KENNISTOETS PSYCHOLOGIE
Amber ten Hartog
INTERNE AANDOENINGEN EN CNA Leerjaar 2
,Inhoudsopgave
MOTIVERENDE GESPREKSVOERING.............................................................................................................................1
ZELFMANAGEMENT.................................................................................................................................................5
CHRONISCHE AANDOENINGEN; PSYCHOSOCIALE GEVOLGEN...........................................................................................11
COGNITIEVE PROBLEMEN, GEHEUGEN- EN AANDACHTSTOORNISSEN................................................................................14
EMOTIONELE PROBLEMEN (EMOTIONELE GESTELDHEDEN, ANGST EN DEPRESSIE)...............................................................22
Motiverende gespreksvoering
- Wat de definitie van motiverende gespreksvoering is?
Definitie
Cliëntgerichte, directieve methode om te bevorderen dat de patiënt intrinsiek gemotiveerd
wordt tot verandering, door ambivalentie te verkennen en op te lossen.
Intrinsieke/ extrinsieke motivatie
- Intrinsieke motivatie; persoonlijke behoefte, waarden (motieven/overtuigingen) en
interesses.
- Extrinsieke motivatie; druk van buitenaf
3 basisbehoeften voor interne motivatie:
- Verbondenheid; patiënt moet zich veilig voelen en gerespecteerd voelen.
- Competentie (bekwaamheid); uitdagende omgeving leren belangrijker dan
presteren
- Autonomie; patiënt laat zich vrij in wat hij wil bereiken
Bestanddelen intrinsieke motivatie
Wel Niet
Coöperatie (samenwerking) Confrontatie
Evocatie (uitlokken) Educatie
Autonomie Autoriteit
Ambivalentie
Ik wil wel en ik wil niet veranderen.
- Algemeen menselijke ervaring in normaal veranderingsproces.
- Dubbelconflict; twee alternatieven (aantrekking-vermijding) met voor- en nadelen.
- Welke basisprincipes bij motiverende gespreksvoering worden gehanteerd en wat ze
inhouden
4 basisprincipes van motiverende gespreksvoering
1. Toon empathie
2. Ontwikkel discrepantie
3. Ga mee met weerstand
4. Ondersteun eigen effectiviteit
,1. Toon empathie
- Acceptatie faciliteert verandering
- Fundamenteel; vakkundig reflectief luisteren
- Normaal; tegenstrijdige gevoelens/ wensen (ambivalenties)
2. Ontwikkel discrepantie
- Argumenten voor verandering aan laten dragen door patiënt
- Verandering gemotiveerd door waargenomen discrepantie tussen huidige gedrag en
belangrijke persoonlijke doelen/waarden.
3. Ga mee met weerstand
- Vermijd discussies
- Weerstand bestrijden, is signaal om anders te
reageren
- Nieuwe perspectieven uitlokken, niet opleggen
- Patiënt primaire bron voor vinden antwoorden en
oplossingen
4. Ondersteun eigen effectiviteit
- Eigen geloof in mogelijkheid tot verandering is belangrijke motivator
- Patiënt zelf is verantwoordelijk voor kiezen en uitvoeren verandering
- Geloof hulpverlener is mogelijkheid patiënt om te veranderen voorspelt het succes
- Welke fases er zijn binnen motiverende gespreksvoering en welke technieken daarin
gebruikt worden
Twee fases binnen motiverende gespreksvoering
1. Bouwen aan intrinsieke motivatie voor verandering (willen + kunnen)
2. Versterken overtuiging voor verandering (a) en ontwikkelen plan om dit te verkrijgen
(b).
Fases MI (Motivational interviewing)
Belangrijkste componenten:
- Willen: belang van gedragsverandering inzien (discrepantie)
- Kunnen; vertrouwen hebben in gedragsverandering (algemene en persoonlijke
effectiviteit)
- Klaar zijn; kwestie van prioriteiten (agendasetting)
Persoonsgebonden factoren
Openstaan – Begrijpen – Willen – Kunnen – Doen – Blijven doen
Bouwen aan motivatie willen, kunnen, klaar zijn
Uitvoering doen, blijven doen
Intrinsieke motivatie voor verandering
- Communicatieve basistechnieken:
o Open vragen; moedigt patiënt aan tot praten
o Reflectief luisteren; mogelijke gevoelens anders weergeven
, o Bevestigen; op juiste moment sterktes en inspanningen patiënt opmerken
o Samenvatten; wat is er gezegd, laat zien dat je hebt geluisterd, zet ander aan
tot verder uitweiden
- Ambivalentie schaal
- Uitlokken verandertaal
Ambivalentie schaal
Belang van verandering (willen) + vertrouwen in succes (kunnen).
Voorbeeld
Hoe belangrijk is het volgens u om …….? Waar zou u uzelf een plaats geven op een schaal
van 1 t/m 10, waarbij 1 betekend ‘volkomen onbelangrijk’ en 10 ‘buitengewoon belangrijk’?
En stel dat u zou besluiten om ….. te doen, hoe veel vertrouwen hebt u er dan in dat het u
zou lukken? Waar zou u uzelf een plaats geven op dezelfde schaal van 1 t/m 10, waarbij 1
betekend ‘helemaal geen vertrouwen’ en 10 ‘buitengewoon veel vertrouwen’.
Uitlokken verandertaal
Wat is ‘verandertaal’? (4 categorieën)
- Nadelen huidige situatie/ status quo ik geloof dat ik niet zo wil doorgaan
- Voordelen (h)erkennen veranderen waarschijnlijk zou ik me een stuk beter voelen
- Optimisme ten opzichte van veranderen ik denk dat ik het zou kunnen als ik het
zou willen
- Intentie om te veranderen ik zou echt moeten oefenen
Methoden:
- Evocatieve open vragen
- Ambivalentieschaal: waarom … en niet 1?
- Voor- nadelenmatrix: onderzoeken voor- en nadelen van verandering
- Uitweiden: vragen om voorbeelden, verheldering
- Vragen naar extremen: slechtste/ beste consequenties/scenario’s
- Terugkijken/ vooruitkijken
- Agendasetting: doelen en waarden verkennen
Evocatieve open vragen
- Nadelen: waar maakt u zich zorgen om?
- Voordelen: wat zou een voordeel kunnen zijn van het doen van oefeningen?
- Optimisme; wat maakt dat u denkt dat u kan veranderen?
- Intentie: dus wat bent u van plan te doen? Wat past het beste bij u, van de
besproken mogelijkheden?
,Voor- en nadelenmatrix
Figuur 1 voor- nadelenmatrix
Agendasetting
Figuur 2 Agendasetting
Versterken overtuiging voor verandering (fase 2a)
- Recapitulatie
Situatie samenvatten en samen zoveel mogelijk redenen geven voor verandering.
- Centrale vraag
Wat is de volgende stap?
Doel: eigen wensen en plannen patiënt uitlokken
- Informatie en advies verstrekken
, Na onderzoek kennis en ideeën patiënt.
Ontwikkelen veranderplan (fase 2b)
- Doelen vaststellen
Als je succesvol zou zijn in het bereiken van je doel, wat zou dan veranderd zijn?
- Opties afwegen
Welke optie zou het beste bij jou werken?
- Plan opstellen (soms geschreven plan)
- Betrokkenheid uitleggen; is dit wat je wilt doen?
Een veranderplan opstellen
Figuur 3 Veranderplan opstellen
Zelfmanagement
- Wat therapietrouw is, wat de oorzaken en gevolgen zijn van therapieontrouw en hoe
therapietrouw te verbeteren is
Therapie- (on)trouw
Therapietrouw= de mate waarin patiënten gehoorzamen aan de voorschriften verstrekt door
de fysiotherapeut.
Amber ten Hartog
INTERNE AANDOENINGEN EN CNA Leerjaar 2
,Inhoudsopgave
MOTIVERENDE GESPREKSVOERING.............................................................................................................................1
ZELFMANAGEMENT.................................................................................................................................................5
CHRONISCHE AANDOENINGEN; PSYCHOSOCIALE GEVOLGEN...........................................................................................11
COGNITIEVE PROBLEMEN, GEHEUGEN- EN AANDACHTSTOORNISSEN................................................................................14
EMOTIONELE PROBLEMEN (EMOTIONELE GESTELDHEDEN, ANGST EN DEPRESSIE)...............................................................22
Motiverende gespreksvoering
- Wat de definitie van motiverende gespreksvoering is?
Definitie
Cliëntgerichte, directieve methode om te bevorderen dat de patiënt intrinsiek gemotiveerd
wordt tot verandering, door ambivalentie te verkennen en op te lossen.
Intrinsieke/ extrinsieke motivatie
- Intrinsieke motivatie; persoonlijke behoefte, waarden (motieven/overtuigingen) en
interesses.
- Extrinsieke motivatie; druk van buitenaf
3 basisbehoeften voor interne motivatie:
- Verbondenheid; patiënt moet zich veilig voelen en gerespecteerd voelen.
- Competentie (bekwaamheid); uitdagende omgeving leren belangrijker dan
presteren
- Autonomie; patiënt laat zich vrij in wat hij wil bereiken
Bestanddelen intrinsieke motivatie
Wel Niet
Coöperatie (samenwerking) Confrontatie
Evocatie (uitlokken) Educatie
Autonomie Autoriteit
Ambivalentie
Ik wil wel en ik wil niet veranderen.
- Algemeen menselijke ervaring in normaal veranderingsproces.
- Dubbelconflict; twee alternatieven (aantrekking-vermijding) met voor- en nadelen.
- Welke basisprincipes bij motiverende gespreksvoering worden gehanteerd en wat ze
inhouden
4 basisprincipes van motiverende gespreksvoering
1. Toon empathie
2. Ontwikkel discrepantie
3. Ga mee met weerstand
4. Ondersteun eigen effectiviteit
,1. Toon empathie
- Acceptatie faciliteert verandering
- Fundamenteel; vakkundig reflectief luisteren
- Normaal; tegenstrijdige gevoelens/ wensen (ambivalenties)
2. Ontwikkel discrepantie
- Argumenten voor verandering aan laten dragen door patiënt
- Verandering gemotiveerd door waargenomen discrepantie tussen huidige gedrag en
belangrijke persoonlijke doelen/waarden.
3. Ga mee met weerstand
- Vermijd discussies
- Weerstand bestrijden, is signaal om anders te
reageren
- Nieuwe perspectieven uitlokken, niet opleggen
- Patiënt primaire bron voor vinden antwoorden en
oplossingen
4. Ondersteun eigen effectiviteit
- Eigen geloof in mogelijkheid tot verandering is belangrijke motivator
- Patiënt zelf is verantwoordelijk voor kiezen en uitvoeren verandering
- Geloof hulpverlener is mogelijkheid patiënt om te veranderen voorspelt het succes
- Welke fases er zijn binnen motiverende gespreksvoering en welke technieken daarin
gebruikt worden
Twee fases binnen motiverende gespreksvoering
1. Bouwen aan intrinsieke motivatie voor verandering (willen + kunnen)
2. Versterken overtuiging voor verandering (a) en ontwikkelen plan om dit te verkrijgen
(b).
Fases MI (Motivational interviewing)
Belangrijkste componenten:
- Willen: belang van gedragsverandering inzien (discrepantie)
- Kunnen; vertrouwen hebben in gedragsverandering (algemene en persoonlijke
effectiviteit)
- Klaar zijn; kwestie van prioriteiten (agendasetting)
Persoonsgebonden factoren
Openstaan – Begrijpen – Willen – Kunnen – Doen – Blijven doen
Bouwen aan motivatie willen, kunnen, klaar zijn
Uitvoering doen, blijven doen
Intrinsieke motivatie voor verandering
- Communicatieve basistechnieken:
o Open vragen; moedigt patiënt aan tot praten
o Reflectief luisteren; mogelijke gevoelens anders weergeven
, o Bevestigen; op juiste moment sterktes en inspanningen patiënt opmerken
o Samenvatten; wat is er gezegd, laat zien dat je hebt geluisterd, zet ander aan
tot verder uitweiden
- Ambivalentie schaal
- Uitlokken verandertaal
Ambivalentie schaal
Belang van verandering (willen) + vertrouwen in succes (kunnen).
Voorbeeld
Hoe belangrijk is het volgens u om …….? Waar zou u uzelf een plaats geven op een schaal
van 1 t/m 10, waarbij 1 betekend ‘volkomen onbelangrijk’ en 10 ‘buitengewoon belangrijk’?
En stel dat u zou besluiten om ….. te doen, hoe veel vertrouwen hebt u er dan in dat het u
zou lukken? Waar zou u uzelf een plaats geven op dezelfde schaal van 1 t/m 10, waarbij 1
betekend ‘helemaal geen vertrouwen’ en 10 ‘buitengewoon veel vertrouwen’.
Uitlokken verandertaal
Wat is ‘verandertaal’? (4 categorieën)
- Nadelen huidige situatie/ status quo ik geloof dat ik niet zo wil doorgaan
- Voordelen (h)erkennen veranderen waarschijnlijk zou ik me een stuk beter voelen
- Optimisme ten opzichte van veranderen ik denk dat ik het zou kunnen als ik het
zou willen
- Intentie om te veranderen ik zou echt moeten oefenen
Methoden:
- Evocatieve open vragen
- Ambivalentieschaal: waarom … en niet 1?
- Voor- nadelenmatrix: onderzoeken voor- en nadelen van verandering
- Uitweiden: vragen om voorbeelden, verheldering
- Vragen naar extremen: slechtste/ beste consequenties/scenario’s
- Terugkijken/ vooruitkijken
- Agendasetting: doelen en waarden verkennen
Evocatieve open vragen
- Nadelen: waar maakt u zich zorgen om?
- Voordelen: wat zou een voordeel kunnen zijn van het doen van oefeningen?
- Optimisme; wat maakt dat u denkt dat u kan veranderen?
- Intentie: dus wat bent u van plan te doen? Wat past het beste bij u, van de
besproken mogelijkheden?
,Voor- en nadelenmatrix
Figuur 1 voor- nadelenmatrix
Agendasetting
Figuur 2 Agendasetting
Versterken overtuiging voor verandering (fase 2a)
- Recapitulatie
Situatie samenvatten en samen zoveel mogelijk redenen geven voor verandering.
- Centrale vraag
Wat is de volgende stap?
Doel: eigen wensen en plannen patiënt uitlokken
- Informatie en advies verstrekken
, Na onderzoek kennis en ideeën patiënt.
Ontwikkelen veranderplan (fase 2b)
- Doelen vaststellen
Als je succesvol zou zijn in het bereiken van je doel, wat zou dan veranderd zijn?
- Opties afwegen
Welke optie zou het beste bij jou werken?
- Plan opstellen (soms geschreven plan)
- Betrokkenheid uitleggen; is dit wat je wilt doen?
Een veranderplan opstellen
Figuur 3 Veranderplan opstellen
Zelfmanagement
- Wat therapietrouw is, wat de oorzaken en gevolgen zijn van therapieontrouw en hoe
therapietrouw te verbeteren is
Therapie- (on)trouw
Therapietrouw= de mate waarin patiënten gehoorzamen aan de voorschriften verstrekt door
de fysiotherapeut.
