Hoofdstuk 1
1.1 Wat is een organisatie?
In grote verbanden kunnen wij dingen vaak wel voor elkaar krijgen dat als individu niet lukt.
Organisatie (doelgerichte samenwerkingsbanden): de mensen werken samen om de
doelstellingen te bereiken en maken daarbij gebruik van middelen (bijv. gebouwen,
machines ed).
Non-profitorganisatie: bieden hun dienst zo laag mogelijk aan, geen winst maken.
Rechtspersonen: bv, nv, stichting, vereniging.
Geen rechtspersoon: eenmanszaak, vof.
Samenwerkingsverbanden ontstaan tussen organisaties, zowel nationaal als internationaal.
Samenwerking kan plaatsvinden op allerlei terreinen en om verschillende redenen.
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie
De kerk en leger waren een van de weinige grote organisatie voor de IR. De behoefte aan
kennis om organisaties goed te sturen nam toe.
Tijdens de IR kwam de eerste aanzet tot organisaties zoals wij die nu kennen. Technische en
economische ontwikkelingen leidde oa tot concentratie van de productie in fabrieken.
1.2.1 De periode van eind 19e tot circa 1935
Organisaties werden beschouwd als gesloten eenheden met vaste regels en doelstellingen.
Scientific management: Taylor: metingen doen waaruit bleek dat er veel meer uit arbeiders
gehaald kon worden.
Efficiency stond voorop → lopende band geïntroduceerd → arbeider werd verlengstuk van
machine.
Taylor: medewerker kon hogere productiviteit gebracht worden dmv geldprikkels →
invoering prestatiebeloning dit kon omdat er was grote schaarste.
Er was minimale overheidsbemoeienis en bescherming van vakbonden en
socialezekeringswetgeving bestond niet.
Fayol: general management theory: benodigde vaardigheden om een organisatie als geheel
te leiden: vooruitzien, organiseren, opdracht geven, afstemmen, controleren.
Weber: rationele organisatie: mensen moeten geselecteerd worden op kennis en
vaardigheden, niet op vriendjespolitiek en makkelijk vervangbaar zijn.
1.2.2 De periode van circa 1935 tot circa 1955
Sociale aspecten spelen een grote rol bij arbeider (HRM) → arbeider niet meer gezien als
verlengstuk.
Enerzijds nog gesloten systeem omdat de omgevingsinvloeden gering waren en er was nog
grote schaarste (zeker na WO2).
Jaren 50: kritiek op hrm omdat het teveel gericht is op individu en te weinig op technische
aspect van de organisatie.
Revisionisme (=herziening): scientific management en hrm te integreren. Motto: ‘mens en
organisatie’.
, 1.2.3 De periode van circa 1955 tot heden
Economie was hersteld → eind jaren 50: economische bloei. Door grote maatschappelijke
veranderingen raakten NL’ers steeds meer betrokken bij wat er in de wereld gebeurde.
Open systemen: systemen die invloed uitoefenen op hun omgeving en andersom.
Er kwam Europese samenwerking door oprichting Europese Gemeenschap in 1958. →
organisaties worden gedwongen over nationale grenzen heen te kijken.
Problemen moeten vanuit verschillende invalshoeken worden aangepakt, omdat daarmee
synergievoordelen worden bereikt. ‘het geheel is meer dan de som der delen’ ‘1+1=3’
Medezeggenschap en delegatie zorgen ervoor dat de betrokkenheid en invloed op lagere
niveaus toeneemt. → Wet op ondernemingsraden van 1950 creëerde steeds meer
bevoegdheden voor werknemers.
Contingentiebenadering: situationeel leiderschap, er is niet 1 beste manier van leidinggeven.
→ Henry Mintzberg ontwikkelde basisconfiguraties.
Peter Drucker: kennisrevolutie: IR (productiviteitsstijging door een efficiëntere inzet van
fysieke productiefactoren) → eind 20e eeuw (kennis is de essentiële productiefactor).
Michael Porter: vijfkrachtenmodel: hulpmiddel bij het analyseren van de markt en
concurrentie.
Michael Hammer: traditionele manier van sturing verdwijnt doordat de omgeving steeds
sneller zal veranderen. De nadruk komt te liggen op het vermogen om snel op die
veranderingen in te gaan. → meer zelfsturing van medewerkers (onderscheid tussen leiding
en werknemer vervaagt).
Trends in de ontwikkeling van organisaties
IR leidde tot massaproductiebedrijven in begin van 20e eeuw.
Geen concurrente en kritische consumenten, macht lag bij de aanbieder → schaarste.
Prijs moest niet te hoog zijn, omdat producten anders niet gekocht zouden worden → winst
maken door efficiency (kosten zo laag mogelijk houden, door bijv. lopende band).
Toenemend kwaliteitsbewustzijn in de naoorlogse jaren leidde ertoe dat de sturing in de
jaren 60 opschoof van efficiency naar kwaliteit.
De volgende stap in de ontwikkeling is die naar de flexibele firma. De behoefte stijgt omdat
er steeds wisselende eisen aan producten wordt gesteld, bijv. vernieuwing. De producent die
het nieuwste kan bieden, zal het succesvolst zijn.
1.3 Het economische kringloopmodel
Mensen en middelen (inputfactoren) worden getransformeerd in producten en diensten
(outputfactoren).
Merk op dat binnen het economisch kringloopmodel sprak is van organisaties en stromen.
De stromen worden gegenereerd door de organisaties en beide beïnvloeden elkaar.
Het management heeft de taak de inputfactoren te sturen om de effectiviteit van de
organisatie te vergroeten. Door inputfactoren me elkaar te combineren, kunnen met de
output de doelstellingen zo goed mogelijk bereikt worden.
1.1 Wat is een organisatie?
In grote verbanden kunnen wij dingen vaak wel voor elkaar krijgen dat als individu niet lukt.
Organisatie (doelgerichte samenwerkingsbanden): de mensen werken samen om de
doelstellingen te bereiken en maken daarbij gebruik van middelen (bijv. gebouwen,
machines ed).
Non-profitorganisatie: bieden hun dienst zo laag mogelijk aan, geen winst maken.
Rechtspersonen: bv, nv, stichting, vereniging.
Geen rechtspersoon: eenmanszaak, vof.
Samenwerkingsverbanden ontstaan tussen organisaties, zowel nationaal als internationaal.
Samenwerking kan plaatsvinden op allerlei terreinen en om verschillende redenen.
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie
De kerk en leger waren een van de weinige grote organisatie voor de IR. De behoefte aan
kennis om organisaties goed te sturen nam toe.
Tijdens de IR kwam de eerste aanzet tot organisaties zoals wij die nu kennen. Technische en
economische ontwikkelingen leidde oa tot concentratie van de productie in fabrieken.
1.2.1 De periode van eind 19e tot circa 1935
Organisaties werden beschouwd als gesloten eenheden met vaste regels en doelstellingen.
Scientific management: Taylor: metingen doen waaruit bleek dat er veel meer uit arbeiders
gehaald kon worden.
Efficiency stond voorop → lopende band geïntroduceerd → arbeider werd verlengstuk van
machine.
Taylor: medewerker kon hogere productiviteit gebracht worden dmv geldprikkels →
invoering prestatiebeloning dit kon omdat er was grote schaarste.
Er was minimale overheidsbemoeienis en bescherming van vakbonden en
socialezekeringswetgeving bestond niet.
Fayol: general management theory: benodigde vaardigheden om een organisatie als geheel
te leiden: vooruitzien, organiseren, opdracht geven, afstemmen, controleren.
Weber: rationele organisatie: mensen moeten geselecteerd worden op kennis en
vaardigheden, niet op vriendjespolitiek en makkelijk vervangbaar zijn.
1.2.2 De periode van circa 1935 tot circa 1955
Sociale aspecten spelen een grote rol bij arbeider (HRM) → arbeider niet meer gezien als
verlengstuk.
Enerzijds nog gesloten systeem omdat de omgevingsinvloeden gering waren en er was nog
grote schaarste (zeker na WO2).
Jaren 50: kritiek op hrm omdat het teveel gericht is op individu en te weinig op technische
aspect van de organisatie.
Revisionisme (=herziening): scientific management en hrm te integreren. Motto: ‘mens en
organisatie’.
, 1.2.3 De periode van circa 1955 tot heden
Economie was hersteld → eind jaren 50: economische bloei. Door grote maatschappelijke
veranderingen raakten NL’ers steeds meer betrokken bij wat er in de wereld gebeurde.
Open systemen: systemen die invloed uitoefenen op hun omgeving en andersom.
Er kwam Europese samenwerking door oprichting Europese Gemeenschap in 1958. →
organisaties worden gedwongen over nationale grenzen heen te kijken.
Problemen moeten vanuit verschillende invalshoeken worden aangepakt, omdat daarmee
synergievoordelen worden bereikt. ‘het geheel is meer dan de som der delen’ ‘1+1=3’
Medezeggenschap en delegatie zorgen ervoor dat de betrokkenheid en invloed op lagere
niveaus toeneemt. → Wet op ondernemingsraden van 1950 creëerde steeds meer
bevoegdheden voor werknemers.
Contingentiebenadering: situationeel leiderschap, er is niet 1 beste manier van leidinggeven.
→ Henry Mintzberg ontwikkelde basisconfiguraties.
Peter Drucker: kennisrevolutie: IR (productiviteitsstijging door een efficiëntere inzet van
fysieke productiefactoren) → eind 20e eeuw (kennis is de essentiële productiefactor).
Michael Porter: vijfkrachtenmodel: hulpmiddel bij het analyseren van de markt en
concurrentie.
Michael Hammer: traditionele manier van sturing verdwijnt doordat de omgeving steeds
sneller zal veranderen. De nadruk komt te liggen op het vermogen om snel op die
veranderingen in te gaan. → meer zelfsturing van medewerkers (onderscheid tussen leiding
en werknemer vervaagt).
Trends in de ontwikkeling van organisaties
IR leidde tot massaproductiebedrijven in begin van 20e eeuw.
Geen concurrente en kritische consumenten, macht lag bij de aanbieder → schaarste.
Prijs moest niet te hoog zijn, omdat producten anders niet gekocht zouden worden → winst
maken door efficiency (kosten zo laag mogelijk houden, door bijv. lopende band).
Toenemend kwaliteitsbewustzijn in de naoorlogse jaren leidde ertoe dat de sturing in de
jaren 60 opschoof van efficiency naar kwaliteit.
De volgende stap in de ontwikkeling is die naar de flexibele firma. De behoefte stijgt omdat
er steeds wisselende eisen aan producten wordt gesteld, bijv. vernieuwing. De producent die
het nieuwste kan bieden, zal het succesvolst zijn.
1.3 Het economische kringloopmodel
Mensen en middelen (inputfactoren) worden getransformeerd in producten en diensten
(outputfactoren).
Merk op dat binnen het economisch kringloopmodel sprak is van organisaties en stromen.
De stromen worden gegenereerd door de organisaties en beide beïnvloeden elkaar.
Het management heeft de taak de inputfactoren te sturen om de effectiviteit van de
organisatie te vergroeten. Door inputfactoren me elkaar te combineren, kunnen met de
output de doelstellingen zo goed mogelijk bereikt worden.
