Samenvatting H1 t/m 9 Gezondheidsvoorlichting en gedragsverandering, ISBN: Voeding, voorlichting en gedrag (6670)

Voeding, voorlichting en gedrag

Hoofdstuk 1
Preventie van ziekten:
- Primaire preventie
- Secundaire preventie
- Tertiaire preventie
__________________________________________________________________________

Primaire preventie = voorkomen van een gezondheidsprobleem of categorie van
aandoeningen
 Wegnemen van oorzaken of risicofactoren voor aandoeningen
 Alleen mogelijk als de oorzaken van het probleem voldoende bekend zijn en deze
oorzaken te beïnvloeden zijn
 Medische vorm = vaccinatie

Voorbeelden primaire preventie:
 Preventie hart- en vaatziekten door stoppen met roken maatregelen
 Preventie van ongevallen door verkeersveiligheidsmaatregelen
 Preventie van voedselvergiftiging door bevordering van hygiëne in de keuken
__________________________________________________________________________

Secundaire preventie = vroege opsporing
 Mensen met een voorstadium of vroeg stadium van een aandoening te identificeren
zodat gerichte vroeg behandeling mogelijk is om erger te voorkomen
 Alleen zinvol wanneer er een goede test of een vorm van zelfonderzoek is om een
aandoening in een vroeg stadium te kunnen opsporen

Voorbeelden secundaire preventie:
 Screening op borstkanker in het bevolkingsonderzoek
 Regelmatig onderzoeken van baby’s op consultatiebureau
__________________________________________________________________________

Tertiaire preventie = bij mensen met een ziekte of handicap
 Begint na de diagnose
 Zo goed mogelijk te leven met en het beheersen van de handicap of ziekte om een
verdergaande invalidering te voorkomen, om kwaliteit van leven te behouden of te
vergroten

Voorbeelden tertiaire preventie:
 Bevorderen van therapietrouw
 Hulp bij zelfmanagement van chronische ziekten
 Bevordering van continuïteit van zorg
__________________________________________________________________________

Gezondheidsvoorlichting & gezondheidsbevordering:
- Hoogrisicobenadering
- Populatiebenadering
__________________________________________________________________________


Hoogrisicobenadering = eerst een risicogroep geïdentificeerd, op basis van:

, - Erfelijke eigenschappen
- Veel vóórkomen van risicogedrag
- Leeftijd
- Sociaal-economische status
 Probleem is hoog, aantal gebruikers is laag

Voorbeelden hoogrisicobenadering:
 Valpreventie voor ouderen
 HIV preventie voor intraveneuze drugsgebruikers
__________________________________________________________________________

Populatiebenadering = hele bevolking wordt benaderd
 Relatieve risico is laag, veel mensen met een hoog risico

Voorbeelden populatiebenadering:
 SOA Aids Nederland
 Voedingscentrum
__________________________________________________________________________

Preventie tegenwoordig:
- Universele preventie
- Selectieve preventie
- Geïndiceerde preventie
- Zorg gerelateerde preventie
__________________________________________________________________________

Universele preventie = totale bevolking of grote groepen daarbinnen
- Mensen die geen speciaal verhoogd risico hebben
- Bij alle mensen gezondheid te verbeteren en kans op ziekte te verminderen
 Primaire preventie
 Populatiebenadering
__________________________________________________________________________

Selectieve preventie = bevolkingsgroepen met een verhoogd risico
- Gezondheid van specifieke risicogroepen te verbeteren
 Secundaire preventie
 Hoogrisicobenadering
__________________________________________________________________________

Geïndiceerde preventie = individuen die nog geen gediagnosticeerde ziekte hebben, maar
wel beginnende klachten of symptomen hebben
- Het ontstaan van ziekte of verdere gezondheidsschade te voorkomen
 Secundaire preventie
 Hoogrisicobenadering
__________________________________________________________________________

Zorggerelateerde preventie = individuen met een ziekte
- Ziektelast te reduceren en complicaties of comorbiditeit te voorkomen
 Tertiaire preventie
__________________________________________________________________________



Middelen om gezondheidsbevordering te bereiken:
- Voorlichting

, - Voorzieningen
- Regelgeving, controle en sancties
- Gedrag en omgeving
__________________________________________________________________________

Voorlichting = het motiveren tot, trainen in en helpen bij gezond gedrag
 Vrijwillige gedragsverandering

Voorbeelden voorlichting:
- Preventie ongewenste zwangerschap
- Veiligheidsprogramma’s in bedrijven
- Voorlichting gezond eten en meer bewegen
- Informatiebrieven bevolkingsonderzoek naar borstkanker
__________________________________________________________________________

Voorzieningen:
 Gezond gedrag makkelijker proberen te maken

Voorbeelden voorzieningen:
- Waterzuivering
- Fitnessprogramma’s op werkplek
- Beschikbaarheid van gezonde keuzes in bedrijfsrestaurants
__________________________________________________________________________

Regelgeving, controles en sancties:
 Gezond gedrag af te dwingen

Voorbeelden regelgeving, controles en sancties:
- Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA)
- Arbeidsomstandighedenwetgeving
- Verplichting van veiligheidsgordels
- Rookverbod openbare ruimten
__________________________________________________________________________

Gedrag en omgeving
 Determinant voor ongezond gedrag

Voorbeelden gedrag en omgeving:
- Gezondheidsvoorlichting over alcohol in het verkeer
__________________________________________________________________________

Vijf niveaus doelgroepen onderscheiden:
1. Individueel niveau
 Personen die risico lopen of risicogedrag vertonen
2. Interpersoonlijk of groepsniveau
 Ouders, vrienden, leerkrachten, hulpverleners
3. Organisatieniveau
 Directeuren van scholen, managers in bedrijven
4. Lokaal niveau
 Opinieleiders in dorpen, redacteuren lokale kranten
5. Samenlevingsniveau
 Landelijke politici, besturen van vakbonden, werkgeversorganisaties
__________________________________________________________________________
GVO = gezondheidsvoorlichting en –opvoeding  GVO/Preventie

, Gezondheidsvoorlichting wordt beoefend door volgende beroepsgroepen:
- Diëtisten
- Artsen
- Fysiotherapeuten
- Gezondheidspsychologen
- Leerkrachten
- Jongerenwerkers

GB’er = gezondheidsbevorderaar = functionarissen voor wie gezondheidsvoorlichting een
hoofdtaak is  GGD, Verslavingszorg, Thuiszorgorganisaties
__________________________________________________________________________

Model voor Planmatige Gezondheidsvoorlichting en Gedragsverandering:
= uitkomsten terug te voeren naar oorzaken en oplossingen

 Analyse van gezondheidsproblemen
 Analyse van gedrag
 Analyse van determinanten van gedrag
 Interventieontwikkeling
 Interventie-implementatie en disseminatie
 Evaluatie

1. Analyse van gezondheidsproblemen
 Sterfte
 Prevalentie
 Incidentie
 Ernst van ziekten
 Kwaliteit van leven (QALY)
2. Analyse van gedrag
= het belang van gedrag voor gezondheidsproblemen worden geanalyseerd
3. Analyse van determinanten van gedrag
 Persoonlijke determinanten
o Kennis
o Risicoperceptie
o Attitude
o Eigen-effectiviteitsverwachtingen
 Omgevingsdeterminanten
o Beschikbaarheid en bereikbaarheid van gezonde keuzes
o Sociale steun of druk
o Onvoorziene barrières
4. Interventieontwikkeling
= om determinanten van gedrag en het gedrag zelf te veranderen
 Intervention Mapping-protocol
5. Interventie-implementatie en disseminatie
- Implementatie = uitvoering zoals bedoeld
- Disseminatie = planmatige verspreiding of invoering
 Verbindingsgroep (linkage group) = een groep waarin zowel de
programmaontwikkelaars als degenen die het programma gaan uitvoeren
vertegenwoordigd zijn
 Een manier om adequaat te anticiperen op implementatieproblemen
6. Evaluatie
 Effectevaluatie = of de interventie de gewenste resultaten heeft
 Procesevaluatie = of de interventie is uitgevoerd zoals gepland
Valkuilen gezondheidsvoorlichting: