Samenvatting MEMO Geschiedenis Hoofdstuk 3 China
H1- Einde van een regionale grootmacht
In de 19e eeuw was China een keizerrijk met een strikte hiërarchie. Door interne
problemen en weerstand tegen modernisering was het land niet voorbereid op de
toenemende westerse invloed, wat leidde tot verzet binnen de samenleving.
Aan het begin van de 19e eeuw werd China geleid door de Qingdynastie. De keizer werd
als 'zoon van de hemel' gezien en beschouwde China als het middelpunt van de wereld.
Het rijk was groot en de meeste inwoners leefden van landbouw, maar China voerde ook
luxeproducten uit zoals zijde, thee en porselein.
De keizer regeerde vanuit een paleis met behulp van ambtenaren, die via zware
staatsexamens konden toetreden als ze rijk genoeg waren. Deze examens waren
gebaseerd op het confucianisme, dat harmonie nastreefde door gehoorzaamheid aan de
meerderen.
Dankzij de leer van Confucius werd de hiërarchische structuur van de samenleving
eeuwenlang geaccepteerd: de keizerlijke familie stond bovenaan, gevolgd door
ambtenaren en andere geleerden.
Vanaf het einde van de 18e eeuw kreeg China te maken met ernstige problemen die de
macht en het aanzien van het centrale bestuur ondermijnden.
- Het land werd geteisterd door meerdere hongersnoden, veroorzaakt door een
sterke bevolkingsgroei terwijl de landbouwproductie achterbleef.
- De onvrede onder de bevolking werd verder versterkt door corruptie onder
ambtenaren, die zichzelf wisten te verrijken in de Chinese provincies.
Mede door deze problemen kwam de Chinese bevolking meerdere malen in opstand.
Tegelijkertijd kregen de Qing-keizers te maken met Europese mogendheden, die het
verzwakte China als een makkelijke prooi zagen voor economische en politieke invloed.
Al sinds de 16e eeuw was er in beperkte mate sprake van overzeese handel tussen China
en Europa. Deze handel werd vooral geïnitieerd door Europeanen, die veel bewondering
hadden voor het cultureel hoogontwikkelde en machtige China. De Qing-keizers keken
daar heel anders tegenaan: zij beschouwden de Europeanen als barbaren die niets te
bieden hadden wat voor China interessant was. Daarom hield China de handel met
Europa bewust beperkt.
Deze handelsbeperkingen bleven lange tijd van kracht. Terwijl andere Aziatische gebieden
in de 19e eeuw onder koloniale heerschappij kwamen, wist China voorlopig zijn
onafhankelijkheid te behouden.
Door de industrialisatie kreeg Europa in de 19e eeuw een technologische voorsprong
op China. Europese landen gebruikten deze voorsprong om wereldwijd gebieden te
veroveren, op zoek naar grondstoffen en nieuwe afzetmarkten. Zo begon de periode van
het modern imperialisme, waarin Europese landen streefde naar een groot koloniaal
rijk.
In China vond deze industrialisatie echter niet plaats; het keizerrijk bleef tot ongeveer
1900 grotendeels agrarisch. Hierdoor kon China zich economisch en militair niet meten
met de Europese grootmachten. Europese landen slaagden er dan ook steeds vaker in
hen wil op te leggen aan de Chinese keizers.
Vooral Groot-Brittannië begon zich weinig aan te trekken van Chinese
handelsbeperkingen. De Britten importeerden grote hoeveelheden thee uit China, maar
hadden steeds meer moeite om daarvoor genoeg geld te betalen.
In China groeide de vraag naar opium, een verslavende drug die in Brits-Indië werd
verbouwd. De Britten smokkelden opium naar China om het te ruilen voor Chinese
producten. De keizer was woedend omdat opium veel verslaving en problemen
veroorzaakte en de economie schade leed. Hij liet daarom de Britse opium in beslag
nemen en vernietigen. Groot-Brittannië, dat veel aan de handel verdiende, was boos en
zag dit als een bedreiging voor hun belangen. Dit leidde tot twee Opiumoorlogen,
waarbij China vocht tegen eerst Groot-Brittannië en later ook Frankrijk.
, Tijdens de Opiumoorlogen werd pijnlijk duidelijk hoe ver China militair en technologisch
achterliep op het Westen. China verloor beide oorlogen en werd gedwongen om ongelijke
verdragen te sluiten. Groot-Brittannië en Frankrijk kregen daardoor toegang tot extra
kuststeden, zoals Shanghai, en openden de Chinese markt voor westerse handel. In
sommige van deze steden namen Europeanen de controle over: ze patrouilleerden er,
hieven belastingen en spraken recht over hun eigen onderdanen.
Andere landen, zoals de Verenigde Staten, Rusland en later Japan, volgden dit voorbeeld.
Ook zij dwongen China tot het sluiten van vergelijkbare verdragen met gunstige
handelsvoorwaarden. Sommige buitenlandse machten namen zelfs overheidstaken over,
zoals het heffen van invoerbelastingen. Tegen het einde van de 19e eeuw namen
westerse landen met geweld ook steden in het binnenland in. Zo verloor de keizerlijke
regering steeds meer zeggenschap, grondgebied en inkomsten.
Deze ontwikkelingen leidden tot groeiende woede onder de Chinese bevolking, gericht op
zowel de buitenlandse invloeden als op het zwakke bestuur van de Qing-keizers.
Veel Chinezen begonnen in te zien dat China een flinke achterstand had opgelopen ten
opzichte van het Westen. Sommigen vonden dat het land gemoderniseerd moest worden
naar westers model. Behoudende ambtenaren aan het keizerlijk hof hielden dit echter
tegen, uit angst dat hervormingen hun macht en het traditionele systeem zouden
ondermijnen.
Doordat er geen vernieuwingen kwamen, won het Westen aan invloed en kon de Chinese
overheid de groeiende sociale en economische problemen nauwelijks oplossen. Dit
vormde de voedingsbodem voor het uitbreken van verschillende politieke en religieuze
opstanden.
De mensen die in opstand kwamen, streefden naar sociale en politieke rechtvaardigheid.
Daarom kunnen deze opstanden ook worden gezien als vroege vormen van
emancipatiebewegingen.
De twee grootste opstanden waren:
De Taipingopstand: Tijdens deze opstand werden grote delen van het midden,
zuiden en oosten van China verwoest. De leider beschouwde zichzelf als de broer
van Jezus en geloofde dat hij door God was gezonden om een einde te maken aan
het Qing-dynastie. Hij verzette zich ook omdat de keizer geen Han-Chinees was en
zou 'samenspannen' met de westerse mogendheden.
De Nian-opstand: Deze opstand vond vooral plaats in het noorden van China en
ontstond doordat hongerlijdende boeren zich grootschalige plundertochten
uitvoerden.
Keizerlijke troepen wisten beide opstanden, met moeite neer te slaan. In geen van beide
gevallen slaagden de opstandelingen erin het Qing-regime omver te werpen. Toch werd
de roep om modernisering steeds luider, ook aan het keizerlijk hof.
De belangrijkste hervormingsbeweging was de Zelfversterkingsbeweging, aanhangers
van deze beweging geloofden dat het Qing-rijk alleen kon overleven door in militair en
bestuurlijk opzicht het voorbeeld van het Westen en Japan te volgen.
Japan was in de tweede helft van de 19e eeuw in hoog tempo gemoderniseerd: het nam
westerse kennis over en ontwikkelde een sterke wapenindustrie. Japan groeide daarmee
uit tot een opkomende wereldmacht.
De Zelfversterkingsbeweging kreeg veel aanhang, met name onder ambtenaren en
hooggeplaatste militairen. Onder hun leiding werden militaire en bestuurlijke
hervormingen doorgevoerd. Er kwamen nieuwe opleidingen voor militairen, een
modernere vloot werd opgebouwd, en de eeuwenoude verplichte staatsexamens voor
ambtenaren werden afgeschaft.
Het hof begon zelfs met het opstellen van een grondwet, als eerste stap naar een
constitutionele monarchie. Toch kwam het nooit tot een echte grondwettelijke
hervorming, uiteindelijk bleken al deze veranderingen te laat. Het keizerrijk was niet meer
te redden.
H1- Einde van een regionale grootmacht
In de 19e eeuw was China een keizerrijk met een strikte hiërarchie. Door interne
problemen en weerstand tegen modernisering was het land niet voorbereid op de
toenemende westerse invloed, wat leidde tot verzet binnen de samenleving.
Aan het begin van de 19e eeuw werd China geleid door de Qingdynastie. De keizer werd
als 'zoon van de hemel' gezien en beschouwde China als het middelpunt van de wereld.
Het rijk was groot en de meeste inwoners leefden van landbouw, maar China voerde ook
luxeproducten uit zoals zijde, thee en porselein.
De keizer regeerde vanuit een paleis met behulp van ambtenaren, die via zware
staatsexamens konden toetreden als ze rijk genoeg waren. Deze examens waren
gebaseerd op het confucianisme, dat harmonie nastreefde door gehoorzaamheid aan de
meerderen.
Dankzij de leer van Confucius werd de hiërarchische structuur van de samenleving
eeuwenlang geaccepteerd: de keizerlijke familie stond bovenaan, gevolgd door
ambtenaren en andere geleerden.
Vanaf het einde van de 18e eeuw kreeg China te maken met ernstige problemen die de
macht en het aanzien van het centrale bestuur ondermijnden.
- Het land werd geteisterd door meerdere hongersnoden, veroorzaakt door een
sterke bevolkingsgroei terwijl de landbouwproductie achterbleef.
- De onvrede onder de bevolking werd verder versterkt door corruptie onder
ambtenaren, die zichzelf wisten te verrijken in de Chinese provincies.
Mede door deze problemen kwam de Chinese bevolking meerdere malen in opstand.
Tegelijkertijd kregen de Qing-keizers te maken met Europese mogendheden, die het
verzwakte China als een makkelijke prooi zagen voor economische en politieke invloed.
Al sinds de 16e eeuw was er in beperkte mate sprake van overzeese handel tussen China
en Europa. Deze handel werd vooral geïnitieerd door Europeanen, die veel bewondering
hadden voor het cultureel hoogontwikkelde en machtige China. De Qing-keizers keken
daar heel anders tegenaan: zij beschouwden de Europeanen als barbaren die niets te
bieden hadden wat voor China interessant was. Daarom hield China de handel met
Europa bewust beperkt.
Deze handelsbeperkingen bleven lange tijd van kracht. Terwijl andere Aziatische gebieden
in de 19e eeuw onder koloniale heerschappij kwamen, wist China voorlopig zijn
onafhankelijkheid te behouden.
Door de industrialisatie kreeg Europa in de 19e eeuw een technologische voorsprong
op China. Europese landen gebruikten deze voorsprong om wereldwijd gebieden te
veroveren, op zoek naar grondstoffen en nieuwe afzetmarkten. Zo begon de periode van
het modern imperialisme, waarin Europese landen streefde naar een groot koloniaal
rijk.
In China vond deze industrialisatie echter niet plaats; het keizerrijk bleef tot ongeveer
1900 grotendeels agrarisch. Hierdoor kon China zich economisch en militair niet meten
met de Europese grootmachten. Europese landen slaagden er dan ook steeds vaker in
hen wil op te leggen aan de Chinese keizers.
Vooral Groot-Brittannië begon zich weinig aan te trekken van Chinese
handelsbeperkingen. De Britten importeerden grote hoeveelheden thee uit China, maar
hadden steeds meer moeite om daarvoor genoeg geld te betalen.
In China groeide de vraag naar opium, een verslavende drug die in Brits-Indië werd
verbouwd. De Britten smokkelden opium naar China om het te ruilen voor Chinese
producten. De keizer was woedend omdat opium veel verslaving en problemen
veroorzaakte en de economie schade leed. Hij liet daarom de Britse opium in beslag
nemen en vernietigen. Groot-Brittannië, dat veel aan de handel verdiende, was boos en
zag dit als een bedreiging voor hun belangen. Dit leidde tot twee Opiumoorlogen,
waarbij China vocht tegen eerst Groot-Brittannië en later ook Frankrijk.
, Tijdens de Opiumoorlogen werd pijnlijk duidelijk hoe ver China militair en technologisch
achterliep op het Westen. China verloor beide oorlogen en werd gedwongen om ongelijke
verdragen te sluiten. Groot-Brittannië en Frankrijk kregen daardoor toegang tot extra
kuststeden, zoals Shanghai, en openden de Chinese markt voor westerse handel. In
sommige van deze steden namen Europeanen de controle over: ze patrouilleerden er,
hieven belastingen en spraken recht over hun eigen onderdanen.
Andere landen, zoals de Verenigde Staten, Rusland en later Japan, volgden dit voorbeeld.
Ook zij dwongen China tot het sluiten van vergelijkbare verdragen met gunstige
handelsvoorwaarden. Sommige buitenlandse machten namen zelfs overheidstaken over,
zoals het heffen van invoerbelastingen. Tegen het einde van de 19e eeuw namen
westerse landen met geweld ook steden in het binnenland in. Zo verloor de keizerlijke
regering steeds meer zeggenschap, grondgebied en inkomsten.
Deze ontwikkelingen leidden tot groeiende woede onder de Chinese bevolking, gericht op
zowel de buitenlandse invloeden als op het zwakke bestuur van de Qing-keizers.
Veel Chinezen begonnen in te zien dat China een flinke achterstand had opgelopen ten
opzichte van het Westen. Sommigen vonden dat het land gemoderniseerd moest worden
naar westers model. Behoudende ambtenaren aan het keizerlijk hof hielden dit echter
tegen, uit angst dat hervormingen hun macht en het traditionele systeem zouden
ondermijnen.
Doordat er geen vernieuwingen kwamen, won het Westen aan invloed en kon de Chinese
overheid de groeiende sociale en economische problemen nauwelijks oplossen. Dit
vormde de voedingsbodem voor het uitbreken van verschillende politieke en religieuze
opstanden.
De mensen die in opstand kwamen, streefden naar sociale en politieke rechtvaardigheid.
Daarom kunnen deze opstanden ook worden gezien als vroege vormen van
emancipatiebewegingen.
De twee grootste opstanden waren:
De Taipingopstand: Tijdens deze opstand werden grote delen van het midden,
zuiden en oosten van China verwoest. De leider beschouwde zichzelf als de broer
van Jezus en geloofde dat hij door God was gezonden om een einde te maken aan
het Qing-dynastie. Hij verzette zich ook omdat de keizer geen Han-Chinees was en
zou 'samenspannen' met de westerse mogendheden.
De Nian-opstand: Deze opstand vond vooral plaats in het noorden van China en
ontstond doordat hongerlijdende boeren zich grootschalige plundertochten
uitvoerden.
Keizerlijke troepen wisten beide opstanden, met moeite neer te slaan. In geen van beide
gevallen slaagden de opstandelingen erin het Qing-regime omver te werpen. Toch werd
de roep om modernisering steeds luider, ook aan het keizerlijk hof.
De belangrijkste hervormingsbeweging was de Zelfversterkingsbeweging, aanhangers
van deze beweging geloofden dat het Qing-rijk alleen kon overleven door in militair en
bestuurlijk opzicht het voorbeeld van het Westen en Japan te volgen.
Japan was in de tweede helft van de 19e eeuw in hoog tempo gemoderniseerd: het nam
westerse kennis over en ontwikkelde een sterke wapenindustrie. Japan groeide daarmee
uit tot een opkomende wereldmacht.
De Zelfversterkingsbeweging kreeg veel aanhang, met name onder ambtenaren en
hooggeplaatste militairen. Onder hun leiding werden militaire en bestuurlijke
hervormingen doorgevoerd. Er kwamen nieuwe opleidingen voor militairen, een
modernere vloot werd opgebouwd, en de eeuwenoude verplichte staatsexamens voor
ambtenaren werden afgeschaft.
Het hof begon zelfs met het opstellen van een grondwet, als eerste stap naar een
constitutionele monarchie. Toch kwam het nooit tot een echte grondwettelijke
hervorming, uiteindelijk bleken al deze veranderingen te laat. Het keizerrijk was niet meer
te redden.
