Samenvatting Hoofdstuk 3 Motiverend coachen - Verbeteren van voedingsgedrag

Hoofdstuk 3 – Het belang van taal in motiverende gespreksvoering
Motiverende gespreksvoering gaat uit van de cliënt als expert van zijn of haar eigen leven, terwijl de
hulpverlener deskundig is in zijn vak. Samen werken zij aan de doelen van de cliënt. De basisattitude
van de hulpverlener, zoals beschreven in hoofdstuk 2, is cruciaal voor het proces, waaronder het
stimuleren van verandertaal en het verminderen van behoudtaal. Dit hoofdstuk behandelt situaties
waarin het contact of het veranderingsproces niet soepel verloopt. Het richt zich op het herstellen
van een constructieve samenwerking in dergelijke gevallen. Dezelfde casus uit hoofdstuk 2 wordt
opnieuw gebruikt om de werking van motiverende gespreksvoering te verduidelijken.

3.1 Verandertaal
Motiverende gespreksvoering gaat ervan uit dat mensen eerder tot actie overgaan als ze zelf de wens
hebben om te veranderen. Hoe meer iemand zijn of haar eigen keuze accepteert, hoe groter de
betrokkenheid zal zijn. Bij het stimuleren van verandertaal is het belangrijk om redenen om te
veranderen te ontlokken, te herkennen en te versterken. Er worden twee fasen van verandertaal
onderscheiden:
1. Voorbereidende verandertaal: Dit is de fase waarin iemand nadenkt over de mogelijkheid van
verandering.
2. Mobiliserende verandertaal: In deze fase is de persoon meer gericht op het daadwerkelijk
nemen van actie.

3.1.1 De voorbereidende verandertaal
Voorbereidende verandertaal verwijst naar de fase waarin mensen zich voorbereiden op verandering.
Het doel is dat ze een weloverwogen keuze maken waar ze achter staan, ondersteund door een
concreet plan van aanpak. Dit verhoogt de kans op succes en voorkomt dat mensen ontmoedigd
raken door een mislukking, wat hun vertrouwen kan schaden.

Ambivalentie
In de fase van voorbereidende verandertaal staat ambivalentie centraal. Het is essentieel om deze
ambivalentie grondig te onderzoeken en de cliënt te ondersteunen bij het oplossen ervan. Er worden
vier elementen van voorbereidende verandertaal onderscheiden:
 Willen
We onderzoeken de wensen en waarden van de cliënt, inclusief wat ze willen en niet willen.
Het is belangrijk om door te vragen en te reflecteren, zodat de cliënt situaties vanuit
verschillende perspectieven kan bekijken. We vragen naar concrete voorbeelden en
onderzoeken hun motivatie, de mening van dierbaren, twijfels en mogelijke hindernissen. Het
doel is om een verlangen te wekken, zodat de cliënt enthousiast wordt over de verandering.
Dit hangt samen met het belang dat de cliënt hecht aan de verandering en het vertrouwen
dat ze erin hebben.
 Redenen
Onderzoek de redenen voor verandering om het concreet te maken. Vraag naar de nadelen
van de huidige situatie en de verwachtingen van de mogelijke verandering. Kijk ook of er
nieuwe redenen zijn ontstaan door veranderingen in de situatie, zoals lichamelijke of
geestelijke klachten, zorgen van dierbaren, of nieuwe informatie. Let op: wat voor de ene
persoon zwaar klinkt, kan voor een ander anders zijn.
 Kunnen
Er is een verschil tussen kunnen en geloven dat je het kunt. Het is belangrijk om te
onderzoeken of de cliënt de vaardigheden en randvoorwaarden heeft om haar doelen te
bereiken, en of ze het durft. Stel vragen zoals: Kán de cliënt wat zij wil? Heeft ze dit eerder
gedaan? Veel cliënten worden vaak overschat in hun mogelijkheden. Eenvoudige taken, zoals
een telefoontje plegen of naar de tandarts gaan, kunnen voor sommigen heel moeilijk zijn.
Hulp is vaak nodig om deze doelen te bereiken. Je kunt uitspraken van de cliënt over haar
eigen kunnen versterken met positieve bevestiging.

,  Noodzaak
Het is belangrijk dat de cliënt zelf de noodzaak voelt om te veranderen, niet alleen vanwege
externe druk. Deze noodzaak kan voortkomen uit problemen zoals juridische maatregelen,
relatieproblemen, gezondheidsrisico's of dreiging van uithuisplaatsing van een kind. Ondanks
de keuzevrijheid, kunnen de consequenties hen motiveren. We onderzoeken welk belang de
cliënt hierbij heeft, omdat dit kan leiden tot intrinsieke motivatie. Soms zien cliënten de
noodzaak niet, ondanks dat anderen dit wel doen, wat kan leiden tot ontkenning of
vermijding. Zoals Johan Cruijff zei: "Je ziet het pas als je het doorhebt." Dit wordt verder
besproken bij het omgaan met behoudtaal.
Deze elementen worden vaak samengevoegd in het acroniem WERKEN

3.1.2 De mobiliserende verandertaal
Wanneer de voorbereidende verandertaal goed is uitgewerkt, kun je overstappen naar mobiliserende
verandertaal. Dit betekent dat je werkt naar een concreet doel voor gedragsverandering. Er zijn vier
belangrijke elementen:
 Commitment
 Actietaal
 Stappen zetten
 De hamvraag
Deze elementen worden samengevat met het acroniem CASH.

CASH
Het is cruciaal om op het juiste moment over te stappen naar mobiliserende verandertaal. Als je te
snel gaat, kan dit leiden tot behoudtaal en demotivatie, waardoor de cliënt terugvalt in het proces.
Soms gaat een cliënt in gesprek akkoord, maar voert ze de afspraken niet uit.
Bijvoorbeeld, de omgeving van Robin zegt vaak dat ze gewoon moet stoppen met gebruiken, maar
Robin voelt zich niet begrepen. Voor haar is het belangrijk om een goed plan te maken en vertrouwen
te krijgen dat ze kan volhouden en geholpen wordt met haar andere problemen.
Een cliënt is klaar om de overstap te maken als ze meer gaat nadenken over de verandering. Je hoort
meer belang, vertrouwen en hoop, en er is ruimte voor verandertaal terwijl behoudtaal afneemt. Als
de cliënt al concrete plannen maakt, is het tijd voor de hamvraag.

De hamvraag
De hamvraag is de vraag die je stelt voordat je verdergaat naar de elementen van CAS. Hiermee
controleer je of de cliënt klaar is om een stap richting verandering te zetten. Het is belangrijk om nog
niet om commitment te vragen, zodat je voorkomt dat de cliënt terugvalt in het proces als ze er nog
niet helemaal klaar voor is.
Voorbeelden van hamvragen zijn:
 Wat zou een volgende stap kunnen zijn?
 Wat denk je dat je hiermee zou willen doen?
 Hoe zou een eerste verandering eruit kunnen zien?
 Ben je er klaar voor?

Commitment
Commitment is een sterke toewijding waarbij de cliënt meer eigenaar wordt van het plan. Als de
cliënt positief reageert op de hamvraag, kun je doorvragen naar commitment en afspraken maken. Je
vraagt nu om concrete toezeggingen in plaats van ruimte voor twijfel. Voorbeelden van vragen om
commitment zijn:
 Wat is de volgende stap?
 Wat ga je hiermee doen?
 Hoe ga je met deze verandering beginnen?
 Welke afspraak wil je hierover maken?