Inhoud
H1 Organisatie en informatie.................................................................................................................3
1.1 Bestuurlijke informatie.................................................................................................................3
1.2 Informatie en communicatietechnologie......................................................................................4
1.8 Rol van de accountant, de controller............................................................................................4
H2 Interne beheersing en informatie.....................................................................................................5
2.1 Beheersingsbegrippen..................................................................................................................5
2.2 Kwaliteit en kwaliteitscriteria.......................................................................................................5
2.3 Belang van interne beheersing.....................................................................................................6
2.6 Werkingsgebied van interne beheersing......................................................................................6
2.7 Pijlers van bestuurlijke informatieverzorging...............................................................................7
2.8 Instrumentarium van interne beheersing en administratieve organisatie....................................8
H4 Informatiesystemen........................................................................................................................11
4.1 Het begrip informatiesystemen..................................................................................................11
4.2 Onderdelen van een informatiesysteem....................................................................................11
4.3 Indelingen van informatiesystemen...........................................................................................11
4.4 Managementinformatiesystemen..............................................................................................11
4.5 Integratie van informatiesystemen.............................................................................................12
4.6 Selecteren en implementeren van informatiesystemen.............................................................12
H5 IT-control.........................................................................................................................................13
5.4 IT-beheersingsmaatregelen........................................................................................................13
H7 Het inkoopproces............................................................................................................................14
7.1 Risico’s en attentiepunten en beheersingsmaatregelen ten aanzien van het inkoopproces......14
7.2 Geven van inkoopopdrachten.....................................................................................................14
7.3 Uitvoering van inkoopopdrachten..............................................................................................15
7.4 Ontvangst van goederen.............................................................................................................16
7.5 Controle van inkoopfacturen......................................................................................................16
7.6 Crediteurenadministratie...........................................................................................................16
7.7 Betaling van inkoopfacturen.......................................................................................................17
H8 Het voorraadproces........................................................................................................................18
8.1 Risico’s, attentiepunten en beheersingsmaatregelen t.a.v. het voorraadproces........................18
8.2 Ontvangst van goederen.............................................................................................................18
8.3 Registratie van goederen............................................................................................................18
8.4 Opslag van goederen..................................................................................................................19
8.5 Afgifte van goederen..................................................................................................................20
, 8.6 Inventarisatie van de goederenvoorraad....................................................................................20
H10 Verkoopproces..............................................................................................................................21
10.1 Risico’s, attentiepunten en beheersingsmaatregelen t.a.v. het verkoopproces.......................21
10.2 Samenstellen van offertes........................................................................................................21
10.3 Orderontvangst en orderacceptatie.........................................................................................22
10.4 Factureren van de order...........................................................................................................22
10.5 Afgifte van de goederen...........................................................................................................22
10.6 Debiteurenadministratie..........................................................................................................22
10.7 Verkopen tegen contante betaling...........................................................................................23
H12 Inleiding typologie.........................................................................................................................24
12.1 Typologie in organisaties..........................................................................................................24
12.2 Handel......................................................................................................................................25
H13 Handel...........................................................................................................................................26
13.1 Handelsorganisaties die verkopen tegen contante betaling.....................................................26
13.2 Handelsorganisaties die verkopen op rekening........................................................................28
Bijlages.................................................................................................................................................31
Bijlage 7.1 Risico’s en attentiepunten en IB maateregelen inkoopproces........................................31
Bijlage 7.5 De factuurcontrole..........................................................................................................31
Bijlage 8.1 Risico’s en attentiepunten en IB maatregelen in het voorraadproces.............................32
Bijlage 10.1 Risico’s en attentiepunten en IB maateregelen verkoopproces....................................33
,H1 Organisatie en informatie
1.1 Bestuurlijke informatie
Bestuurlijke informatie verzorging (BIV) omvat:
De organisatie van het administratieve apparaat;
De organisatie van de gegevensverwerking;
De analyse van informatie behoeften;
De bronnen van de gegevens;
De distributie van informatie;
De regels waaraan het informatiesysteem moet voldoen.
Controles naar relevantie en betrouwbaarheid van informatie.
Voorbeelden van bestuurlijke informatie zijn:
Informatie over het voorraadniveau;
Informatie over de marktontwikkeling;
Informatie over het functioneren van medewerkers;
Informatie over de verkopen;
Informatie over klachten van klanten.
Boekhouden vormt de basis van een geordende financiële informatieverzorging. Tot die
informatieverzorging behoren onder meer het systematisch verzamelen van de benodigde gegevens,
het verwerken daarvan en het verstrekken van de benodigde financiële informatie en afgeleiden
daarvan zoals allerlei kengetallen:
Bezittingen, schulden, kosten en opbrengsten Afgeleiden
Materiële vaste activa Omzetsnelheid voorraden
Immateriële vaste activa Ouderdomsanalyse debiteuren
Voorraden Omloopsnelheid vermogen
Kosten Gemiddelde krediettermijn debiteuren
Onderhanden werk Gemiddelde krediettermijn crediteuren
Debiteuren Rentabiliteit van het eigen vermogen
Crediteuren Rentabiliteit van het vreemd vermogen
Geldmiddelen Current ratio
Leningen Debt ratio
Verkoopopbrengsten Nettowerkkapitaal
Eigen vermogen Efficiencyverschillen
Prijsverschillen
Bezettingsresultaten
Bestuurlijke informatie heeft drie gebruiksmogelijkheden:
1. Informatie in het kader van het delegeren van taken en het afleggen van verantwoording,
hierdoor ontstaat behoefte aan verantwoording, vindt plaats door middel van
informatieverzorging;
2. Informatie voor het nemen van beslissingen, bijvoorbeeld een signaal afgeven wanneer
goederen ingekocht dienen te worden, informatie omtrent prijzen en levertijden;
3. Informatie ten behoeve van het doen functioneren van de organisatie, informatie of doelen
te realiseren en activiteiten te coördineren.
Horizontale informatiestromen hebben vooral betrekking op het functioneren van een organisatie,
gaat vaak om informatie tussen afdelingen.
Verticale informatiestromen hebben betrekking op het nemen van beslissingen en taakopdrachten
zoals informatie over voorraadhoogte en voortgangsrapportages.
, Nauw verwant aan BIV is administratieve organisatie (AO):
Administratieve organisatie omvat het gehele complex van organisatorische maatregelen dat direct
of indirect betrekking heeft op de goede werking van de bestuurlijke informatieverzorging.
Informatie heeft interne doelen, zoals interne beheersing en externe doeleneinden zoals de
kwalitatieve informatie die de organisatie verstrekt aan derden zoals de jaarrekening. Informatie
heeft pas toegevoegde waarde als deze betekenis heeft voor de gebruiker en juiste gegevens bevat.
1.2 Informatie en communicatietechnologie
Rond de informatieverzorging via geautomatiseerde systemen en de inpassing van die systemen in
en tussen organisaties in een eigen vakgebied ontstaan: informatiemanagement. Ook binnen de
vakken AO en BIV krijgt IT een steeds grotere rol. Het internationale vak Accounting Information
Systems (AIS) sluit het best aan met de Nederlandse vakken AO en BIV en bedeelt tevens een grote
rol aan IT. De meeste moderne organisaties kunnen niet werken zonder geautomatiseerde
informatiesystemen.
Vergelijken
met norm
Beheersen
verwerkingsproces
Invoer
Uitvoer
gegevens informatie
1.8 Rol van de accountant, de controller
Accountant
De zijn kerntaak controleert de accountant jaarrekeningen. Het controleproces van de accountant
bestaat ten dele uit het beoordelen van de kwaliteit van het systeem van interne controle en ten
dele uit het vaststellen van de betrouwbaarheid van de informatie zoals vervat in de jaarrekening.
Controller
De controller is intermediair tussen de werkvloer en het management. Hij is het financieel geweten
van de organisatie. Zo neem hij bijvoorbeeld investeringsbeslissingen op basis van
marktverwachtingen en de technische staat waarin de huidige installaties zich bevinden.
H1 Organisatie en informatie.................................................................................................................3
1.1 Bestuurlijke informatie.................................................................................................................3
1.2 Informatie en communicatietechnologie......................................................................................4
1.8 Rol van de accountant, de controller............................................................................................4
H2 Interne beheersing en informatie.....................................................................................................5
2.1 Beheersingsbegrippen..................................................................................................................5
2.2 Kwaliteit en kwaliteitscriteria.......................................................................................................5
2.3 Belang van interne beheersing.....................................................................................................6
2.6 Werkingsgebied van interne beheersing......................................................................................6
2.7 Pijlers van bestuurlijke informatieverzorging...............................................................................7
2.8 Instrumentarium van interne beheersing en administratieve organisatie....................................8
H4 Informatiesystemen........................................................................................................................11
4.1 Het begrip informatiesystemen..................................................................................................11
4.2 Onderdelen van een informatiesysteem....................................................................................11
4.3 Indelingen van informatiesystemen...........................................................................................11
4.4 Managementinformatiesystemen..............................................................................................11
4.5 Integratie van informatiesystemen.............................................................................................12
4.6 Selecteren en implementeren van informatiesystemen.............................................................12
H5 IT-control.........................................................................................................................................13
5.4 IT-beheersingsmaatregelen........................................................................................................13
H7 Het inkoopproces............................................................................................................................14
7.1 Risico’s en attentiepunten en beheersingsmaatregelen ten aanzien van het inkoopproces......14
7.2 Geven van inkoopopdrachten.....................................................................................................14
7.3 Uitvoering van inkoopopdrachten..............................................................................................15
7.4 Ontvangst van goederen.............................................................................................................16
7.5 Controle van inkoopfacturen......................................................................................................16
7.6 Crediteurenadministratie...........................................................................................................16
7.7 Betaling van inkoopfacturen.......................................................................................................17
H8 Het voorraadproces........................................................................................................................18
8.1 Risico’s, attentiepunten en beheersingsmaatregelen t.a.v. het voorraadproces........................18
8.2 Ontvangst van goederen.............................................................................................................18
8.3 Registratie van goederen............................................................................................................18
8.4 Opslag van goederen..................................................................................................................19
8.5 Afgifte van goederen..................................................................................................................20
, 8.6 Inventarisatie van de goederenvoorraad....................................................................................20
H10 Verkoopproces..............................................................................................................................21
10.1 Risico’s, attentiepunten en beheersingsmaatregelen t.a.v. het verkoopproces.......................21
10.2 Samenstellen van offertes........................................................................................................21
10.3 Orderontvangst en orderacceptatie.........................................................................................22
10.4 Factureren van de order...........................................................................................................22
10.5 Afgifte van de goederen...........................................................................................................22
10.6 Debiteurenadministratie..........................................................................................................22
10.7 Verkopen tegen contante betaling...........................................................................................23
H12 Inleiding typologie.........................................................................................................................24
12.1 Typologie in organisaties..........................................................................................................24
12.2 Handel......................................................................................................................................25
H13 Handel...........................................................................................................................................26
13.1 Handelsorganisaties die verkopen tegen contante betaling.....................................................26
13.2 Handelsorganisaties die verkopen op rekening........................................................................28
Bijlages.................................................................................................................................................31
Bijlage 7.1 Risico’s en attentiepunten en IB maateregelen inkoopproces........................................31
Bijlage 7.5 De factuurcontrole..........................................................................................................31
Bijlage 8.1 Risico’s en attentiepunten en IB maatregelen in het voorraadproces.............................32
Bijlage 10.1 Risico’s en attentiepunten en IB maateregelen verkoopproces....................................33
,H1 Organisatie en informatie
1.1 Bestuurlijke informatie
Bestuurlijke informatie verzorging (BIV) omvat:
De organisatie van het administratieve apparaat;
De organisatie van de gegevensverwerking;
De analyse van informatie behoeften;
De bronnen van de gegevens;
De distributie van informatie;
De regels waaraan het informatiesysteem moet voldoen.
Controles naar relevantie en betrouwbaarheid van informatie.
Voorbeelden van bestuurlijke informatie zijn:
Informatie over het voorraadniveau;
Informatie over de marktontwikkeling;
Informatie over het functioneren van medewerkers;
Informatie over de verkopen;
Informatie over klachten van klanten.
Boekhouden vormt de basis van een geordende financiële informatieverzorging. Tot die
informatieverzorging behoren onder meer het systematisch verzamelen van de benodigde gegevens,
het verwerken daarvan en het verstrekken van de benodigde financiële informatie en afgeleiden
daarvan zoals allerlei kengetallen:
Bezittingen, schulden, kosten en opbrengsten Afgeleiden
Materiële vaste activa Omzetsnelheid voorraden
Immateriële vaste activa Ouderdomsanalyse debiteuren
Voorraden Omloopsnelheid vermogen
Kosten Gemiddelde krediettermijn debiteuren
Onderhanden werk Gemiddelde krediettermijn crediteuren
Debiteuren Rentabiliteit van het eigen vermogen
Crediteuren Rentabiliteit van het vreemd vermogen
Geldmiddelen Current ratio
Leningen Debt ratio
Verkoopopbrengsten Nettowerkkapitaal
Eigen vermogen Efficiencyverschillen
Prijsverschillen
Bezettingsresultaten
Bestuurlijke informatie heeft drie gebruiksmogelijkheden:
1. Informatie in het kader van het delegeren van taken en het afleggen van verantwoording,
hierdoor ontstaat behoefte aan verantwoording, vindt plaats door middel van
informatieverzorging;
2. Informatie voor het nemen van beslissingen, bijvoorbeeld een signaal afgeven wanneer
goederen ingekocht dienen te worden, informatie omtrent prijzen en levertijden;
3. Informatie ten behoeve van het doen functioneren van de organisatie, informatie of doelen
te realiseren en activiteiten te coördineren.
Horizontale informatiestromen hebben vooral betrekking op het functioneren van een organisatie,
gaat vaak om informatie tussen afdelingen.
Verticale informatiestromen hebben betrekking op het nemen van beslissingen en taakopdrachten
zoals informatie over voorraadhoogte en voortgangsrapportages.
, Nauw verwant aan BIV is administratieve organisatie (AO):
Administratieve organisatie omvat het gehele complex van organisatorische maatregelen dat direct
of indirect betrekking heeft op de goede werking van de bestuurlijke informatieverzorging.
Informatie heeft interne doelen, zoals interne beheersing en externe doeleneinden zoals de
kwalitatieve informatie die de organisatie verstrekt aan derden zoals de jaarrekening. Informatie
heeft pas toegevoegde waarde als deze betekenis heeft voor de gebruiker en juiste gegevens bevat.
1.2 Informatie en communicatietechnologie
Rond de informatieverzorging via geautomatiseerde systemen en de inpassing van die systemen in
en tussen organisaties in een eigen vakgebied ontstaan: informatiemanagement. Ook binnen de
vakken AO en BIV krijgt IT een steeds grotere rol. Het internationale vak Accounting Information
Systems (AIS) sluit het best aan met de Nederlandse vakken AO en BIV en bedeelt tevens een grote
rol aan IT. De meeste moderne organisaties kunnen niet werken zonder geautomatiseerde
informatiesystemen.
Vergelijken
met norm
Beheersen
verwerkingsproces
Invoer
Uitvoer
gegevens informatie
1.8 Rol van de accountant, de controller
Accountant
De zijn kerntaak controleert de accountant jaarrekeningen. Het controleproces van de accountant
bestaat ten dele uit het beoordelen van de kwaliteit van het systeem van interne controle en ten
dele uit het vaststellen van de betrouwbaarheid van de informatie zoals vervat in de jaarrekening.
Controller
De controller is intermediair tussen de werkvloer en het management. Hij is het financieel geweten
van de organisatie. Zo neem hij bijvoorbeeld investeringsbeslissingen op basis van
marktverwachtingen en de technische staat waarin de huidige installaties zich bevinden.
