Samenvatting Internationaal en Europees strafrecht 2025
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding....................................................................................3
1.1 Onderdelen van internationaal strafrecht..............................................................3
1.2 Bronnen van internationaal strafrecht...................................................................3
1.3 Kwalificaties van onderdelen van internationaal strafrecht...................................4
1.4 Het belang van ‘een goede rechtsbedeling’?........................................................5
1.5 Algemene beginselen............................................................................................ 7
Hoofdstuk 2: Uniestrafrecht............................................................................................ 8
2.1 Introductie Europees strafrecht.............................................................................8
2.2 Korte historische schets........................................................................................8
2.3 Grondslagen van het EU-recht.............................................................................10
2.4 Activiteiten op strafrechtelijk terrein...................................................................11
2.5 Wederzijdse erkenning nader beschouwd...........................................................13
2.6 Harmonisatie....................................................................................................... 15
2.7 Implementatie door wetgever en rechter............................................................17
2.8 Het recht van de Europese Unie in de rechtspraak van de Hoge Raad................19
2.9 Dilemma’s en problemen in de EU......................................................................20
2.10 Ontwikkeling rechtspraak van Hof van Justitie..................................................21
Week 2........................................................................................................ 24
Hoofdstuk 3: Rechtsmacht............................................................................................ 24
3.1 Inleiding.............................................................................................................. 24
3.2 Kompetenz-Kompetenz: de bevoegdheid rechtsmacht vast te stellen................26
3.3 Nationaal belang en internationale solidariteit als fundamenten voor rechtsmacht
.................................................................................................................................. 29
3.4 Het territorialiteitsbeginsel en de locus delicti....................................................31
3.5 Het beschermingsbeginsel..................................................................................32
3.6 Het passief nationaliteitsbeginsel........................................................................33
3.7 Het actief nationaliteitsbeginsel..........................................................................34
3.8 Nederlandse ambtenaren en militairen...............................................................36
3.9 Het beginsel van de afgeleide rechtsmacht........................................................37
3.10 Het universaliteitsbeginsel................................................................................37
3.11 Het beginsel van de bescherming der bovenstatelijke gemeenschappen.........38
3.12 Immuniteiten: uitzondering op rechtsmacht......................................................39
3.13 Strafvordering buiten Nederland.......................................................................42
Week 3........................................................................................................ 44
Hoofdstuk 4: Uitlevering............................................................................................... 44
4.1 Begrippen, instanties en bronnen........................................................................44
4.2 Beginselen........................................................................................................... 47
4.3 De uitleveringsprocedure....................................................................................52
4.4 Voorwaarden voor uitlevering (weigeringsgronden)............................................58
Hoofdstuk 5: Overlevering............................................................................................76
5.1 Inleiding: algemene kenmerken van de overlevering..........................................76
5.2 Het beginsel van wederzijdse erkenning en de verhouding met de beginselen van
soevereiniteit, vertrouwen, specialiteit en wederkerigheid.......................................80
5.3 De overleveringsprocedure.................................................................................82
5.4 Voorwaarden voor overlevering (weigeringsgronden en garanties)....................90
5.5 Slotbeschouwing............................................................................................... 123
,Week 4...................................................................................................... 125
Hoofdstuk 6: Opsporingshulp en kleine rechtshulp.....................................................125
6.1 Verschijningsvormen; terminologie...................................................................125
6.2 Bronnen............................................................................................................. 125
6.3 Beginselen......................................................................................................... 130
6.4 De klassieke vorm van justitiële hulp: de procedure.........................................135
6.5 De klassieke vorm van justitiële hulp: weigeringsgronden................................143
6.6 De klassieke vorm van justitiële hulp: diversen.................................................145
6.7 Politiële bijstand................................................................................................ 148
6.8 Moderne justitiële hulp in Europa: onderzoeksbevelen......................................152
6.9 Bevriezingsbevelen oude stijl............................................................................159
6.10 Bevriezingsbevelen nieuwe stijl.......................................................................159
Week 5...................................................................................................... 160
Hoofdstuk 7: Overdracht en overname van strafvervolging........................................160
7.1 Inleiding............................................................................................................ 160
7.2 Verkapte overdracht.......................................................................................... 162
7.3 Verhouding tot andere vormen van rechtshulp en uitzetting............................163
7.4 Overname door Nederland................................................................................163
7.5 Overdracht door Nederland...............................................................................168
Hoofdstuk 8 - Overdracht en overname van de tenuitvoerlegging van buitenlandse
strafrechtelijke beslissingen.......................................................................................172
8.1 Inleiding............................................................................................................ 172
8.2 De traditionele overdracht en overname: inleidende beschouwingen...............172
8.3 Overname door Nederland................................................................................179
8.4 Overdracht door Nederland...............................................................................190
8.5 Wederzijdse erkenning: algemene inleiding......................................................194
8.6 Erkenning en tenuitvoerlegging in Nederland...................................................195
8.7 Overdracht door Nederland. Erkenning en tenuitvoerlegging van Nederlandse
beslissingen in een andere EU lidstaat....................................................................205
Week 6...................................................................................................... 211
Hoofdstuk 9: Internationale misdrijven in het Nederlandse strafrecht en internationale
strafrechtspraak......................................................................................................... 211
9.1 Inleiding............................................................................................................ 211
9.2 Internationale strafrechtspraak.........................................................................211
9.3 Bewijsvergaringsmechanismen.........................................................................215
9.4 Internationale misdrijven...................................................................................216
9.5 Algemeen strafrechtelijke vraagstukken...........................................................221
9.6 Internationale misdrijven en hun berechting in Nederland................................225
, Week 1
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
1.1 Onderdelen van internationaal strafrecht
Internationaal strafrecht kan worden omschreven als ‘de onderdelen van internationaal
recht en nationaal strafrecht die betrekking hebben op de strafbaarstelling, opsporing,
vervolging en berechting van strafbare feiten met grensoverschrijdende aspecten, en de
tenuitvoerlegging van de daarmee samenhangende santies’.
1.2 Bronnen van internationaal strafrecht
1.2.1 Nederlandse bronnen
Vanuit Nederlands perspectief illustreren de nationale wetten de onoverzichtelijke en
daarmee ontoegankelijke manier waarop ‘het internationaal strafrecht’ is geregeld. Veel
vormen van samenwerking zijn in een afzonderlijke, bijzondere wet geregeld. Nederland
heeft geen algemeen wetboek met daarin regelingen die betrekking hebben op de
internationale samenwerking in strafzaken.
1.2.2 Internationale bronnen
De doolhof van de Nederlandse internationale strafwetgeving vormt een opstap voor een
veelheid van verdragen, protocollen (verdragen die verdragen aanvullen), overeenkomsten,
kaderbesluiten, richtlijnen, verordeningen en besluiten. Al deze ‘instrumenten’ zijn
uiteenlopende vormen waarin staten afspraken maken over de internationale samenwerking
in strafzaken en gedragingen die strafbaar zijn of in de nationale strafwetgeving strafbaar
gesteld moeten worden.
Het meeste voor Nederland toepasselijke recht op het terrein van internationaal strafrecht
wordt tegenwoordig bepaald door EU-recht. EU-recht heeft eigen regelgeving, aparte
beginselen, eigen werking van regelgeving en eigen rechtspraak (Hof van Justitie van de EU).
De EU-wetgevingsinstrumenten bestaan vooral uit richtlijnen en verordeningen.
De verhouding tussen internationale regelgeving en nationale wetgeving houdt in dat de
inhoud van verdragen (rechtstreeks) verbindend zijn en gaan voor nationale wetgeving (art.
93 en 94 Gw). Nederland moet wetgeving maken die de uitvoering van regels opgenomen in
verdragen garandeert. Strafbaarstellingen waartoe verdragen verplichten, moeten apart in
de Nederlandse wetgeving worden opgenomen (art. 16 Gw).
Nationale wetgeving is zowel bij Europese als internationale regelgeving ter uitvoering en/of
ter aanvulling.
1.2.3 Rechtspraak als bron
Overzicht van belangrijke gerechten:
, - Europees Hof voor de rechten van de mens (EHRM): mensenrechtelijke aspecten van
het nationale en internationale strafrecht; Onder omstandigheden kan het EVRM
(‘Straatsburg’) meebrengen dat Nederland geen rechtshulp mag verlenen, in het
bijzonder niet als uitlevering – kort gezegd – de opgeëiste persoon zou blootstellen
aan een flagrante inbreuk op zijn recht op een eerlijk proces in de staat die om
uitlevering heeft verzocht.
- Hof van Justitie EU: rechtspraak over alle rechtsdomeinen die bestreken worden
door EU-regelgeving (geen oordeel over inhoud van concrete strafzaken, maar uitleg
EU-recht); de uitleg van Unierecht door ‘Luxemburg’ kan meebrengen dat Nederland
gevolg moet geven aan ‘verzoeken’ uit andere EU-lidstaten. Rechtspraak van het HvJ
EU leidde in 2021 tot aanpassingen van de Overleveringswet waardoor Nederland in
minder gevallen kan weigeren om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te
leggen.
- Internationaal Strafhof (ICC): specifieke, aanvullende rechtsmacht voor berechting
van concrete strafzaken over internationale misdrijven (misdrijven genoemd in het
Statuut van Rome voor het Internationaal Strafhof). In zijn uitspraak in een zaak die
de Democratische Republiek Congo tegen België had aangespannen, stelde het vast
dat buitenlandse staatshoofden, regeringsleiders en Ministers van Buitenlandse
Zaken ten overstaan van nationale gerechten volledige immuniteit genieten van
strafrechtsmacht.
Ook rechtspraak van de Nederlandse civiele- en bestuursrechter zijn bronnen voor
internationaal strafrecht. In kort geding kan bijvoorbeeld worden opgekomen tegen de
beslissing om een rechtshulpverzoek uit te voeren. In uitleveringszaken komt het voor dat de
voorzieningenrechter de uitlevering verbiedt nadat de uitleveringsrechter de uitlevering
toelaatbaar had verklaard. In de nogal ingewikkelde manier waarop de
uitleveringsprocedure is geregeld, beslist eerst de uitleveringsrechter of de uitlevering
toelaatbaar is, waarna de Minister van Justitie en Veiligheid vervolgens beslist of de
uitlevering zal worden toegestaan. Tegen die beslissing van de minister kan in kort geding
worden opgekomen waarbij de voorzieningenrechter in de regel toetst of de minister in
redelijkheid tot zijn beslissing heeft kunnen komen (marginale toetsing). Als bij de
voorzieningenrechter echter wordt aangevoerd dat uitlevering in strijd zou zijn met art. 3
EVRM dan toetst de voorzieningenrechter niet marginaal maar volledig.
1.3 Kwalificaties van onderdelen van internationaal strafrecht
De verschillende onderdelen van het internationaal strafrecht kunnen op uiteenlopende
manieren worden gekwalificeerd.
1.3.1 Droit pénal international en droit international pénal
Aan het onderscheid tussen droit pénal international en droit international pénal ligt een
verschil in perspectief ten grondslag. Kortgezegd is het perspectief internationaal bij droit
international pénal en is het perspectief nationaal bij droit pénal international.
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding....................................................................................3
1.1 Onderdelen van internationaal strafrecht..............................................................3
1.2 Bronnen van internationaal strafrecht...................................................................3
1.3 Kwalificaties van onderdelen van internationaal strafrecht...................................4
1.4 Het belang van ‘een goede rechtsbedeling’?........................................................5
1.5 Algemene beginselen............................................................................................ 7
Hoofdstuk 2: Uniestrafrecht............................................................................................ 8
2.1 Introductie Europees strafrecht.............................................................................8
2.2 Korte historische schets........................................................................................8
2.3 Grondslagen van het EU-recht.............................................................................10
2.4 Activiteiten op strafrechtelijk terrein...................................................................11
2.5 Wederzijdse erkenning nader beschouwd...........................................................13
2.6 Harmonisatie....................................................................................................... 15
2.7 Implementatie door wetgever en rechter............................................................17
2.8 Het recht van de Europese Unie in de rechtspraak van de Hoge Raad................19
2.9 Dilemma’s en problemen in de EU......................................................................20
2.10 Ontwikkeling rechtspraak van Hof van Justitie..................................................21
Week 2........................................................................................................ 24
Hoofdstuk 3: Rechtsmacht............................................................................................ 24
3.1 Inleiding.............................................................................................................. 24
3.2 Kompetenz-Kompetenz: de bevoegdheid rechtsmacht vast te stellen................26
3.3 Nationaal belang en internationale solidariteit als fundamenten voor rechtsmacht
.................................................................................................................................. 29
3.4 Het territorialiteitsbeginsel en de locus delicti....................................................31
3.5 Het beschermingsbeginsel..................................................................................32
3.6 Het passief nationaliteitsbeginsel........................................................................33
3.7 Het actief nationaliteitsbeginsel..........................................................................34
3.8 Nederlandse ambtenaren en militairen...............................................................36
3.9 Het beginsel van de afgeleide rechtsmacht........................................................37
3.10 Het universaliteitsbeginsel................................................................................37
3.11 Het beginsel van de bescherming der bovenstatelijke gemeenschappen.........38
3.12 Immuniteiten: uitzondering op rechtsmacht......................................................39
3.13 Strafvordering buiten Nederland.......................................................................42
Week 3........................................................................................................ 44
Hoofdstuk 4: Uitlevering............................................................................................... 44
4.1 Begrippen, instanties en bronnen........................................................................44
4.2 Beginselen........................................................................................................... 47
4.3 De uitleveringsprocedure....................................................................................52
4.4 Voorwaarden voor uitlevering (weigeringsgronden)............................................58
Hoofdstuk 5: Overlevering............................................................................................76
5.1 Inleiding: algemene kenmerken van de overlevering..........................................76
5.2 Het beginsel van wederzijdse erkenning en de verhouding met de beginselen van
soevereiniteit, vertrouwen, specialiteit en wederkerigheid.......................................80
5.3 De overleveringsprocedure.................................................................................82
5.4 Voorwaarden voor overlevering (weigeringsgronden en garanties)....................90
5.5 Slotbeschouwing............................................................................................... 123
,Week 4...................................................................................................... 125
Hoofdstuk 6: Opsporingshulp en kleine rechtshulp.....................................................125
6.1 Verschijningsvormen; terminologie...................................................................125
6.2 Bronnen............................................................................................................. 125
6.3 Beginselen......................................................................................................... 130
6.4 De klassieke vorm van justitiële hulp: de procedure.........................................135
6.5 De klassieke vorm van justitiële hulp: weigeringsgronden................................143
6.6 De klassieke vorm van justitiële hulp: diversen.................................................145
6.7 Politiële bijstand................................................................................................ 148
6.8 Moderne justitiële hulp in Europa: onderzoeksbevelen......................................152
6.9 Bevriezingsbevelen oude stijl............................................................................159
6.10 Bevriezingsbevelen nieuwe stijl.......................................................................159
Week 5...................................................................................................... 160
Hoofdstuk 7: Overdracht en overname van strafvervolging........................................160
7.1 Inleiding............................................................................................................ 160
7.2 Verkapte overdracht.......................................................................................... 162
7.3 Verhouding tot andere vormen van rechtshulp en uitzetting............................163
7.4 Overname door Nederland................................................................................163
7.5 Overdracht door Nederland...............................................................................168
Hoofdstuk 8 - Overdracht en overname van de tenuitvoerlegging van buitenlandse
strafrechtelijke beslissingen.......................................................................................172
8.1 Inleiding............................................................................................................ 172
8.2 De traditionele overdracht en overname: inleidende beschouwingen...............172
8.3 Overname door Nederland................................................................................179
8.4 Overdracht door Nederland...............................................................................190
8.5 Wederzijdse erkenning: algemene inleiding......................................................194
8.6 Erkenning en tenuitvoerlegging in Nederland...................................................195
8.7 Overdracht door Nederland. Erkenning en tenuitvoerlegging van Nederlandse
beslissingen in een andere EU lidstaat....................................................................205
Week 6...................................................................................................... 211
Hoofdstuk 9: Internationale misdrijven in het Nederlandse strafrecht en internationale
strafrechtspraak......................................................................................................... 211
9.1 Inleiding............................................................................................................ 211
9.2 Internationale strafrechtspraak.........................................................................211
9.3 Bewijsvergaringsmechanismen.........................................................................215
9.4 Internationale misdrijven...................................................................................216
9.5 Algemeen strafrechtelijke vraagstukken...........................................................221
9.6 Internationale misdrijven en hun berechting in Nederland................................225
, Week 1
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
1.1 Onderdelen van internationaal strafrecht
Internationaal strafrecht kan worden omschreven als ‘de onderdelen van internationaal
recht en nationaal strafrecht die betrekking hebben op de strafbaarstelling, opsporing,
vervolging en berechting van strafbare feiten met grensoverschrijdende aspecten, en de
tenuitvoerlegging van de daarmee samenhangende santies’.
1.2 Bronnen van internationaal strafrecht
1.2.1 Nederlandse bronnen
Vanuit Nederlands perspectief illustreren de nationale wetten de onoverzichtelijke en
daarmee ontoegankelijke manier waarop ‘het internationaal strafrecht’ is geregeld. Veel
vormen van samenwerking zijn in een afzonderlijke, bijzondere wet geregeld. Nederland
heeft geen algemeen wetboek met daarin regelingen die betrekking hebben op de
internationale samenwerking in strafzaken.
1.2.2 Internationale bronnen
De doolhof van de Nederlandse internationale strafwetgeving vormt een opstap voor een
veelheid van verdragen, protocollen (verdragen die verdragen aanvullen), overeenkomsten,
kaderbesluiten, richtlijnen, verordeningen en besluiten. Al deze ‘instrumenten’ zijn
uiteenlopende vormen waarin staten afspraken maken over de internationale samenwerking
in strafzaken en gedragingen die strafbaar zijn of in de nationale strafwetgeving strafbaar
gesteld moeten worden.
Het meeste voor Nederland toepasselijke recht op het terrein van internationaal strafrecht
wordt tegenwoordig bepaald door EU-recht. EU-recht heeft eigen regelgeving, aparte
beginselen, eigen werking van regelgeving en eigen rechtspraak (Hof van Justitie van de EU).
De EU-wetgevingsinstrumenten bestaan vooral uit richtlijnen en verordeningen.
De verhouding tussen internationale regelgeving en nationale wetgeving houdt in dat de
inhoud van verdragen (rechtstreeks) verbindend zijn en gaan voor nationale wetgeving (art.
93 en 94 Gw). Nederland moet wetgeving maken die de uitvoering van regels opgenomen in
verdragen garandeert. Strafbaarstellingen waartoe verdragen verplichten, moeten apart in
de Nederlandse wetgeving worden opgenomen (art. 16 Gw).
Nationale wetgeving is zowel bij Europese als internationale regelgeving ter uitvoering en/of
ter aanvulling.
1.2.3 Rechtspraak als bron
Overzicht van belangrijke gerechten:
, - Europees Hof voor de rechten van de mens (EHRM): mensenrechtelijke aspecten van
het nationale en internationale strafrecht; Onder omstandigheden kan het EVRM
(‘Straatsburg’) meebrengen dat Nederland geen rechtshulp mag verlenen, in het
bijzonder niet als uitlevering – kort gezegd – de opgeëiste persoon zou blootstellen
aan een flagrante inbreuk op zijn recht op een eerlijk proces in de staat die om
uitlevering heeft verzocht.
- Hof van Justitie EU: rechtspraak over alle rechtsdomeinen die bestreken worden
door EU-regelgeving (geen oordeel over inhoud van concrete strafzaken, maar uitleg
EU-recht); de uitleg van Unierecht door ‘Luxemburg’ kan meebrengen dat Nederland
gevolg moet geven aan ‘verzoeken’ uit andere EU-lidstaten. Rechtspraak van het HvJ
EU leidde in 2021 tot aanpassingen van de Overleveringswet waardoor Nederland in
minder gevallen kan weigeren om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te
leggen.
- Internationaal Strafhof (ICC): specifieke, aanvullende rechtsmacht voor berechting
van concrete strafzaken over internationale misdrijven (misdrijven genoemd in het
Statuut van Rome voor het Internationaal Strafhof). In zijn uitspraak in een zaak die
de Democratische Republiek Congo tegen België had aangespannen, stelde het vast
dat buitenlandse staatshoofden, regeringsleiders en Ministers van Buitenlandse
Zaken ten overstaan van nationale gerechten volledige immuniteit genieten van
strafrechtsmacht.
Ook rechtspraak van de Nederlandse civiele- en bestuursrechter zijn bronnen voor
internationaal strafrecht. In kort geding kan bijvoorbeeld worden opgekomen tegen de
beslissing om een rechtshulpverzoek uit te voeren. In uitleveringszaken komt het voor dat de
voorzieningenrechter de uitlevering verbiedt nadat de uitleveringsrechter de uitlevering
toelaatbaar had verklaard. In de nogal ingewikkelde manier waarop de
uitleveringsprocedure is geregeld, beslist eerst de uitleveringsrechter of de uitlevering
toelaatbaar is, waarna de Minister van Justitie en Veiligheid vervolgens beslist of de
uitlevering zal worden toegestaan. Tegen die beslissing van de minister kan in kort geding
worden opgekomen waarbij de voorzieningenrechter in de regel toetst of de minister in
redelijkheid tot zijn beslissing heeft kunnen komen (marginale toetsing). Als bij de
voorzieningenrechter echter wordt aangevoerd dat uitlevering in strijd zou zijn met art. 3
EVRM dan toetst de voorzieningenrechter niet marginaal maar volledig.
1.3 Kwalificaties van onderdelen van internationaal strafrecht
De verschillende onderdelen van het internationaal strafrecht kunnen op uiteenlopende
manieren worden gekwalificeerd.
1.3.1 Droit pénal international en droit international pénal
Aan het onderscheid tussen droit pénal international en droit international pénal ligt een
verschil in perspectief ten grondslag. Kortgezegd is het perspectief internationaal bij droit
international pénal en is het perspectief nationaal bij droit pénal international.
