Alle hoorcolleges van Bewijs in Strafzaken (cijfer: 9,0)

Hoorcolleges Bewijs in strafzaken


Hoorcollege 1: strafrechtelijk bewijs in common law en civil law systemen – André Klip

 Rechtsvergelijkende benadering van bewijs
○ Common law – het recht van de landen die hun recht van Engeland hebben – je kunt niet in je strafboek
opzoeken wat strafbaar is gesteld/ civil law (niet civielrecht, maar het gecodificeerde recht gebaseerd op
Napoleon) – de landen die hun strafrecht van Napoleon hebben: bijna heel Europa, en bv. Zuid-Amerika
○ Strafzaken/ civiele zaken
○ Doelen:
▪ Bewustzijn oproepen van belangrijkste trekken van bewijs in een multidisciplinaire context;
▪ Gevoelig raken voor de kwetsbare aspecten van elk type bewijs, alsmede zijn bewijswaarde;
▪ Begrip krijgen voor de relatie tussen bewijsgaring en het strafstelsel waarin het wordt verzameld.

Waarom oraliteit in Engeland veel meer dan in Nederland: omdat ze in Engeland een jury hebben, en zij weten
voor de zaak niks, dus alles wat de jury moet weten moet daar gebeuren.
Een Nederlandse rechter kent voordat hij de zittingszaak ingaat al heel het dossier. Alle partijen hebben het
dossier, dus onze zittingen kunnen heel kort duren.

Aanwezigheid van verdachte via gemachtigde advocaat  vinden ze op andere plekken van de wereld raar

 Juridische benadering van bewijs
○ Getuigenverklaringen wordt afgelegd op zitting (getuigen/ verdachten)  weinig in NL, want bijna
nooit op zitting, meeste komen binnen via een proces-verbaal van politie
○ Voorwerpen  niet onderhevig aan geheugen, maar wel aan bederf
○ Politierapporten  één is genoeg
○ Forensisch bewijs (vingerafdruk/ DNA)  één druppeltje bloed kan heel belangrijk zijn
○ Technisch bewijs (tap/ peilbaken/ IT)
○ Statistieken  is dat bewijs? ‘hoe waarschijnlijk is het dat tijdens diensten van Lucia de B veel meer
mensen dood gingen dan diensten van een andere verpleger’  er gingen veel vaker mensen dood bij
Lucia de B dus dat werd gebruikt OF bv. besmetting van aids – hoe groot is de kans dat je het
overdraagt?
▪ Is er een gerede kans dat je iemand letsel toebrengt?
▪ Had je moeten beseffen dat wat je deed tot een bepaald gevolg kon leiden?
▪ Gaat over alle gevallen behalve de zaak die nu speelt, want die is nog niet meegenomen in de
statistiek
○ Gedragskundige rapportages  belangrijk om te bepalen welke sanctie moet worden toegepast – is er
een bepaalde stoornis?
○ Justitiële documentatie (strafblad)  veroordelingen, vrijspraken, sepots etc. staat hierin  maar wat
zegt dat over het delict wat nu aan de orde is?  zegt in beginsel niks (behalve bij modus operandi),
maar wel belangrijk voor de straftoemeting, want zegt hoe hard de persoon er iets van geleerd heeft

 Een meer analytische benadering van bewijs  heeft niet perse een notie in het wetboek van strafvordering
○ Autoptisch bewijs
○ Indirect bewijs (circumstantial) en Bijkomend bewijs (ancillary)
▪ Bijkomend bewijs: Ancillary is bewijs over bewijs.
o Bv. André is getuige  draagt bril, is de sterkte nog correct? Heb je het kunnen
waarnemen wat je hebt waargenomen? Gaat niet over het feit zelf, maar wel over het
bewijs.
o Als je een sterke zaak hebt, heb je geen bewijs over bewijs nodig.
o Veel bewijs betekent dus niet een sterke zaak
▪ Indirect bewijs (circumstantial) bewijs dat wel iets zegt over wat er is gebeurd, bv. verdachte wel
dicht bij plaats delict gezien, dat is geen direct bewijs dat hij het heeft gedaan, maar is dus indirect
 bv. voorwerp (bv. shirt)van iemand aangetroffen op plaats-delict
o Direct bewijs is bv. een getuigen die zegt ik zag verdachte insteken op slachtoffer
o Bv. bij zuurmoord in hc van Küppeveld 0 direct bewijs, alleen circumstantial bewijs
○ Conflicterend: kan gelijktijdig bestaan maar ondersteunt verschillende ..

, ▪ Getuige herkent verdachte van plaats-delict, ander bewijs zegt het was donker en getuige stond 100
meter van plaats delict. Dat bewijs kan naast elkaar bestaan, maar ondersteunt verschillende
probanda (?). De ene zegt ik heb hem herkent, de ander zegt dat het onmogelijk was dat hij hem
heeft herkent. Het kan naast elkaar bestaan maar leidt tot verschillende conclusies
○ Tegenstrijdig: bewijs sluit elkaar uit. Bv. alibibewijs. Ene getuige zegt verdachte was hele avond bij mij,
andere getuige zegt verdachte was samen met mij heel de avond kraken aan het doen.  is het het een
of het ander, of nog iets anders?  bij 2 bewijsmiddelen tegenover elkaar, hoeft het niet het een of het
ander te zijn, het kan ook een derde optie te zijn.
○ Direct bewijs  bv. getuige die zegt: ik zag verdachte op het slachtoffer insteken
○ Horen-zeggen  de verklaring die degene die verklaart niet zelf heeft ondervonden, maar van een
ander heeft gehoord wat diegene heeft waargenomen.
▪ In Nederland gebruiken we wel horen-zeggen  we hebben geen problemen met bewijs, bij ons
kan eigenlijk alles meedoen  bewijsregels in 8 artikeltjes  horen-zeggen verklaring krijgt wel
minder gewicht van de rechter dan een verklaring van een getuige die het heeft waargenomen
▪ Engeland heeft Hearsay  dan kunnen ze niks meer vragen over de waarneming, dus willen ze niet
hebben  ellenlange bewijsregels  de jury moet puur blijven, mag alleen bewijs waar niks aan
kleeft
○ Feiten van algemene bekendheid (judicial notice)
○ Tastbaar bewijs (tangible (real) evidence)
○ Getuigenbewijs

Engeland eerste zitting met ‘heeft de verdachte het gedaan?’ En tweede zitting voor de straf

Bv. Engeland vindt het ook raar dat we het strafblad voorlezen, dat vinden ze bevooroordeeld  ons antwoord:
rechters zijn niet bevooroordeeld, rechters kunnen onderscheid maken tussen wat ze wel en niet mogen
gebruiken.  daarom zijn we ook niet streng met het toelaten van bewijs

 Doel van bewijsverzameling
○ Band met het materiële recht  het materiële recht bewijzen
○ Impact op procedurele stappen  verdenking moet ergens op gebaseerd zijn, naarmate je meer hebt kun
je meer, je moet meer bewijs verzamelen om procedurele stappen te kunnen zetten
○ Causale verbanden vaststellen  tussen wat verdachte gedaan kan hebben en wat er uit bewijs is
voortgekomen
○ Schuld vaststellen/ voorkoming bestraffing onschuldigen

 Wie verzamelt er bewijs in NL?
○ Politie  alles wat de politie doet gaat het dossier in en kan worden gebruikt als bewijs
○ Rechter-commissaris  speelt een rol bij het horen van verdachte bij beslissingen over voorlopige
hechtenis  de antwoorden worden opgenomen in een proces-verbaal, en ook dat kan een rol spelen bij
bewijslevering
○ Partijen: OM  geeft sturing aan de strategie, en verdediging  de mogelijkheden van de verdediging
om de bewijsverzameling te beïnvloeden zijn erg klein. Verdediging kan bv. een deskundige raadplegen,
maar dat moet de verdachte dan betalen.
▪ Hoe ga je bewijs onderuit halen?  alternatieve scenario’s
o Verdachte staat terecht voor inbraak. Spullen weggenomen uit huis, en onderzoek in pand
vindt politie in koelkast een geopend yoghurt bekertje, half leeggedronken, en daaraan zit
speeksel, wordt in onderzoek genomen en daar rolt een verdachte uit.
 Verdachte zegt: ik was in de buurt want kon niet slapen, ik drink die yoghurt, heb
het op straat gegooid, en iemand heeft dan dat yoghurt pakje in die koelkast
gezet.
 Deskundige kijken of er bv. grond op zit
 Is het waarschijnlijk dat de rechter en het OM meegaan om de deskundige in te
schakelen?  nee onwaarschijnlijk dat ze dat doen.
 Yoghurtbeker vingerafdrukken van bewoner en speeksel van verdachte 
bewoner zei het te hebben gekocht (daardoor vingerafdrukken)
○ Rechter/gerecht
▪ De onderdelen voorhouden om het delict te bewijzen. En de onderdelen voorhouden waar de
verdachte een andere lezing over heeft.
▪ Voorhouden  verdachte heeft de mogelijkheid om erop te reageren