Samenvatting breinkennis (H1 t/m 3)
Vreugdenhil, K.
Hoofdstuk 1 het brein in de baarmoeder
1.1 de eerste weken in de baarmoeder
Er zijn twee soorten hersencellen: witte en grijze, die samen de weke substantie vormen waaruit ons
brein bestaat. Aan ons brein zit de hersensstam, die er in het begin uitziet als een buis. Door zijn
buigzaamheid rekt hij zich uit en vormt zich geleidelijk tot een wervelkolom en hersenen. In de derde
week van de zwangerschap begint het brein zich te vormen, maar al vanaf het begin groeit het brein
en komen er elke seconde 8000 hersencellen bij. Vanaf de derde week worden 3 hoofddelen
zichtbaar: de hersenstam waarin later de kleine hersenen groeien, het middenbrein waarin het
limbisch systeem ontwikkelt, en het voorbrein die later de cortex of hersenschors heet.
Vanaf ongeveer de twaalfde week kan door echo’s gezien worden wat het geslacht is. Het Y-
chromosoom is met 50 genen aanzienlijk kleiner dan het X-chromosoom et 1200 genen. Het Y-
chromosoom heeft daarvoor vel minder mogelijkheden als er bij en vrouw een foutje zit in een X-
chromosoom, kan de andere dat opvangen. Bij mannen is dat niet zo, waardoor ze voor verschillende
ziektes kwetsbaarder zijn. pas vanaf de 7e week begint het geslachtsverschil zich geleidelijk bij het
embryo af te tekenen. Dan stoot de nog onbekende geslachtsklier bij jongens testosteron uit,
waardoor uit de clitoris de penis en testikels zich naar buiten ontwikkelen. Bij meisjes ontbreekt die
uitstoot, waardoor de clitoris klein blijft, en testikels ontwikkelen zich tot eierstokken.
Veel geslachtshormonen zijn van invloed op het brein. Testosteron verandert verbindingen in
de hersenen van jongens, zowel in de baarmoeder als bij jonge kinderen. Heirdoor kunnen ze later in
het leven typisch mannelijke eigenschappen ontwikkelen. Welke en hoe, ligt aan de omgeving. Bij erg
hoge concentratie testosteron bij jongensfoetussen wordt hun brein bijzonder gevormd. Zij zullen
later een sterk ruimtelijk oriëntatievermogen bezitten, maar zoeken minder oogcontact met moeder
en kunnen problemen hebben in taalverwerving. Deze grote uitstoot komt niet alleen door genen,
maar ook door flink alcohol- of drugs gebruik of stevig roken tijdens de zwangerschap. Bij meisjes
zorgen oestrogenen ervoor dat vermannelijking in hun brein geen kans krijgt. Hierdoor kunnen
andere hersenfuncties sterker ontwikkelen.
1.2 bewegen en verbinden
Rond de 9e week zijn in het embryo de belangrijkste organen en lichaamsvormen in primitieve
toestand al zichtbaar. Vanaf dan heet het een foetus en het begint flink te groeien. het beweegt
alleen beetje en gaat daar tot ongeveer de 7 e maan d meer door, daarna onderbroken door rustige
periodes die het ontluikende brein de kans geven neurale paden te leggen. De verbind wegen tussen
hersencellen zorgt ervoor dat het voorbrein met zijn kwabben kan rijpen. De bewegingen gaan
steeds gevarieerder en de foetus oefent steeds beter allerlei functies, zoals ademen, gapen,
uitstrekken, zuigen en slikken. Hij is bezig met conditietraining, het gaat om oefeningen. Die
bewegingen zijn ook goed voor het brein, er vormen zich fundamentele verbindingen tussen
verschillende delen.
Eind 5e maand zijn bijna alle hersencellen aangemaakt die het kind later na de geboorte
nodig heeft. Dan heeft het brein nog 4 maanden om allerlei verbindingen tussen cellen aan te leggen.
Zo kan hij bouwen aan meer ingewikkelde functies, zoals de zintuigen. Die laatste maanden begint de
foetus ook te ruiken, horen en zien en ontwikkelt hij iets van tastzin. Als je zijn ledematen vanuit de
moederbuik aanraakt, reageert hij metten. Dat gebeurt vanuit de pariëtale kwab: een kwab die hem
later helpt om zich in de ruimte te oriënteren. In de baarmoeder groeit daar een neurale kaart van
zijn lichaam. Door die kaart weet de foetus na zijn geboorte precies waar hij aanraking voelt. Die
seintjes noemen we somatosensorische signalen. Sommige delen van het lichaam, handen, vingers,
mond, lippen en tong, krijgen meer seintjes. In het brein zitten op die plek in de pariëtale kwab veel
aansluitingen voor verbindingsdraadjes uit het lichaamsdeel die er mee verbonden is. Dan kunnen
, ook sterkere en snellere signalen dat stukje brein bereiken, waardoor het sneller en beter kan
reageren (als je bijv. iets heets aanraakt). Omdat het brein van de foetus vanaf de 6 e maand vooral
verbindingen tussen cellen aanlegt, kan de neurale kaart voor somatosensorische signalen groeien.
Zo ook met andere zintuigen. Cellen zijn er genoeg, het gaat nu om verbinden. Er groeien netwerken
van miljoenen draden. In de laatste maanden van zwangerschap kan de foetus zijn zintuigen
gebruiken. Dingen die je in de buik hebt gehoord, kunnen later bekend voorkomen. Dat is dan
opgeslagen in de temporaalkwab, die achter je oren zit en binnenkomende geluiden coördineert.
1.3 ordenen en schakelen
4 van de 5 zintuigen sturen hun prikkels die van buiten komen
eerst naar de hersenstam, alleen geuren gaan gelijk naar de
plek waar ze thuishoren. Je komt de hersenstam in vanuit je
ruggenmerg. In je hersenstam kan je twee kanten op, de kleine
hersenen in of de thalamus, waarna je de grote hersenen met
de kwabben in gaat. De hersenstam zorgt ervoor dat je je
evenwicht bewaart, reguleert je ritme van slapen en waken,
geeft een sein om te slikken, niezen of gapen, zorgt voor het
ritme van ademhaling en regelmaat van bloedsomloop zodat
hartslag stabiel blijft, regelt behoefte aan eten en drinken,
staat aan de basis van toestanden die je makkelijk herkent,
zoals opwinding, aandacht erbij houden, ergens van bewust
zijn. dit komt omdat het lange verbindingsdraden naar alle uithoeken van je brein heeft ontwikkeld.
Door middel van neurotransmitters worden boodschappen overgebracht.
Zintuigen gaan eerst via de hersenstam, zodat die ze kan afstemmen op de belangrijkste
levensfuncties, ze worden geordend, zodat ze beter doorgestuurd kunnen worden naar de thalamus.
De hersenstam regelt ook de snelheid en richting van signalen naar de thalamus, door middel van
neurotransmitters die passen bij bepaalde prikkels, en coördineert allerlei bewegingen die nodig zijn
om zintuigen te gebruiken. Vanuit de hersenstam loopt een weg naar de kleine hersenen, de zorgen
voor evenwicht, coördineren van bewegingsapparaat en regelen fijne motoriek.
Vanuit de thalamus gaan de signalen naar hun definitieve bestemming in de grote hersenen,
cortex of kwabben (zie figuur). De kwabben slaan de signalen vervolgens definitief op, zorgen voor
coördinatie met eerder opgeslagen gegevens en met nieuwe prikkels die later binnenkomen.
Daarnaast kunnen signalen afbuigen naar de amygdala, wat een soort alarmcentrum in ons brein is.
Als er gevaar driegt stuur het een alert door de hersenstam en ruggenmerg je lichaam in. Er spuit dan
adrenaline door je aderen, je krijgt kippenvel, verstijft even en vlucht of neemt een vechtende
houding aan, binnen een fractie van een seconde. Dit is een reden waarom de reukzin van de
reukkwab naar de thalamus gaat. We ontwikkelen het zintuig al heel vroeg om snel te alarmeren
voor dreinging in onze directe omgeving en in voedsel en drinken. Het geursignaal gaat direct naar de
reukkwab, onderdeel van de slaap- of temporaalkwab. Daar bevindt zich het centrum van emoties,
motivatie en associatieve geheugen. Ook wordt de thalamus en het denkhoofd ingeschakeld.
In de baarmoeder zorgt de foetus ervoor dat de zintuigen in het brein een bruikbaar netwerk
aan verbindingen hebben dat goed is geïntegreerd met vitale levensfuncties. Die moeten direct na
geboorte functioneren.
1.4 basale patronen
Het brein van kinderen die in de hongerwinter zijn geboren, heeft zich aangepast in de baarmoeder.
Op korte termijn werkte dat goed, ze overlegde ondanks hun lage geboortegewicht. Op lange termijn
bleek echter een verhoogde kans op bijwerkingen van die vroegere aanpassing: asociaal gedrag en
vetzucht, meer kans op hoge bloeddruk, schizofrenie en depressie. Er moeten diep in het brein
netwerken zijn gevormd die dat veroorzaken. Ook in deze tijd kan de foetus langdurig te maken
Vreugdenhil, K.
Hoofdstuk 1 het brein in de baarmoeder
1.1 de eerste weken in de baarmoeder
Er zijn twee soorten hersencellen: witte en grijze, die samen de weke substantie vormen waaruit ons
brein bestaat. Aan ons brein zit de hersensstam, die er in het begin uitziet als een buis. Door zijn
buigzaamheid rekt hij zich uit en vormt zich geleidelijk tot een wervelkolom en hersenen. In de derde
week van de zwangerschap begint het brein zich te vormen, maar al vanaf het begin groeit het brein
en komen er elke seconde 8000 hersencellen bij. Vanaf de derde week worden 3 hoofddelen
zichtbaar: de hersenstam waarin later de kleine hersenen groeien, het middenbrein waarin het
limbisch systeem ontwikkelt, en het voorbrein die later de cortex of hersenschors heet.
Vanaf ongeveer de twaalfde week kan door echo’s gezien worden wat het geslacht is. Het Y-
chromosoom is met 50 genen aanzienlijk kleiner dan het X-chromosoom et 1200 genen. Het Y-
chromosoom heeft daarvoor vel minder mogelijkheden als er bij en vrouw een foutje zit in een X-
chromosoom, kan de andere dat opvangen. Bij mannen is dat niet zo, waardoor ze voor verschillende
ziektes kwetsbaarder zijn. pas vanaf de 7e week begint het geslachtsverschil zich geleidelijk bij het
embryo af te tekenen. Dan stoot de nog onbekende geslachtsklier bij jongens testosteron uit,
waardoor uit de clitoris de penis en testikels zich naar buiten ontwikkelen. Bij meisjes ontbreekt die
uitstoot, waardoor de clitoris klein blijft, en testikels ontwikkelen zich tot eierstokken.
Veel geslachtshormonen zijn van invloed op het brein. Testosteron verandert verbindingen in
de hersenen van jongens, zowel in de baarmoeder als bij jonge kinderen. Heirdoor kunnen ze later in
het leven typisch mannelijke eigenschappen ontwikkelen. Welke en hoe, ligt aan de omgeving. Bij erg
hoge concentratie testosteron bij jongensfoetussen wordt hun brein bijzonder gevormd. Zij zullen
later een sterk ruimtelijk oriëntatievermogen bezitten, maar zoeken minder oogcontact met moeder
en kunnen problemen hebben in taalverwerving. Deze grote uitstoot komt niet alleen door genen,
maar ook door flink alcohol- of drugs gebruik of stevig roken tijdens de zwangerschap. Bij meisjes
zorgen oestrogenen ervoor dat vermannelijking in hun brein geen kans krijgt. Hierdoor kunnen
andere hersenfuncties sterker ontwikkelen.
1.2 bewegen en verbinden
Rond de 9e week zijn in het embryo de belangrijkste organen en lichaamsvormen in primitieve
toestand al zichtbaar. Vanaf dan heet het een foetus en het begint flink te groeien. het beweegt
alleen beetje en gaat daar tot ongeveer de 7 e maan d meer door, daarna onderbroken door rustige
periodes die het ontluikende brein de kans geven neurale paden te leggen. De verbind wegen tussen
hersencellen zorgt ervoor dat het voorbrein met zijn kwabben kan rijpen. De bewegingen gaan
steeds gevarieerder en de foetus oefent steeds beter allerlei functies, zoals ademen, gapen,
uitstrekken, zuigen en slikken. Hij is bezig met conditietraining, het gaat om oefeningen. Die
bewegingen zijn ook goed voor het brein, er vormen zich fundamentele verbindingen tussen
verschillende delen.
Eind 5e maand zijn bijna alle hersencellen aangemaakt die het kind later na de geboorte
nodig heeft. Dan heeft het brein nog 4 maanden om allerlei verbindingen tussen cellen aan te leggen.
Zo kan hij bouwen aan meer ingewikkelde functies, zoals de zintuigen. Die laatste maanden begint de
foetus ook te ruiken, horen en zien en ontwikkelt hij iets van tastzin. Als je zijn ledematen vanuit de
moederbuik aanraakt, reageert hij metten. Dat gebeurt vanuit de pariëtale kwab: een kwab die hem
later helpt om zich in de ruimte te oriënteren. In de baarmoeder groeit daar een neurale kaart van
zijn lichaam. Door die kaart weet de foetus na zijn geboorte precies waar hij aanraking voelt. Die
seintjes noemen we somatosensorische signalen. Sommige delen van het lichaam, handen, vingers,
mond, lippen en tong, krijgen meer seintjes. In het brein zitten op die plek in de pariëtale kwab veel
aansluitingen voor verbindingsdraadjes uit het lichaamsdeel die er mee verbonden is. Dan kunnen
, ook sterkere en snellere signalen dat stukje brein bereiken, waardoor het sneller en beter kan
reageren (als je bijv. iets heets aanraakt). Omdat het brein van de foetus vanaf de 6 e maand vooral
verbindingen tussen cellen aanlegt, kan de neurale kaart voor somatosensorische signalen groeien.
Zo ook met andere zintuigen. Cellen zijn er genoeg, het gaat nu om verbinden. Er groeien netwerken
van miljoenen draden. In de laatste maanden van zwangerschap kan de foetus zijn zintuigen
gebruiken. Dingen die je in de buik hebt gehoord, kunnen later bekend voorkomen. Dat is dan
opgeslagen in de temporaalkwab, die achter je oren zit en binnenkomende geluiden coördineert.
1.3 ordenen en schakelen
4 van de 5 zintuigen sturen hun prikkels die van buiten komen
eerst naar de hersenstam, alleen geuren gaan gelijk naar de
plek waar ze thuishoren. Je komt de hersenstam in vanuit je
ruggenmerg. In je hersenstam kan je twee kanten op, de kleine
hersenen in of de thalamus, waarna je de grote hersenen met
de kwabben in gaat. De hersenstam zorgt ervoor dat je je
evenwicht bewaart, reguleert je ritme van slapen en waken,
geeft een sein om te slikken, niezen of gapen, zorgt voor het
ritme van ademhaling en regelmaat van bloedsomloop zodat
hartslag stabiel blijft, regelt behoefte aan eten en drinken,
staat aan de basis van toestanden die je makkelijk herkent,
zoals opwinding, aandacht erbij houden, ergens van bewust
zijn. dit komt omdat het lange verbindingsdraden naar alle uithoeken van je brein heeft ontwikkeld.
Door middel van neurotransmitters worden boodschappen overgebracht.
Zintuigen gaan eerst via de hersenstam, zodat die ze kan afstemmen op de belangrijkste
levensfuncties, ze worden geordend, zodat ze beter doorgestuurd kunnen worden naar de thalamus.
De hersenstam regelt ook de snelheid en richting van signalen naar de thalamus, door middel van
neurotransmitters die passen bij bepaalde prikkels, en coördineert allerlei bewegingen die nodig zijn
om zintuigen te gebruiken. Vanuit de hersenstam loopt een weg naar de kleine hersenen, de zorgen
voor evenwicht, coördineren van bewegingsapparaat en regelen fijne motoriek.
Vanuit de thalamus gaan de signalen naar hun definitieve bestemming in de grote hersenen,
cortex of kwabben (zie figuur). De kwabben slaan de signalen vervolgens definitief op, zorgen voor
coördinatie met eerder opgeslagen gegevens en met nieuwe prikkels die later binnenkomen.
Daarnaast kunnen signalen afbuigen naar de amygdala, wat een soort alarmcentrum in ons brein is.
Als er gevaar driegt stuur het een alert door de hersenstam en ruggenmerg je lichaam in. Er spuit dan
adrenaline door je aderen, je krijgt kippenvel, verstijft even en vlucht of neemt een vechtende
houding aan, binnen een fractie van een seconde. Dit is een reden waarom de reukzin van de
reukkwab naar de thalamus gaat. We ontwikkelen het zintuig al heel vroeg om snel te alarmeren
voor dreinging in onze directe omgeving en in voedsel en drinken. Het geursignaal gaat direct naar de
reukkwab, onderdeel van de slaap- of temporaalkwab. Daar bevindt zich het centrum van emoties,
motivatie en associatieve geheugen. Ook wordt de thalamus en het denkhoofd ingeschakeld.
In de baarmoeder zorgt de foetus ervoor dat de zintuigen in het brein een bruikbaar netwerk
aan verbindingen hebben dat goed is geïntegreerd met vitale levensfuncties. Die moeten direct na
geboorte functioneren.
1.4 basale patronen
Het brein van kinderen die in de hongerwinter zijn geboren, heeft zich aangepast in de baarmoeder.
Op korte termijn werkte dat goed, ze overlegde ondanks hun lage geboortegewicht. Op lange termijn
bleek echter een verhoogde kans op bijwerkingen van die vroegere aanpassing: asociaal gedrag en
vetzucht, meer kans op hoge bloeddruk, schizofrenie en depressie. Er moeten diep in het brein
netwerken zijn gevormd die dat veroorzaken. Ook in deze tijd kan de foetus langdurig te maken
