Casus 11; doping?
Probleemstelling
Wat is de samenstelling van bloed?
Wat is anemie en hemolyse?
Wat gebeurt er met ijzer in het lichaam?
Invloed van de hoogte
Hoe komen RBC aan energie?
EPO en CERA, hoe werkt dat?
Hoe worden RBC aangemaakt?
Brainstorm
- Samenstelling bloed; erytrocyten, bloedplaatjes en NLMEB
- Als je op hoogte slaapt, maak je meer RBC aan, dat effect houdt een tijdje aan
waardoor je meer zuurstof kunt gebruiken
- Voeding heeft ook invloed, veel ijzer in groene groenten, peulvruchten
- Rode bloedcellen zijn als een kolentrein die zijn eigen kolen verbruikt, waarom?
Leerdoelen
1) Samenstelling bloed
2) Hoe worden RBC aangemaakt? En afbraak (hemolyse)
- Wat is de rol van ijzer, in relatie tot Hb.
- Wat doet EPO bij de aanmaak van bloedcellen.
- EPO en CERA en anemie zijn geen leerdoelen op zich.
3) Ijzercyclus in het lichaam. Afbraak, opslag, transport. Hoe komt het ijzer in de
bloedcel. Via voeding, en dan?
4) Glycolyse, gluconeogenese
5) Zuurstofparadox RBC.
6) Energievoorziening van RBC. Cori cyclus
Bronnen
Marieb: H17
Silverthorn: H16
Uitwerken leerdoelen
1) Samenstelling bloed
Onderdelen
Bloed is het enige vloeibare weefsel in het lichaam. Het is een gespecialiseerd type
bindweefsel, maar bloed mist het collageen en de elastische vezels die typisch zijn voor
andere bindweefsels. Opgeloste vezelige eiwitten worden zichtbaar als fibrinestrengen
tijdens de bloedstolling. Als we een bloedmonster in een centrifuge centrifugeren, dan blijft
het minst dichte plasma aan de bovenkant staan, dit bevat ook diverse plasma-eiwitten en
opgeloste stoffen. Plasma-eiwitten zijn fibrinogeen (bloedstolling), albumine en globuline. De
laatste twee reguleren beide osmotische druk en globuline werkt daarbij nog voor het
immuunsysteem. Het grootste deel van de roodachtige massa aan de onderkant van de buis
zijn erytrocyten, de rode bloedcellen die zuurstof transporteren. Een dunne, witachtige laag
genaamd de buffy coat is aanwezig in het erytrocyten-plasmaknooppunt. Deze laag bevat
leukocyten, die bestaan uit granulocyten (neutrofielen, eosinofielen en basofielen) en
,a-granulocyten (lymfocyten en monocyten). De witte bloedcellen werken op verschillende
manieren om het lichaam te beschermen, daarnaast zijn er nog bloedplaatjes en
celfragmenten aanwezig die het bloeden helpen te stoppen.
Erytrocyten vormen normaal gesproken ongeveer 45% van het totale volume van een
bloedmonster, een percentage dat bekend staat als de hematocrietwaarde. De normale
hematocrietwaarden variëren. Bij gezonde mannen is de norm 47%; bij vrouwen is dat 42%.
Leukocyten en bloedplaatjes leveren minder dan 1% van de totale hoeveelheid bloed.
Plasma maakt het grootste deel uit van de resterende 55% van het bloed (figuur 1).
Hematocrietwaarde (Ht): volume van erytrocyten ten opzichte van het totale bloedvolume
Man: 47% (+- 5)
Vrouw: 42% (+- 5)
In de bergen is de hematocrietwaarde een stuk hoger omdat de druk daar lager is, daardoor
raakt hemoglobine minder snel verzadigd en er dus meer hemoglobine nodig is, dus darmee
ook meer rode bloedcellen.
Hemoglobinewaarde: totale volume van de erytrocyten
Man: 8,5-11 mmol/L
Vrouw: 7,5-10 mmol/L
Fysieke kenmerken en volume
- Bloed is een kleverige, ondoorzichtige vloeistof met een karakteristieke
metaalsmaak.
- Afhankelijk van de hoeveelheid zuurstof die het draagt, varieert de kleur van het
bloed.
- Bloed is dichter dan water en ongeveer vijf keer zo viskeus, grotendeels vanwege de
gevormde elementen.
- Het is licht alkalisch (basisch), met een pH tussen 7,35 en 7,45.
- Bloed is goed voor ongeveer 8% van het lichaamsgewicht.
- Het gemiddelde volume bij gezonde volwassen mannen is 5-6 L, iets groter dan bij
gezonde volwassen vrouwen waar het 4-5 L bedraagt.
Functies
Bloed vervult een aantal functies, die allemaal op een of andere manier te maken hebben
met het verspreiden van stoffen, het reguleren van de bloedspiegel van bepaalde stoffen of
het beschermen van het lichaam.
Distributie
Distributiefuncties van bloed zijn onder meer;
- Het leveren van zuurstof uit de longen en voedingsstoffen uit het verteringskanaal
naar alle lichaamscellen.
- Het transporteren van metabolische afvalstoffen van cellen naar eliminatieplaatsen
(naar de longen om kooldioxide te elimineren, en naar de nieren om
stikstofhoudende afvalstoffen in de urine af te voeren).
- Het transporteren van hormonen van de endocriene organen naar hun doelorganen.
, Verordening
De regulerende functies van het bloed zijn onder meer;
- Het handhaven van de juiste lichaamstemperatuur door het absorberen en verdelen
van warmte over het hele lichaam en naar het huidoppervlak om warmteverlies te
stimuleren of te remmen.
- Behoud van een normale pH-waarde in het lichaamsweefsel. Veel bloed proteïnen
en andere bloedgedragen oplossingen werken als buffers om overmatige of abrupte
veranderingen in de pH van het bloed te voorkomen die de normale cel activiteiten in
gevaar zouden kunnen brengen. Bovendien fungeert het bloed als een reservoir voor
de "alkalische reserve" van bicarbonaat-ionen in het lichaam.
- Behoud van voldoende vochtvolume in de bloedsomloop. Bloedproteïnen voorkomen
overmatig vochtverlies uit de bloedstroom naar de weefselruimtes. Hierdoor blijft het
vochtvolume in de bloedvaten ruim voldoende om een efficiënte bloedcirculatie naar
alle delen van het lichaam te ondersteunen.
Bescherming
De beschermende functies van bloed zijn onder meer;
- Voorkomen van bloedverlies. Wanneer een bloedvat beschadigd is, veroorzaken
bloedplaatjes en plasma-eiwitten stolselvorming, waardoor het bloedverlies wordt
gestopt.
- Het voorkomen van infectie. In het bloed zitten antilichamen, complementaire
eiwitten en witte bloedcellen die het lichaam helpen te verdedigen tegen vreemde
indringers zoals bacteriën en virussen. Als je een gekleurd uitstrijkje van menselijk
bloed onder de lichtmicroscoop onderzoekt, zie je schijfvormige rode bloedcellen,
een verscheidenheid van opzichtig bevlekte bolvormige witte bloedcellen, en enkele
verspreide bloedplaatjes die op puin lijken. Er zijn veel meer erytrocyten aanwezig
dan de andere soorten gevormde elementen (figuur 2).
Erytrocyten
Structurele kenmerken van erytrocyten zijn (figuur 3);
- Erytrocyten of rode bloedcellen (RBC's) zijn kleine cellen, ongeveer 7,5 μm in
diameter.
- Gevormd als platgedrukte schijven met een depressief centrum.
- Rijpe erytrocyten zijn gebonden door een plasmamembraan, maar missen een kern
(zijn anucleaat) en hebben in wezen geen organellen.
- Andere eiwitten zijn aanwezig, zoals antioxidanten enzymen die het lichaam ontdoen
van schade (volle zuurstofradicalen), maar de meeste functioneren als structurele
eiwitten, waardoor het RBC kan vervormen en toch weer in vorm kan komen.
- Ze zijn vervormbaar, om te draaien en bekervormig te worden als ze passief door
haarvaten met een kleinere diameter dan zijzelf worden gedragen.
Drie structurele kenmerken dragen bij aan de erytrocytetransportfuncties;
1. De biconcave schijfvorm is geschikt voor gasuitwisseling omdat geen enkel punt in
het cytoplasma ver van het oppervlak verwijderd is.
2. Met uitzondering van het watergehalte is een erytrocyt meer dan 97% hemoglobine,
het molecuul dat zich bindt aan respiratoire gassen en deze transporteert. Eén
erytrocyt bevat ongeveer 270-miljoen hemoglobine moleculen wat zuurstoftransport
mogelijk maakt.
Probleemstelling
Wat is de samenstelling van bloed?
Wat is anemie en hemolyse?
Wat gebeurt er met ijzer in het lichaam?
Invloed van de hoogte
Hoe komen RBC aan energie?
EPO en CERA, hoe werkt dat?
Hoe worden RBC aangemaakt?
Brainstorm
- Samenstelling bloed; erytrocyten, bloedplaatjes en NLMEB
- Als je op hoogte slaapt, maak je meer RBC aan, dat effect houdt een tijdje aan
waardoor je meer zuurstof kunt gebruiken
- Voeding heeft ook invloed, veel ijzer in groene groenten, peulvruchten
- Rode bloedcellen zijn als een kolentrein die zijn eigen kolen verbruikt, waarom?
Leerdoelen
1) Samenstelling bloed
2) Hoe worden RBC aangemaakt? En afbraak (hemolyse)
- Wat is de rol van ijzer, in relatie tot Hb.
- Wat doet EPO bij de aanmaak van bloedcellen.
- EPO en CERA en anemie zijn geen leerdoelen op zich.
3) Ijzercyclus in het lichaam. Afbraak, opslag, transport. Hoe komt het ijzer in de
bloedcel. Via voeding, en dan?
4) Glycolyse, gluconeogenese
5) Zuurstofparadox RBC.
6) Energievoorziening van RBC. Cori cyclus
Bronnen
Marieb: H17
Silverthorn: H16
Uitwerken leerdoelen
1) Samenstelling bloed
Onderdelen
Bloed is het enige vloeibare weefsel in het lichaam. Het is een gespecialiseerd type
bindweefsel, maar bloed mist het collageen en de elastische vezels die typisch zijn voor
andere bindweefsels. Opgeloste vezelige eiwitten worden zichtbaar als fibrinestrengen
tijdens de bloedstolling. Als we een bloedmonster in een centrifuge centrifugeren, dan blijft
het minst dichte plasma aan de bovenkant staan, dit bevat ook diverse plasma-eiwitten en
opgeloste stoffen. Plasma-eiwitten zijn fibrinogeen (bloedstolling), albumine en globuline. De
laatste twee reguleren beide osmotische druk en globuline werkt daarbij nog voor het
immuunsysteem. Het grootste deel van de roodachtige massa aan de onderkant van de buis
zijn erytrocyten, de rode bloedcellen die zuurstof transporteren. Een dunne, witachtige laag
genaamd de buffy coat is aanwezig in het erytrocyten-plasmaknooppunt. Deze laag bevat
leukocyten, die bestaan uit granulocyten (neutrofielen, eosinofielen en basofielen) en
,a-granulocyten (lymfocyten en monocyten). De witte bloedcellen werken op verschillende
manieren om het lichaam te beschermen, daarnaast zijn er nog bloedplaatjes en
celfragmenten aanwezig die het bloeden helpen te stoppen.
Erytrocyten vormen normaal gesproken ongeveer 45% van het totale volume van een
bloedmonster, een percentage dat bekend staat als de hematocrietwaarde. De normale
hematocrietwaarden variëren. Bij gezonde mannen is de norm 47%; bij vrouwen is dat 42%.
Leukocyten en bloedplaatjes leveren minder dan 1% van de totale hoeveelheid bloed.
Plasma maakt het grootste deel uit van de resterende 55% van het bloed (figuur 1).
Hematocrietwaarde (Ht): volume van erytrocyten ten opzichte van het totale bloedvolume
Man: 47% (+- 5)
Vrouw: 42% (+- 5)
In de bergen is de hematocrietwaarde een stuk hoger omdat de druk daar lager is, daardoor
raakt hemoglobine minder snel verzadigd en er dus meer hemoglobine nodig is, dus darmee
ook meer rode bloedcellen.
Hemoglobinewaarde: totale volume van de erytrocyten
Man: 8,5-11 mmol/L
Vrouw: 7,5-10 mmol/L
Fysieke kenmerken en volume
- Bloed is een kleverige, ondoorzichtige vloeistof met een karakteristieke
metaalsmaak.
- Afhankelijk van de hoeveelheid zuurstof die het draagt, varieert de kleur van het
bloed.
- Bloed is dichter dan water en ongeveer vijf keer zo viskeus, grotendeels vanwege de
gevormde elementen.
- Het is licht alkalisch (basisch), met een pH tussen 7,35 en 7,45.
- Bloed is goed voor ongeveer 8% van het lichaamsgewicht.
- Het gemiddelde volume bij gezonde volwassen mannen is 5-6 L, iets groter dan bij
gezonde volwassen vrouwen waar het 4-5 L bedraagt.
Functies
Bloed vervult een aantal functies, die allemaal op een of andere manier te maken hebben
met het verspreiden van stoffen, het reguleren van de bloedspiegel van bepaalde stoffen of
het beschermen van het lichaam.
Distributie
Distributiefuncties van bloed zijn onder meer;
- Het leveren van zuurstof uit de longen en voedingsstoffen uit het verteringskanaal
naar alle lichaamscellen.
- Het transporteren van metabolische afvalstoffen van cellen naar eliminatieplaatsen
(naar de longen om kooldioxide te elimineren, en naar de nieren om
stikstofhoudende afvalstoffen in de urine af te voeren).
- Het transporteren van hormonen van de endocriene organen naar hun doelorganen.
, Verordening
De regulerende functies van het bloed zijn onder meer;
- Het handhaven van de juiste lichaamstemperatuur door het absorberen en verdelen
van warmte over het hele lichaam en naar het huidoppervlak om warmteverlies te
stimuleren of te remmen.
- Behoud van een normale pH-waarde in het lichaamsweefsel. Veel bloed proteïnen
en andere bloedgedragen oplossingen werken als buffers om overmatige of abrupte
veranderingen in de pH van het bloed te voorkomen die de normale cel activiteiten in
gevaar zouden kunnen brengen. Bovendien fungeert het bloed als een reservoir voor
de "alkalische reserve" van bicarbonaat-ionen in het lichaam.
- Behoud van voldoende vochtvolume in de bloedsomloop. Bloedproteïnen voorkomen
overmatig vochtverlies uit de bloedstroom naar de weefselruimtes. Hierdoor blijft het
vochtvolume in de bloedvaten ruim voldoende om een efficiënte bloedcirculatie naar
alle delen van het lichaam te ondersteunen.
Bescherming
De beschermende functies van bloed zijn onder meer;
- Voorkomen van bloedverlies. Wanneer een bloedvat beschadigd is, veroorzaken
bloedplaatjes en plasma-eiwitten stolselvorming, waardoor het bloedverlies wordt
gestopt.
- Het voorkomen van infectie. In het bloed zitten antilichamen, complementaire
eiwitten en witte bloedcellen die het lichaam helpen te verdedigen tegen vreemde
indringers zoals bacteriën en virussen. Als je een gekleurd uitstrijkje van menselijk
bloed onder de lichtmicroscoop onderzoekt, zie je schijfvormige rode bloedcellen,
een verscheidenheid van opzichtig bevlekte bolvormige witte bloedcellen, en enkele
verspreide bloedplaatjes die op puin lijken. Er zijn veel meer erytrocyten aanwezig
dan de andere soorten gevormde elementen (figuur 2).
Erytrocyten
Structurele kenmerken van erytrocyten zijn (figuur 3);
- Erytrocyten of rode bloedcellen (RBC's) zijn kleine cellen, ongeveer 7,5 μm in
diameter.
- Gevormd als platgedrukte schijven met een depressief centrum.
- Rijpe erytrocyten zijn gebonden door een plasmamembraan, maar missen een kern
(zijn anucleaat) en hebben in wezen geen organellen.
- Andere eiwitten zijn aanwezig, zoals antioxidanten enzymen die het lichaam ontdoen
van schade (volle zuurstofradicalen), maar de meeste functioneren als structurele
eiwitten, waardoor het RBC kan vervormen en toch weer in vorm kan komen.
- Ze zijn vervormbaar, om te draaien en bekervormig te worden als ze passief door
haarvaten met een kleinere diameter dan zijzelf worden gedragen.
Drie structurele kenmerken dragen bij aan de erytrocytetransportfuncties;
1. De biconcave schijfvorm is geschikt voor gasuitwisseling omdat geen enkel punt in
het cytoplasma ver van het oppervlak verwijderd is.
2. Met uitzondering van het watergehalte is een erytrocyt meer dan 97% hemoglobine,
het molecuul dat zich bindt aan respiratoire gassen en deze transporteert. Eén
erytrocyt bevat ongeveer 270-miljoen hemoglobine moleculen wat zuurstoftransport
mogelijk maakt.
