Casus 4; flauwvallen, de rol van het autonome zenuwstelsel
Probleemstellingen
1. Welke invloed heeft het autonome zenuwstelsel op het hart?
2. Relatie tussen hartslag en bloeddruk?
3. Waarom valt iemand flauw?
Brainstorm
baroreceptoren → druk
RAAS systeem
parasympatisch / sympatisch → ganglion, preganlionair en postganglionair.
ADH
vasodilatatie/ vasoconstrictie
neurotransmitters → noradrenaline, ACH, nicotine
Bloeddruk - boven en onderdruk
flauwvallen → lang stilzitten, bloed naar je benen, bloed stijgt niet snel genoeg op naar de
hersenen.
chemoreceptoren → zuurstof onder andere
Leerdoelen
1) Wat is het autonome zenuwstelsel?
- sympathisch zenuwstelsel
- parasympatisch zenuwstelsel
2) Welke receptoren horen bij het autonome zenuwstelsel betrokken?
3) Welke neurotransmitters horen bij het autonome zenuwstelsel?
4) Hoe regelt het autonome zenuwstelsel de hartslag en bloeddruk?
- RAAS
5) Waarom valt iemand flauw?
- vasovagale collapse
Uitwerken leerdoelen
1) Wat is het autonome zenuwstelsel?
Het autonome zenuwstelsel (AZS) reguleert de meeste viscerale functies (met betrekking tot
de organen en vaten) van het lichaam. Het autonome zenuwstelsel, ook onwillekeurige,
vegetatieve of viscerale zenuwstelsel genoemd, is het deel van het perifeer zenuwstelsel
(buiten het centrale deel) dat een groot aantal onbewust plaatsvindende functies reguleert.
Het autonome zenuwstelsel regelt vooral de werking van inwendige organen, onder andere
de ademhaling, de spijsvertering, verwijden en vernauwen van bloedvaten en het beïnvloedt
ook de hartslag. Verschillende functies die dus door het AZS worden aangestuurd zijn onder
andere de arteriële druk, de maagdarmbeweeglijkheid, de maagdarmsecretie, de
urineblaasleging, het zweten en de lichaamstemperatuur. Het AZS wordt voornamelijk
geactiveerd door centra gelegen in de ruggengraat, de hersenstam en de hypothalamus.
Daarbij kunnen delen van de cerebrale cortex (grote hersenen), vooral de limbische cortex
(groep structuren die tussen de hersenstam en de hersenschors ligt en als een ring rond de
hersenholten heen gaat. De structuren in het limbisch systeem zijn betrokken bij emotie,
motivatie, genot en het emotioneel geheugen (figuur 1)), signalen overbrengen naar de
lagere delen en hierdoor het AZS beïnvloeden. Het AZS werkt vaak ook door viscerale
reflexen. Het AZS wordt onderverdeeld in drie delen (figuur 2);
, - Het etherisch zenuwstelsel → Reguleert maag- en darmstelsel.
- Het sympathische deel → Het actieve deel, dat het lichaam voorbereidt op de
vecht-of-vluchtreactie.
- Het parasympathische deel → Het passieve deel, bevordert de assimilatie van
biologische stoffen van het lichaam.
Het sympathische deel zorgt bij activiteit dus dat het lichaam onder andere voor een hogere
hartslagfrequentie, dilatatie van de bloedvaten in de spieren (door aanwezigheid van diverse
receptoren in de bloedvaten) en een hogere ademfrequentie, maar remt tegelijkertijd de
spijsvertering om bloed gunstig te kunnen verdelen. Wanneer het sympathische
zenuwstelsel niet actief is dan is het lichaam in rust, de spijsvertering is dan juist wel actief.
Het sympathische zenuwstelsel loopt in twee grensstrengen, celkolommen die losstaan van
het centrale zenuwstelsel. Impulsen vanuit het ruggenmerg worden via deze grensstrengen
naar de organen geleid. De grensstrengen komen in tweevoud voor: zowel links als rechts
van de wervelkolom en bestaan uit zenuwknopen, ook wel ganglia genoemd. Vanuit deze
ganglia lopen zenuwen naar de organen (figuur 3). Er zijn in het zenuwstelsel paravertebrale
ganglia, die elk verbonden zijn met de ruggenmergzenuwen links of rechts (ook wel truncus
sympathicus genoemd). Daarnaast zijn er nog prevertebrale ganglia (coeliakie en
hypogastrische ganglia) die de de signalen richting de organen sturen en de zenuwen die
uitbreiden van de ganglia naar verschillende organen en het daadwerkelijk signaal naar de
organen sturen. De sympathische route (van het merg naar het weefsel) wordt
samengesteld door een pre-ganglion neuronen en een post-ganglion neuronen. Het
pre-ganglion neuron loopt van ruggenmerg naar het eerste ganglion. Het post-ganglion
neuron ontstaat daarentegen in één van de streng ganglia of in één perifere sympathische
ganglia (prevertebrale ganglia). De post-ganglion neuronen gaan naar de verschillende
organen (figuur 4). Bij het sympathische deel zijn de pre-ganglion neuronen erg kort en de
post-gaglion neuronen juist lang. De verspreiding wordt deels bepaald door de plaats in het
embryo van waaruit het orgaan is ontstaan.Het orthosympatische deel van het autonome
zenuwstelsel zorgt onder andere voor (figuur 3);
- Ogen → Pupilverwijding.
- Speekselklieren → Afname van de speekselproductie.
- Slijmvliezen van neus en mond → Afname slijmproductie.
- Hart → Het klopt sneller, de slagen zijn krachtiger.
- Longen → Verwijden van de luchtpijptakjes (bronchioli), waardoor per ademhaling
meer lucht binnenkomt.
- Maag → Afname van de maagcontracties.
- Darmen → Afname van de darmcontracties.
- Lever → Stimuleren van de omzetting van glycogeen naar glucose.
- Nieren → Remmen van de urineproductie.
- Bijnieren → Stimuleren van de uitscheiding van adrenaline en noradrenaline.
- Blaas → Ontspannen van de spieren van de blaas waardoor urine-uitscheiding
geremd wordt.
Het parasympathische zenuwstelsel beïnvloedt dus de organen zodanig dat het lichaam in
een toestand van rust en herstel kan komen. Het parasympathische zenuwstelsel zorgt voor
een grotere productie van spijsverteringssappen, een snellere darmbeweging, een versnelde
bloedaanvoer (via verwijding van de bloedvaten) naar het spijsverteringsstelsel en een
snellere nierwerking. Het verlaagt daarbij ook de hartslag- en ademhalings-frequentie. De
Probleemstellingen
1. Welke invloed heeft het autonome zenuwstelsel op het hart?
2. Relatie tussen hartslag en bloeddruk?
3. Waarom valt iemand flauw?
Brainstorm
baroreceptoren → druk
RAAS systeem
parasympatisch / sympatisch → ganglion, preganlionair en postganglionair.
ADH
vasodilatatie/ vasoconstrictie
neurotransmitters → noradrenaline, ACH, nicotine
Bloeddruk - boven en onderdruk
flauwvallen → lang stilzitten, bloed naar je benen, bloed stijgt niet snel genoeg op naar de
hersenen.
chemoreceptoren → zuurstof onder andere
Leerdoelen
1) Wat is het autonome zenuwstelsel?
- sympathisch zenuwstelsel
- parasympatisch zenuwstelsel
2) Welke receptoren horen bij het autonome zenuwstelsel betrokken?
3) Welke neurotransmitters horen bij het autonome zenuwstelsel?
4) Hoe regelt het autonome zenuwstelsel de hartslag en bloeddruk?
- RAAS
5) Waarom valt iemand flauw?
- vasovagale collapse
Uitwerken leerdoelen
1) Wat is het autonome zenuwstelsel?
Het autonome zenuwstelsel (AZS) reguleert de meeste viscerale functies (met betrekking tot
de organen en vaten) van het lichaam. Het autonome zenuwstelsel, ook onwillekeurige,
vegetatieve of viscerale zenuwstelsel genoemd, is het deel van het perifeer zenuwstelsel
(buiten het centrale deel) dat een groot aantal onbewust plaatsvindende functies reguleert.
Het autonome zenuwstelsel regelt vooral de werking van inwendige organen, onder andere
de ademhaling, de spijsvertering, verwijden en vernauwen van bloedvaten en het beïnvloedt
ook de hartslag. Verschillende functies die dus door het AZS worden aangestuurd zijn onder
andere de arteriële druk, de maagdarmbeweeglijkheid, de maagdarmsecretie, de
urineblaasleging, het zweten en de lichaamstemperatuur. Het AZS wordt voornamelijk
geactiveerd door centra gelegen in de ruggengraat, de hersenstam en de hypothalamus.
Daarbij kunnen delen van de cerebrale cortex (grote hersenen), vooral de limbische cortex
(groep structuren die tussen de hersenstam en de hersenschors ligt en als een ring rond de
hersenholten heen gaat. De structuren in het limbisch systeem zijn betrokken bij emotie,
motivatie, genot en het emotioneel geheugen (figuur 1)), signalen overbrengen naar de
lagere delen en hierdoor het AZS beïnvloeden. Het AZS werkt vaak ook door viscerale
reflexen. Het AZS wordt onderverdeeld in drie delen (figuur 2);
, - Het etherisch zenuwstelsel → Reguleert maag- en darmstelsel.
- Het sympathische deel → Het actieve deel, dat het lichaam voorbereidt op de
vecht-of-vluchtreactie.
- Het parasympathische deel → Het passieve deel, bevordert de assimilatie van
biologische stoffen van het lichaam.
Het sympathische deel zorgt bij activiteit dus dat het lichaam onder andere voor een hogere
hartslagfrequentie, dilatatie van de bloedvaten in de spieren (door aanwezigheid van diverse
receptoren in de bloedvaten) en een hogere ademfrequentie, maar remt tegelijkertijd de
spijsvertering om bloed gunstig te kunnen verdelen. Wanneer het sympathische
zenuwstelsel niet actief is dan is het lichaam in rust, de spijsvertering is dan juist wel actief.
Het sympathische zenuwstelsel loopt in twee grensstrengen, celkolommen die losstaan van
het centrale zenuwstelsel. Impulsen vanuit het ruggenmerg worden via deze grensstrengen
naar de organen geleid. De grensstrengen komen in tweevoud voor: zowel links als rechts
van de wervelkolom en bestaan uit zenuwknopen, ook wel ganglia genoemd. Vanuit deze
ganglia lopen zenuwen naar de organen (figuur 3). Er zijn in het zenuwstelsel paravertebrale
ganglia, die elk verbonden zijn met de ruggenmergzenuwen links of rechts (ook wel truncus
sympathicus genoemd). Daarnaast zijn er nog prevertebrale ganglia (coeliakie en
hypogastrische ganglia) die de de signalen richting de organen sturen en de zenuwen die
uitbreiden van de ganglia naar verschillende organen en het daadwerkelijk signaal naar de
organen sturen. De sympathische route (van het merg naar het weefsel) wordt
samengesteld door een pre-ganglion neuronen en een post-ganglion neuronen. Het
pre-ganglion neuron loopt van ruggenmerg naar het eerste ganglion. Het post-ganglion
neuron ontstaat daarentegen in één van de streng ganglia of in één perifere sympathische
ganglia (prevertebrale ganglia). De post-ganglion neuronen gaan naar de verschillende
organen (figuur 4). Bij het sympathische deel zijn de pre-ganglion neuronen erg kort en de
post-gaglion neuronen juist lang. De verspreiding wordt deels bepaald door de plaats in het
embryo van waaruit het orgaan is ontstaan.Het orthosympatische deel van het autonome
zenuwstelsel zorgt onder andere voor (figuur 3);
- Ogen → Pupilverwijding.
- Speekselklieren → Afname van de speekselproductie.
- Slijmvliezen van neus en mond → Afname slijmproductie.
- Hart → Het klopt sneller, de slagen zijn krachtiger.
- Longen → Verwijden van de luchtpijptakjes (bronchioli), waardoor per ademhaling
meer lucht binnenkomt.
- Maag → Afname van de maagcontracties.
- Darmen → Afname van de darmcontracties.
- Lever → Stimuleren van de omzetting van glycogeen naar glucose.
- Nieren → Remmen van de urineproductie.
- Bijnieren → Stimuleren van de uitscheiding van adrenaline en noradrenaline.
- Blaas → Ontspannen van de spieren van de blaas waardoor urine-uitscheiding
geremd wordt.
Het parasympathische zenuwstelsel beïnvloedt dus de organen zodanig dat het lichaam in
een toestand van rust en herstel kan komen. Het parasympathische zenuwstelsel zorgt voor
een grotere productie van spijsverteringssappen, een snellere darmbeweging, een versnelde
bloedaanvoer (via verwijding van de bloedvaten) naar het spijsverteringsstelsel en een
snellere nierwerking. Het verlaagt daarbij ook de hartslag- en ademhalings-frequentie. De
