Stappenplan Burgerlijk Recht 3
1. Sprake van schuld ex art. 6:162 BW (onrechtmatige daad) of risicoaansprakelijkheid (kwalitatieve
aansprakelijkheid)?
2. Welke vereisten gelden hiervoor?
3. Welke vereist(en) staan ter discussie?
1. Onrechtmatige daad
1. Onrechtmatigheid (art. 6:162 lid 2 BW)
- Lichamelijke beperking -> onrechtmatigheid ex art. 6:165 BW.
1. Inbreuk op een recht: gedragingen die de rechthebbende in zijn uitoefening van zijn recht
belemmeren of die zjin exclusieve bevoegdheid aantasten.
- Wordt beperkt toegepast
- Recht = subjectief recht (door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem wordt
verleend om zijn belang te dienen)
- Bijvoorbeeld absolute vermogensrechten (auteursrecht, eigendomsrecht, merkenrecht etc.) ->
inbreuk bijvoorbeeld diefstal, onterecht gelegd beslag of persoonlijkheidsrechten (lichamelijke
integriteit, eer en goede naam, persoonlijke vrijheid, afstammingsrecht etc.) -> inbreuk
bijvoorbeeld gijzeling of spionage.
- De gedraging zelf moet een maatschappelijk onbetamelijke handeling zijn. Het feit dat er schade
is, is niet voldoende.
- Voldaan moet worden aan relativiteit: het gedrag moet jegens eiser onrechtmatig zijn.
2. Doen of nalaten in strijd met wettelijke plicht
- Bijvoorbeeld in strijd met Omgevingswet
3. Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt
(zorgvuldigheidsnorm)
Binnen gevaarzetting:
- Kelderluik: had hij zich van dit gedrag moeten onthouden?
1. Waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid kan worden verwacht
2. Hoegrootheid van de kans waaruit ongevallen ontstaan
3. Ernst van de gevolgen
4. Mate van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidscriteria
- Der Bildtpollen Aanwas BV-Miedema:
Kans op schade (factor 1 en 2 Kelderluik)
Aard van de gedraging (nieuwe factor 5 Kelderluik)
De aard (aanvulling op factor 3 Kelderluik)
De ernst van de eventuele schade (factor 3 Kelderluik)
De bezwaarlijkheid (factor 4 Kelderluik) en gebruikelijkheid van het nemen van
voorzorgsmaatregelen (aanvulling op factor 4 Kelderluik)
- Afzinkkelder:
Werkzaamheden leverden derden geen voordeel op (aard van de gedraging?)
Aanmerkelijk risico van de schade (aard van de schade?)
Mogelijkheid tot verzekering (?)
- Skeelerongeval: Geen sport en spel situatie. De organisatie heeft niet voldoende
voorzorgsmaatregelen getroffen. Ging om een professionele partij en was een cursus voor
beginners. Doet er niet toe dat persoon zelf een gevaarlijke sport is gaan uitoefenen, tenzij zij
bewust niet wilde meewerken aan de veiligheidsmaatregelen. Eigen schuld eigenlijk nooit in de
vestigingsfase, alleen begrotingsfase. Het kan eventueel alleen een rol spelen bij factor 1
Kelderluik-criteria als het echt onwaarschijnlijk is dat iemand dit ging doen.
,Kelderluik-criteria ++
1. De omvang van de kans dat anderen niet goed opletten
2. Omvang van de kans dat daardoor ongevallen ontstaan
3. De aard en de ernst van de gevolgen die daardoor kunnen ontstaan (zaakschade of letselschade)
4. De mate waarin voorzorgs- of veiligheidsmaatregelen bezwaarlijk zijn (kosten/moeite) voor
degene die het risico creëert.
- Jetblast: het moet wel duidelijk zijn aangegeven -> wat is het gevaar, wat wordt er van de
mensen verwacht, plaatsing van het verbod.
- Meer toezicht moeten houden?
5. Aard van de gedraging
6. Hoedanigheid van partijen
+ alle omstandigheden van het geval (bijvoorbeeld de mate waarin voorzorgsmaatregelen gebruikelijk
zijn, algemene bekendheid)
Aanvullende gezichtspunten: professionele vs. privésfeer
- In privésfeer niet snel aansprakelijk, maar dit kan afhankelijk van de omstandigheden van geval
veranderen.
Bijvoorbeeld bekend met gevaar, omdat het eerder gebeurd is.
Hoge aansprakelijkheidsdrempel:
- Maar ook in privésituaties kan er hoogst onzorgvuldig gehandeld worden. Niet té snel aannemen.
1. Ongelukkige samenloop van omstandigheden
- Zwiepende tak: niet de enkele mogelijkheid van een ongeval maakt een gedraging onrechtmatig.
Alleen als de mate van waarschijnlijkheid van een ongeval zo groot is dat de dader zich naar
maatstaven van zorgvuldigheid van de gedraging had moeten onthouden.
- Huis, tuin en keuken ongevallen -> in privésfeer.
- Voorbeelden argumenten voor aansprakelijkheid:
Rennen door menigte is vragen om ongelukken.
Algemeen bekend dat dingen glad zijn.
Volwassenen moeten beter weten.
Bekend met (gevaarlijke) situatie ter plaatse.
Eventuele WA-verzekering.
- Voorbeelden argumenten tegen aansprakelijkheid:
Huis, tuin en keukenongelukken horen bij het leven. Deze risico’s moet je voor lief nemen.
‘Domme pech’ dat je bijvoorbeeld naar achter loopt.
Mensen zijn soms minder handig en daar kunnen anderen de dupe van worden.
2. Sport en spel
- Hoeft niet in professionele situatie, als het maar om een sportsituatie gaat.
- Vanaf moment dat fluitsignaal klinkt of iemand geen deel meer neemt aan de sport of spel, is de
sport- en spelsituatie afgelopen. Dan geldt weer de gewone Kelderluik-criteria (= lagere
aansprakelijkheidsdrempel).
- Wat is normaal om binnen de sport- en spelsituatie te doen?
- Ook overtreden van de sport- en spelregels behoort tot de verwachting dat dit gebeurt. Op zich is
dit niet voldoende voor onrechtmatigheid. Naarmate de overtreding ernstiger is en minder voor de
hand ligt, kan er wel sneller sprake zijn van een onrechtmatige daad.
- Vergelijk ook sport op amateur niveau en professioneel niveau (dan geldt vaak weer een lagere
aansprakelijkheidsdrempel).
- Toeschouwer? Lagere rechtspraak: ook onderdeel sport en spel, hangt af van de omstandigheden
van het geval wat de Hoge Raad hiervan vindt.
- Als ander niet weet dat hij in het spel zit kan je niet spreken van een spelsituatie.
Minder hoge aansprakelijkheidsdrempel:
, 3. Zuiver nalaten: onrechtmatige gedraging is niet door de aansprakelijke zelf is gepleegd, maar kan
toch onrechtmatig handelen, omdat er een bepaalde relatie bestaat tot de persoon die de onrechtmatige
gedraging pleegde.
- Gevaar dat je hebt waargenomen/kunnen waarnemen en waarvoor je niet hebt gewaarschuwd.
1. In beginsel heb je geen plicht tot zaakwaarneming/bijzondere zorgplicht, tenzij een bijzondere
relatie met zaak of persoon of controle over de situatie (terreinbeheer, zorginstelling -> als een
patiënt ontstaan bijvoorbeeld nagelaten om toe te zien. Ouders en volwassen kind is geen
bijzondere relatie).
2. Wanneer je geen bijzondere relatie met de persoon het dan vereist aansprakelijkheid: ernst van het
gevaar dat die situatie voor anderen meebrengt tot zijn bewustzijn van de zaakwaarnemer is
doorgedrongen -> subjectieve kennis vereist (anders bijvoorbeeld als je het niet doorhebt, bevriest
etc.).
Komt neer op:
Concrete en bewuste kennis van gevaarlijke situatie -> subjectieve kennis vereist
Dreiging van ernstig geestelijk of lichamelijk geweld
Mogelijk en noodzaak om daadwerkelijk iets te doen
Reële verhouding tussen moeite en kosten van ingrijpen en het gevaar (mate van
bezwaarlijkheid) -> je hoeft jezelf niet in levensgevaar te brengen.
4. Terreinbeheer/gevaarlijke toestand: gevaarzetting specifiek voor terreinen waar mensen
verantwoordelijk voor zijn (vaak overheid, scholen, ziekenhuizen) -> terreinbeheerder aansprakelijk
voor gevaren die hij laat voorbestaan op zijn terrein, of hij deze zelf gecreëerd heeft of niet.
- Niet voldoende voor gewaarschuwd of beheer openbaar terrein schiet tekort.
- Jetblast: ook onrechtmatig handelen mogelijk voor mensen die zich niet op het terrein bevinden,
maar in directe nabijheid en de terreinbeheerder niet voldoende maatregelen neemt voor het daar
voorkomende gevaar. Voor een waarschuwing is een afdoende maatregelen vereist met oog op een
bepaald gevaar van doorslaggevende betekenis is of te verwachten valt dat de waarschuwing zal
leiden tot een handelen of nalaten waardoor dit gevaar wordt vermeden.
- Curaçaose gevangenis arrest: door sport- en spelsituatie zijn mensen niet meer voldoende
oplettend en voorzichtig, de vloer was hier glad en niet geschikt voor een voetbalspel. Er waren
voldoende (goedkope) effectieve voorzorgsmaatregelen beschikbaar.
- Treffen voorzorgsmaatregelen: afhankelijk van omstandigheden geval. Bij professionele partij dit
dit vaker doet en op terreinen komt anders dan bij massaliteit en particulieren. Daar kan de lat
hoger liggen.
- Bezwaarlijk maatregelen wegen ook mee! Was het moeilijk/duur om dit te doen of niet.
Buiten gevaarzetting:
Driehoeksverhouding
1. Aansprakelijkheid voor een OD van derde
Contractuele relatie
2. Profiteren van wanprestatie: B pleegt wanprestatie tegen C, A heeft hier profijt van = ‘lachende
derde’
- Als je als derde voordeel hebt aan het feit dat een ander de overeenkomst niet nakomt, pleeg je dan
een OD?
- Contracten hebben geen derdenwerking, tenzij een hoge uitzondering.
- In beginsel wanprestatie niet onrechtmatig, ook niet nadeel voorzienbaar. Enkel plegen
wanprestatie en een voordeel is niet genoeg voor onrechtmatigheid. Hierbij moeten extra
omstandigheden komen, bijvoorbeeld:
Invloed en uitlokking door A
Ernstig nadeel en kennis hiervan
Voordeel is groter dan nadeel
Invloed hebben op de onrechtmatige daad
- Weten dat er wanprestatie is gepleegd niet voldoende, maar als je het ook nog uitlokt en een
vertrouwensrelatie hebt kan het wel onrechtmatig zijn.
1. Sprake van schuld ex art. 6:162 BW (onrechtmatige daad) of risicoaansprakelijkheid (kwalitatieve
aansprakelijkheid)?
2. Welke vereisten gelden hiervoor?
3. Welke vereist(en) staan ter discussie?
1. Onrechtmatige daad
1. Onrechtmatigheid (art. 6:162 lid 2 BW)
- Lichamelijke beperking -> onrechtmatigheid ex art. 6:165 BW.
1. Inbreuk op een recht: gedragingen die de rechthebbende in zijn uitoefening van zijn recht
belemmeren of die zjin exclusieve bevoegdheid aantasten.
- Wordt beperkt toegepast
- Recht = subjectief recht (door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem wordt
verleend om zijn belang te dienen)
- Bijvoorbeeld absolute vermogensrechten (auteursrecht, eigendomsrecht, merkenrecht etc.) ->
inbreuk bijvoorbeeld diefstal, onterecht gelegd beslag of persoonlijkheidsrechten (lichamelijke
integriteit, eer en goede naam, persoonlijke vrijheid, afstammingsrecht etc.) -> inbreuk
bijvoorbeeld gijzeling of spionage.
- De gedraging zelf moet een maatschappelijk onbetamelijke handeling zijn. Het feit dat er schade
is, is niet voldoende.
- Voldaan moet worden aan relativiteit: het gedrag moet jegens eiser onrechtmatig zijn.
2. Doen of nalaten in strijd met wettelijke plicht
- Bijvoorbeeld in strijd met Omgevingswet
3. Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt
(zorgvuldigheidsnorm)
Binnen gevaarzetting:
- Kelderluik: had hij zich van dit gedrag moeten onthouden?
1. Waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste oplettendheid en
voorzichtigheid kan worden verwacht
2. Hoegrootheid van de kans waaruit ongevallen ontstaan
3. Ernst van de gevolgen
4. Mate van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidscriteria
- Der Bildtpollen Aanwas BV-Miedema:
Kans op schade (factor 1 en 2 Kelderluik)
Aard van de gedraging (nieuwe factor 5 Kelderluik)
De aard (aanvulling op factor 3 Kelderluik)
De ernst van de eventuele schade (factor 3 Kelderluik)
De bezwaarlijkheid (factor 4 Kelderluik) en gebruikelijkheid van het nemen van
voorzorgsmaatregelen (aanvulling op factor 4 Kelderluik)
- Afzinkkelder:
Werkzaamheden leverden derden geen voordeel op (aard van de gedraging?)
Aanmerkelijk risico van de schade (aard van de schade?)
Mogelijkheid tot verzekering (?)
- Skeelerongeval: Geen sport en spel situatie. De organisatie heeft niet voldoende
voorzorgsmaatregelen getroffen. Ging om een professionele partij en was een cursus voor
beginners. Doet er niet toe dat persoon zelf een gevaarlijke sport is gaan uitoefenen, tenzij zij
bewust niet wilde meewerken aan de veiligheidsmaatregelen. Eigen schuld eigenlijk nooit in de
vestigingsfase, alleen begrotingsfase. Het kan eventueel alleen een rol spelen bij factor 1
Kelderluik-criteria als het echt onwaarschijnlijk is dat iemand dit ging doen.
,Kelderluik-criteria ++
1. De omvang van de kans dat anderen niet goed opletten
2. Omvang van de kans dat daardoor ongevallen ontstaan
3. De aard en de ernst van de gevolgen die daardoor kunnen ontstaan (zaakschade of letselschade)
4. De mate waarin voorzorgs- of veiligheidsmaatregelen bezwaarlijk zijn (kosten/moeite) voor
degene die het risico creëert.
- Jetblast: het moet wel duidelijk zijn aangegeven -> wat is het gevaar, wat wordt er van de
mensen verwacht, plaatsing van het verbod.
- Meer toezicht moeten houden?
5. Aard van de gedraging
6. Hoedanigheid van partijen
+ alle omstandigheden van het geval (bijvoorbeeld de mate waarin voorzorgsmaatregelen gebruikelijk
zijn, algemene bekendheid)
Aanvullende gezichtspunten: professionele vs. privésfeer
- In privésfeer niet snel aansprakelijk, maar dit kan afhankelijk van de omstandigheden van geval
veranderen.
Bijvoorbeeld bekend met gevaar, omdat het eerder gebeurd is.
Hoge aansprakelijkheidsdrempel:
- Maar ook in privésituaties kan er hoogst onzorgvuldig gehandeld worden. Niet té snel aannemen.
1. Ongelukkige samenloop van omstandigheden
- Zwiepende tak: niet de enkele mogelijkheid van een ongeval maakt een gedraging onrechtmatig.
Alleen als de mate van waarschijnlijkheid van een ongeval zo groot is dat de dader zich naar
maatstaven van zorgvuldigheid van de gedraging had moeten onthouden.
- Huis, tuin en keuken ongevallen -> in privésfeer.
- Voorbeelden argumenten voor aansprakelijkheid:
Rennen door menigte is vragen om ongelukken.
Algemeen bekend dat dingen glad zijn.
Volwassenen moeten beter weten.
Bekend met (gevaarlijke) situatie ter plaatse.
Eventuele WA-verzekering.
- Voorbeelden argumenten tegen aansprakelijkheid:
Huis, tuin en keukenongelukken horen bij het leven. Deze risico’s moet je voor lief nemen.
‘Domme pech’ dat je bijvoorbeeld naar achter loopt.
Mensen zijn soms minder handig en daar kunnen anderen de dupe van worden.
2. Sport en spel
- Hoeft niet in professionele situatie, als het maar om een sportsituatie gaat.
- Vanaf moment dat fluitsignaal klinkt of iemand geen deel meer neemt aan de sport of spel, is de
sport- en spelsituatie afgelopen. Dan geldt weer de gewone Kelderluik-criteria (= lagere
aansprakelijkheidsdrempel).
- Wat is normaal om binnen de sport- en spelsituatie te doen?
- Ook overtreden van de sport- en spelregels behoort tot de verwachting dat dit gebeurt. Op zich is
dit niet voldoende voor onrechtmatigheid. Naarmate de overtreding ernstiger is en minder voor de
hand ligt, kan er wel sneller sprake zijn van een onrechtmatige daad.
- Vergelijk ook sport op amateur niveau en professioneel niveau (dan geldt vaak weer een lagere
aansprakelijkheidsdrempel).
- Toeschouwer? Lagere rechtspraak: ook onderdeel sport en spel, hangt af van de omstandigheden
van het geval wat de Hoge Raad hiervan vindt.
- Als ander niet weet dat hij in het spel zit kan je niet spreken van een spelsituatie.
Minder hoge aansprakelijkheidsdrempel:
, 3. Zuiver nalaten: onrechtmatige gedraging is niet door de aansprakelijke zelf is gepleegd, maar kan
toch onrechtmatig handelen, omdat er een bepaalde relatie bestaat tot de persoon die de onrechtmatige
gedraging pleegde.
- Gevaar dat je hebt waargenomen/kunnen waarnemen en waarvoor je niet hebt gewaarschuwd.
1. In beginsel heb je geen plicht tot zaakwaarneming/bijzondere zorgplicht, tenzij een bijzondere
relatie met zaak of persoon of controle over de situatie (terreinbeheer, zorginstelling -> als een
patiënt ontstaan bijvoorbeeld nagelaten om toe te zien. Ouders en volwassen kind is geen
bijzondere relatie).
2. Wanneer je geen bijzondere relatie met de persoon het dan vereist aansprakelijkheid: ernst van het
gevaar dat die situatie voor anderen meebrengt tot zijn bewustzijn van de zaakwaarnemer is
doorgedrongen -> subjectieve kennis vereist (anders bijvoorbeeld als je het niet doorhebt, bevriest
etc.).
Komt neer op:
Concrete en bewuste kennis van gevaarlijke situatie -> subjectieve kennis vereist
Dreiging van ernstig geestelijk of lichamelijk geweld
Mogelijk en noodzaak om daadwerkelijk iets te doen
Reële verhouding tussen moeite en kosten van ingrijpen en het gevaar (mate van
bezwaarlijkheid) -> je hoeft jezelf niet in levensgevaar te brengen.
4. Terreinbeheer/gevaarlijke toestand: gevaarzetting specifiek voor terreinen waar mensen
verantwoordelijk voor zijn (vaak overheid, scholen, ziekenhuizen) -> terreinbeheerder aansprakelijk
voor gevaren die hij laat voorbestaan op zijn terrein, of hij deze zelf gecreëerd heeft of niet.
- Niet voldoende voor gewaarschuwd of beheer openbaar terrein schiet tekort.
- Jetblast: ook onrechtmatig handelen mogelijk voor mensen die zich niet op het terrein bevinden,
maar in directe nabijheid en de terreinbeheerder niet voldoende maatregelen neemt voor het daar
voorkomende gevaar. Voor een waarschuwing is een afdoende maatregelen vereist met oog op een
bepaald gevaar van doorslaggevende betekenis is of te verwachten valt dat de waarschuwing zal
leiden tot een handelen of nalaten waardoor dit gevaar wordt vermeden.
- Curaçaose gevangenis arrest: door sport- en spelsituatie zijn mensen niet meer voldoende
oplettend en voorzichtig, de vloer was hier glad en niet geschikt voor een voetbalspel. Er waren
voldoende (goedkope) effectieve voorzorgsmaatregelen beschikbaar.
- Treffen voorzorgsmaatregelen: afhankelijk van omstandigheden geval. Bij professionele partij dit
dit vaker doet en op terreinen komt anders dan bij massaliteit en particulieren. Daar kan de lat
hoger liggen.
- Bezwaarlijk maatregelen wegen ook mee! Was het moeilijk/duur om dit te doen of niet.
Buiten gevaarzetting:
Driehoeksverhouding
1. Aansprakelijkheid voor een OD van derde
Contractuele relatie
2. Profiteren van wanprestatie: B pleegt wanprestatie tegen C, A heeft hier profijt van = ‘lachende
derde’
- Als je als derde voordeel hebt aan het feit dat een ander de overeenkomst niet nakomt, pleeg je dan
een OD?
- Contracten hebben geen derdenwerking, tenzij een hoge uitzondering.
- In beginsel wanprestatie niet onrechtmatig, ook niet nadeel voorzienbaar. Enkel plegen
wanprestatie en een voordeel is niet genoeg voor onrechtmatigheid. Hierbij moeten extra
omstandigheden komen, bijvoorbeeld:
Invloed en uitlokking door A
Ernstig nadeel en kennis hiervan
Voordeel is groter dan nadeel
Invloed hebben op de onrechtmatige daad
- Weten dat er wanprestatie is gepleegd niet voldoende, maar als je het ook nog uitlokt en een
vertrouwensrelatie hebt kan het wel onrechtmatig zijn.
