HC 1
Functies van het staatsrecht
- Constitueren: “het koningschap wordt erfelijk vervuld door wettige
opvolgers van Willem 1”
- Attribueren: “aan de rechterlijke macht is opgedragen de berechting
van geschillen over burgerlijke rechten”
- Reguleren: “ministers en staatssecretarissen hebben een
inlichtingenplicht jegens de leden van de Tweede en Eerste kamer”
Begrip 1: soevereiniteit
= het hebben van de hoogste rechtsmacht/(in beginsel) niet gebonden zijn
aan door anderen gestelde regels
Komt toe aan staten
Recept voor een staat
- Territoir
- Natie (volk)
- Interne soevereiniteit (effectief macht/gezag over volk)
- Externe soevereiniteit (overleef confrontatie met buren)
Waarom machtsuitoefening geaccepteerd?
- Traditie: het is aanvaardbaar omdat het altijd al zo was
- De koning, minister-president of burgemeester heeft charisma
- ‘Het werkt’: het beschermt onze vrijheid het best
Begrippen
- Formele constitutie = synoniem voor de grondwet
o Het Statuut (voor het Koninkrijk der Nederlanden)
o De Grondwet (voor NL)
- Materiële constitutie = alle regels over de organisatie van de
overheid en fundamentele normen over de verhouding met de
overheid
o Formele constitutie plus:
Organieke wetten
Ongeschreven staatsrecht/conventies
Reglementen van orde
- Een mooie grondwet maakt nog geen goede constitutie (zie Noord-
Korea)
- Gezag = gelegitimeerde dwang: dwang die wordt geaccepteerd door
degenen jegens wie het worden uitgeoefend. (wel op basis van
wettelijke bevoegdheid)
Waarom wettelijke bevoegdheid?
Overheidsoptreden moet terug te voeren zin op een wet van de wetgever
= staatsrechtelijk legaliteitsbeginsel
- Waarom? Wetgever is (indirect) gekozen door de kiesgerechtigde
bevolking, en geniet dus legitimatie. Dat volgt uit het
democratieprincipe.
,Machtenscheiding
- Scheiding in functies (wetgeven, besturen en rechtspreken)
- Scheiding in instituties (tweede kamer, eerste kamer, regering,
rechterlijke macht)
- Scheiding in personen (Kamerleden, ministers, rechters)
Vier beginselen van week 1
- Een staat heeft gezag, de maffia heeft dwang
- Een mooie grondwet is nog geen goede constitutie
- Democratische rechtsstaat: maximaal gezag met minimale dwang
- Goede motieven zijn mooi, slechte motieven zijn betrouwbaar
HC 2 17-09-2024
Democratische rechtsstaat
De bevolking (demos) oefent op verschillende manieren beslissende
invloed uit op het beleid:
- door verkiezing van de president (of de regering);
o meerderheidsdemocratieën (Frankrijk en VS)
- en/of de leden van een vertegenwoordigend orgaan (parlement),
o representatieve democratie
- en/of door direct zelf beslissingen te nemen (referenda).
o Directe democratie
Democratische voorwaarden
- Invloed – actief en passief kiesrecht in vrije en geheime verkiezingen
(54 ev Gw)
o Geheime verkiezingen mensen kunnen onder druk worden
gezet wie op wie heeft gestemd. Dan kan je verkiezingen
manipuleren.
- Deliberatie – politieke grondrechten (7-9 Gw) + parlementaire
immuniteit (71 Gw)
o Parlementaire immuniteit niet civielrechtelijk aansprakelijk
gesteld kunnen worden tijdens een vergadering, alleen tijdens
vergadering!
- Inclusie – gelijke rechten voor iedereen (1 Gw) + Evenredigheid (53
Gw)
- Transparantie – Openbaarheid van informatie en transparantie (110
Gw, Woo)
Waarom wel democratie?
Max Weber: traditie, charisma en ‘het werkt’ het zorgt voor stabiliteit,
vredige machtsoverdracht, ventiel op onvrede/onrust.
Willy Brandt: niet een kwestie van doelmatigheid, maar van moraliteit.
Menselijke waardigheid speelt een rol in landsbestuur.
Waarom geen democratie?
- Soms heel links, soms heel rechts. extreem inefficiënt
- Wat kosten de verkiezingen? 93 miljoen
- Kan de bevolking wel intelligente beslissingen nemen?
, Voorstellen van democratisch onderhoud
- Nepnieuws bestrijden censuurverbod, vrijheid van meningsuiting
o Wat is dan echt nieuws?
- Kiesdrempel invoeren purivormiteit verdwijnt, partijen met 1 a 3
zetels hebben vaak een eigen stem.
- Gekozen minister-president die heeft mogelijk een andere
politieke kleur dan de rest van de kamer. Democratie omhoog, maar
minder efficiënt.
- “Democratie vereist een minimale sociale gelijkheid, opleiding en
beschaving”
The English constitution
- Dignified parts: waardigheid, monarchie (koning, familie). Prachtige
kleren, grote kastelen.
- Efficient parts: alle saaie onderdelen, parlement.
Parlementair stelsel: gescheidenis
- Macht van de koning neemt steeds meer af
- Ceremonie op Prinsjesdag (dignified parts) word steeds “mooier”
- Invented tradition -- > Prinsjesdag
Prinsjesdag in de Grondwet
- formele constitutie = grondwet
- Verenigde vergadering van de Staten-Generaal = eerste kamer +
tweede kamer.
- Koning = symbolische bron van de macht
- Staten-Generaal = feitelijke bron van de macht
Regeervormen
Parlementair stelsel
- Ministeriële verantwoording
- Vertrouwensregel (staat niet in de grondwet)
- Ministers aan parlement en koning verhoorzamen.
Presidentieel stelsel
- President kiest zijn eigen ministers
Tussenvorm: semi-presidentieel stelsel cohabitation
Contrasein?
Coalitievorming
Begin: aanbieding van ontslag van alle leden van het kabinet voor begin
van Tweede Kamerverkiezingen
Drie fases:
1. Verkennende fase waarbij partijen bijeen worden gebracht voor
mogelijke samenwerking in coalitie
2. Construerende fase waarbij onderhandelaars onderzoeken of zij echt
regeerakkoord kunnen sluiten
3. Formatiefase waarbij ministers en staatssecretarissen worden
aangezocht
Functies van het staatsrecht
- Constitueren: “het koningschap wordt erfelijk vervuld door wettige
opvolgers van Willem 1”
- Attribueren: “aan de rechterlijke macht is opgedragen de berechting
van geschillen over burgerlijke rechten”
- Reguleren: “ministers en staatssecretarissen hebben een
inlichtingenplicht jegens de leden van de Tweede en Eerste kamer”
Begrip 1: soevereiniteit
= het hebben van de hoogste rechtsmacht/(in beginsel) niet gebonden zijn
aan door anderen gestelde regels
Komt toe aan staten
Recept voor een staat
- Territoir
- Natie (volk)
- Interne soevereiniteit (effectief macht/gezag over volk)
- Externe soevereiniteit (overleef confrontatie met buren)
Waarom machtsuitoefening geaccepteerd?
- Traditie: het is aanvaardbaar omdat het altijd al zo was
- De koning, minister-president of burgemeester heeft charisma
- ‘Het werkt’: het beschermt onze vrijheid het best
Begrippen
- Formele constitutie = synoniem voor de grondwet
o Het Statuut (voor het Koninkrijk der Nederlanden)
o De Grondwet (voor NL)
- Materiële constitutie = alle regels over de organisatie van de
overheid en fundamentele normen over de verhouding met de
overheid
o Formele constitutie plus:
Organieke wetten
Ongeschreven staatsrecht/conventies
Reglementen van orde
- Een mooie grondwet maakt nog geen goede constitutie (zie Noord-
Korea)
- Gezag = gelegitimeerde dwang: dwang die wordt geaccepteerd door
degenen jegens wie het worden uitgeoefend. (wel op basis van
wettelijke bevoegdheid)
Waarom wettelijke bevoegdheid?
Overheidsoptreden moet terug te voeren zin op een wet van de wetgever
= staatsrechtelijk legaliteitsbeginsel
- Waarom? Wetgever is (indirect) gekozen door de kiesgerechtigde
bevolking, en geniet dus legitimatie. Dat volgt uit het
democratieprincipe.
,Machtenscheiding
- Scheiding in functies (wetgeven, besturen en rechtspreken)
- Scheiding in instituties (tweede kamer, eerste kamer, regering,
rechterlijke macht)
- Scheiding in personen (Kamerleden, ministers, rechters)
Vier beginselen van week 1
- Een staat heeft gezag, de maffia heeft dwang
- Een mooie grondwet is nog geen goede constitutie
- Democratische rechtsstaat: maximaal gezag met minimale dwang
- Goede motieven zijn mooi, slechte motieven zijn betrouwbaar
HC 2 17-09-2024
Democratische rechtsstaat
De bevolking (demos) oefent op verschillende manieren beslissende
invloed uit op het beleid:
- door verkiezing van de president (of de regering);
o meerderheidsdemocratieën (Frankrijk en VS)
- en/of de leden van een vertegenwoordigend orgaan (parlement),
o representatieve democratie
- en/of door direct zelf beslissingen te nemen (referenda).
o Directe democratie
Democratische voorwaarden
- Invloed – actief en passief kiesrecht in vrije en geheime verkiezingen
(54 ev Gw)
o Geheime verkiezingen mensen kunnen onder druk worden
gezet wie op wie heeft gestemd. Dan kan je verkiezingen
manipuleren.
- Deliberatie – politieke grondrechten (7-9 Gw) + parlementaire
immuniteit (71 Gw)
o Parlementaire immuniteit niet civielrechtelijk aansprakelijk
gesteld kunnen worden tijdens een vergadering, alleen tijdens
vergadering!
- Inclusie – gelijke rechten voor iedereen (1 Gw) + Evenredigheid (53
Gw)
- Transparantie – Openbaarheid van informatie en transparantie (110
Gw, Woo)
Waarom wel democratie?
Max Weber: traditie, charisma en ‘het werkt’ het zorgt voor stabiliteit,
vredige machtsoverdracht, ventiel op onvrede/onrust.
Willy Brandt: niet een kwestie van doelmatigheid, maar van moraliteit.
Menselijke waardigheid speelt een rol in landsbestuur.
Waarom geen democratie?
- Soms heel links, soms heel rechts. extreem inefficiënt
- Wat kosten de verkiezingen? 93 miljoen
- Kan de bevolking wel intelligente beslissingen nemen?
, Voorstellen van democratisch onderhoud
- Nepnieuws bestrijden censuurverbod, vrijheid van meningsuiting
o Wat is dan echt nieuws?
- Kiesdrempel invoeren purivormiteit verdwijnt, partijen met 1 a 3
zetels hebben vaak een eigen stem.
- Gekozen minister-president die heeft mogelijk een andere
politieke kleur dan de rest van de kamer. Democratie omhoog, maar
minder efficiënt.
- “Democratie vereist een minimale sociale gelijkheid, opleiding en
beschaving”
The English constitution
- Dignified parts: waardigheid, monarchie (koning, familie). Prachtige
kleren, grote kastelen.
- Efficient parts: alle saaie onderdelen, parlement.
Parlementair stelsel: gescheidenis
- Macht van de koning neemt steeds meer af
- Ceremonie op Prinsjesdag (dignified parts) word steeds “mooier”
- Invented tradition -- > Prinsjesdag
Prinsjesdag in de Grondwet
- formele constitutie = grondwet
- Verenigde vergadering van de Staten-Generaal = eerste kamer +
tweede kamer.
- Koning = symbolische bron van de macht
- Staten-Generaal = feitelijke bron van de macht
Regeervormen
Parlementair stelsel
- Ministeriële verantwoording
- Vertrouwensregel (staat niet in de grondwet)
- Ministers aan parlement en koning verhoorzamen.
Presidentieel stelsel
- President kiest zijn eigen ministers
Tussenvorm: semi-presidentieel stelsel cohabitation
Contrasein?
Coalitievorming
Begin: aanbieding van ontslag van alle leden van het kabinet voor begin
van Tweede Kamerverkiezingen
Drie fases:
1. Verkennende fase waarbij partijen bijeen worden gebracht voor
mogelijke samenwerking in coalitie
2. Construerende fase waarbij onderhandelaars onderzoeken of zij echt
regeerakkoord kunnen sluiten
3. Formatiefase waarbij ministers en staatssecretarissen worden
aangezocht
