt de patiënt tot o zekere hoogte vat op onbewuste, onbenoemde
krachten en leert hij zich enigszins te bevrijden uit de ban van het verleden.
Psychodynamische therapie geeft je meer inzicht in je gevoelens, leert je beter er mee
omgaan en je leert het verschil tussen jezelf en de ander beter te zien en te hanteren.
Paragraaf 3.2
, Hoorcollege 2
Theorie cognitieve benadering:
- Van der Molen: paragraaf 4.1 t/m 4.3
Cognitieve theorieën gaan over de informatieverwerking bij mensen en richten zich op de
karakteristieke inhoud en informatieverwerkingsprocessen bij de verschillende vormen van
psychopathologie.
Een belangrijke veronderstelling in cognitieve theorieën over psychopathologie is dat
psychische stoornissen voortkomen uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en
verwerken.
De cognitieve psychologie is gedeeltelijk ontstaan als reactie op het behaviorisme dat vooral
in de VS, zowel voor als na de 2e wereldoorlog, radicale vormen aannam.
De cognitieve psychologie probeert psychische verschijnselen te bestuderen met modellen
waarin de informatieverwerking een centrale rol speelt. Het menselijk brein wordt daarbij
soms vergeleken met: de computer.
De cognitieve psychologie houdt zich ook bezig met de kennis die mensen hebben
verworven door zintuigelijke ervaring en denken, met de manier waarop mensen kennis
verwerven en de wijze waarop kennis in het geheugen gerepresenteerd is.
In de cognitieve psychologie wordt de term informatieverwerking vaak gebruikt. Hiermee
wordt gedoeld op de processen die een rol spelen bij de verwerving, de opslag en de
reproductie van kennis.
In de informatieverwerking zijn globaal 3 aspecten te onderscheiden: waarneming,
verwerking en geheugen.
Schema’s
De kennis waarover een persoon beschikt, is volgens de cognitieve psychologie
georganiseerd in schema’s.
Als door bepaalde gedachten, gevoelens of percepties een schema wordt geactiveerd, komt
aanvullende informatie ter beschikking die in dat schema vertegenwoordigd is. Dit gebeurt
automatisch. Vaak zijn we er ons niet van bewust dat we de oorspronkelijke informatie
aanvullen – en daarmee interpreteren – met kennis uit dit schema.
Schema’s beïnvloeden behalve de selectie van informatie, ook de betekenisverlening
(interpretatie) en de verwerking tot nieuwe betekenissen (transformatie).
Ten slotte beïnvloeden schema’s onze herinnering. > Een schema dat is geactiveerd,
beïnvloedt wat we ons op dat moment kunnen herinneren en welke betekenis we eraan
geven. Kortom, schema’s functioneren als een zeef en als een interpretatieraamwerk.
Een nadeel van schema’s is dat er vergissingen of vertekeningen kunnen plaats vinden in
deze processen, die zich tegen ons kunnen keren.
Volgens de cognitieve benadering ontstaan daardoor in sommige gevallen psychische
stoornissen.
