Inhoudsopgave
Week 1 – juridische argumentatie.................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering.....................................................................................................3
Betoog en redenering......................................................................................................................................3
Het doel van redenering..................................................................................................................................3
Geldigheid en waarheid...................................................................................................................................4
Logische geldigheid..........................................................................................................................................4
Hoofdstuk 6 – de structuur van een betoog.........................................................................................................4
Het weergeven van de argumentatiestructuur...............................................................................................5
De stellingname...............................................................................................................................................5
Indicatoren.......................................................................................................................................................5
De voor de argumenten gegeven argumenten...............................................................................................5
Enkelvoudige argumentatie.............................................................................................................................5
Meervoudige argumentatie.............................................................................................................................6
Nevenschikkende argumentatie......................................................................................................................6
Het ontkrachten van argumentatie.................................................................................................................6
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 21-42...........................................7
Inleiding...........................................................................................................................................................7
De opkomt van de klassieke retorica...............................................................................................................7
Het systeem van de retorica............................................................................................................................7
De moderne kunst van het pleidooi................................................................................................................8
Techniek en ethiek van het pleidooi................................................................................................................8
Ethische techniek.............................................................................................................................................8
Het samenwerkingsbeginsel............................................................................................................................8
De retorische situatie.......................................................................................................................................8
Week 2 – logica en argumentenstructuren..................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering.....................................................................................................8
Formele geldigheid..........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2 – redeneervormen............................................................................................................................9
Modus ponens, modus tollens en hypothetisch syllogisme............................................................................9
Modus ponens (als… dan)................................................................................................................................9
Modus tollens..................................................................................................................................................9
Hypothetisch syllogisme................................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 – beoordeling van redenering........................................................................................................10
Onvolledige redenering.................................................................................................................................10
Volledige redenering.....................................................................................................................................11
Hoofdstuk 4 – drogredenen................................................................................................................................11
Drogredenen..................................................................................................................................................11
Tegenstrijdige premissen...............................................................................................................................11
Bevestiging van het consequent....................................................................................................................11
Ontkenning van het antecedent....................................................................................................................12
Drogreden of aanvaardbare verzwegen premisse?......................................................................................12
Bevestiging van het consequent?..................................................................................................................12
Ontkenning van het antecedent....................................................................................................................13
Deel II paragraaf 8: Joodse cursus.................................................................................................................13
Week 3 – discussie en drogredenen.............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 5 – overige drogredenen...................................................................................................................13
Cirkelredenering (petitio principii)................................................................................................................13
Dubbelzinnigheid (ambiguïteit).....................................................................................................................13
1
, Verabsolutering (dicto simpliciter)................................................................................................................14
Bewijs uit het onbekende (argumentum ad ignorantium)............................................................................14
Irrelevante gevolgen (ad consequentiam).....................................................................................................14
Irrelevante verdediging.................................................................................................................................14
Irrelevante kritiek (stroman).........................................................................................................................14
Ad hominem..................................................................................................................................................15
Misplaatst beroep op autoriteit (argumentum ad verecundiam).................................................................15
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 60-69.........................................15
Overtuigingsmiddelen...................................................................................................................................15
Het vinden van argumenten..........................................................................................................................15
Algemene topoi.............................................................................................................................................16
Overtuigende redenering..............................................................................................................................16
Drogredenen..................................................................................................................................................17
G. van der Bruggen, ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’, TREMA, Tijdschrift voor de rechterlijke
macht (…).......................................................................................................................................................17
Week 4 – retorica en framing....................................................................................................................... 18
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 77-88.........................................18
Stijlmiddelen..................................................................................................................................................18
H. de bruijn, Framing. Over de macht van taal in de politiek, Amsterdam: Atlas Contact 2014 Hoofdstuk 1. .19
Kenmerken van een ‘goed’ frame.................................................................................................................19
Wat doet een goed frame.............................................................................................................................19
R. Jansen, M. Reijneveld & P.Sijtsma, ‘Retorica in de rechtszaal. Een gesprek met drie rechters over ethos,
pathos en logos. P. 321-324...............................................................................................................................19
2
, Week 1 – juridische argumentatie
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering
Betoog en redenering
Het oordeel waar het in een betoog uiteindelijk om gaat, de conclusie, wordt het standpunt
of stellingname genoemd.
Onder redenering verstaan we een verzameling beweringen, waarvan er één een conclusie is
en de andere gebruikt worden om die ene conclusie te verdedigen. Het doel van redeneren
is het verdedigen van de conclusie. Deze beweringen die de conclusie verdedigen worden
premissen genoemd. i.p.v. beweringen kan men ook spreken over oordelen of proposities.
Een redenering is als volgt: P1, P2, … Pn, dus C. (een aantal premissen (P) is nodig om een
conclusie (C) te kunnen verdedigen. Het onderscheid zich van een betoog, omdat een
redenering slechts één conclusie heeft en een betoog kan vele conclusies hebben.
Het doel van redenering
Het doel van redeneren is het verdedigen van een conclusie. We proberen in een redenering
de waarheid of aanvaardbaarheid van de conclusie aannemelijk te maken. Met de waarheid
van een bewerking wordt bedoeld dat de bewering klopt met de werkelijkheid. Met de
aanvaardbaarheid wordt bedoeld dat er redelijkerwijs mag worden aangenomen dat de
bewerking klopt met de werkelijkheid.
We moeten onderscheid maken tussen twee verschillende perspectieven van conclusies:
1. Het perspectief van de spreker/schrijver
Het is van belang om gelijk te krijgen.
2. Het perspectief van de lezer/luisteraar (publiek)
Het is van belang om na te gaan of de spreker gelijk heeft en daarom ons gelijk hoort te
krijgen.
De discipline die zich bezighoudt met dat ‘gelijk krijgen’, staat bekend als de retorica: de
kunst van het goed en overtuigend spreken en argumenteren. De retorica is uiteindelijk
gericht op een bij het publiek te bereiken effect, waarbij overaccentuering kan leiden dat he
gelijk krijgen belangrijker wordt dan gelijk hebben. Vanuit het perfectief van het publiek is
redeneren een communicatieve activiteit die gericht is op het verkrijgen van vrijwillige
instemming van degene tot wie de redenering is gericht. Het doel van de redenering is
aantonen dat een redelijk oordelend publiek de conclusie van de redenering als waar hoort
te accepteren.
Over de vraag hoe redenering geïnterpreteerd moet worden, kunnen meningsverschillen
bestaan. Daarbij kunnen 3 principes een rol spelen:
1. Het principe van maximaal argumentatieve interpretatie
= wanneer redelijkerwijs verschil van mening mogelijk is over de vraag of een bepaalde tekst
als redenering of argumentatie bedoeld is, interpreteer die tekst dan als redenering of
argumentatie;
2. Het externaliseringsbeginsel
= let op wat de ander zegt, en niet op wat je denkt dat hij zegt;
3. Het principe van de redelijke spreker
= interpreteer het gezegde zo redelijk mogelijk. Geef, bij verschillende mogelijkheden, als
het even kan de voorkeur aan die interpretatie die de redenering acceptabel maakt.
3
Week 1 – juridische argumentatie.................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering.....................................................................................................3
Betoog en redenering......................................................................................................................................3
Het doel van redenering..................................................................................................................................3
Geldigheid en waarheid...................................................................................................................................4
Logische geldigheid..........................................................................................................................................4
Hoofdstuk 6 – de structuur van een betoog.........................................................................................................4
Het weergeven van de argumentatiestructuur...............................................................................................5
De stellingname...............................................................................................................................................5
Indicatoren.......................................................................................................................................................5
De voor de argumenten gegeven argumenten...............................................................................................5
Enkelvoudige argumentatie.............................................................................................................................5
Meervoudige argumentatie.............................................................................................................................6
Nevenschikkende argumentatie......................................................................................................................6
Het ontkrachten van argumentatie.................................................................................................................6
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 21-42...........................................7
Inleiding...........................................................................................................................................................7
De opkomt van de klassieke retorica...............................................................................................................7
Het systeem van de retorica............................................................................................................................7
De moderne kunst van het pleidooi................................................................................................................8
Techniek en ethiek van het pleidooi................................................................................................................8
Ethische techniek.............................................................................................................................................8
Het samenwerkingsbeginsel............................................................................................................................8
De retorische situatie.......................................................................................................................................8
Week 2 – logica en argumentenstructuren..................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering.....................................................................................................8
Formele geldigheid..........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2 – redeneervormen............................................................................................................................9
Modus ponens, modus tollens en hypothetisch syllogisme............................................................................9
Modus ponens (als… dan)................................................................................................................................9
Modus tollens..................................................................................................................................................9
Hypothetisch syllogisme................................................................................................................................10
Hoofdstuk 3 – beoordeling van redenering........................................................................................................10
Onvolledige redenering.................................................................................................................................10
Volledige redenering.....................................................................................................................................11
Hoofdstuk 4 – drogredenen................................................................................................................................11
Drogredenen..................................................................................................................................................11
Tegenstrijdige premissen...............................................................................................................................11
Bevestiging van het consequent....................................................................................................................11
Ontkenning van het antecedent....................................................................................................................12
Drogreden of aanvaardbare verzwegen premisse?......................................................................................12
Bevestiging van het consequent?..................................................................................................................12
Ontkenning van het antecedent....................................................................................................................13
Deel II paragraaf 8: Joodse cursus.................................................................................................................13
Week 3 – discussie en drogredenen.............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 5 – overige drogredenen...................................................................................................................13
Cirkelredenering (petitio principii)................................................................................................................13
Dubbelzinnigheid (ambiguïteit).....................................................................................................................13
1
, Verabsolutering (dicto simpliciter)................................................................................................................14
Bewijs uit het onbekende (argumentum ad ignorantium)............................................................................14
Irrelevante gevolgen (ad consequentiam).....................................................................................................14
Irrelevante verdediging.................................................................................................................................14
Irrelevante kritiek (stroman).........................................................................................................................14
Ad hominem..................................................................................................................................................15
Misplaatst beroep op autoriteit (argumentum ad verecundiam).................................................................15
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 60-69.........................................15
Overtuigingsmiddelen...................................................................................................................................15
Het vinden van argumenten..........................................................................................................................15
Algemene topoi.............................................................................................................................................16
Overtuigende redenering..............................................................................................................................16
Drogredenen..................................................................................................................................................17
G. van der Bruggen, ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’, TREMA, Tijdschrift voor de rechterlijke
macht (…).......................................................................................................................................................17
Week 4 – retorica en framing....................................................................................................................... 18
Broekers-Knol, B. van Klink, M. Ijzermans & W. Witteveen, Pleitwijzer – blz. 77-88.........................................18
Stijlmiddelen..................................................................................................................................................18
H. de bruijn, Framing. Over de macht van taal in de politiek, Amsterdam: Atlas Contact 2014 Hoofdstuk 1. .19
Kenmerken van een ‘goed’ frame.................................................................................................................19
Wat doet een goed frame.............................................................................................................................19
R. Jansen, M. Reijneveld & P.Sijtsma, ‘Retorica in de rechtszaal. Een gesprek met drie rechters over ethos,
pathos en logos. P. 321-324...............................................................................................................................19
2
, Week 1 – juridische argumentatie
Hoofdstuk 1 – het beoordelen van redenering
Betoog en redenering
Het oordeel waar het in een betoog uiteindelijk om gaat, de conclusie, wordt het standpunt
of stellingname genoemd.
Onder redenering verstaan we een verzameling beweringen, waarvan er één een conclusie is
en de andere gebruikt worden om die ene conclusie te verdedigen. Het doel van redeneren
is het verdedigen van de conclusie. Deze beweringen die de conclusie verdedigen worden
premissen genoemd. i.p.v. beweringen kan men ook spreken over oordelen of proposities.
Een redenering is als volgt: P1, P2, … Pn, dus C. (een aantal premissen (P) is nodig om een
conclusie (C) te kunnen verdedigen. Het onderscheid zich van een betoog, omdat een
redenering slechts één conclusie heeft en een betoog kan vele conclusies hebben.
Het doel van redenering
Het doel van redeneren is het verdedigen van een conclusie. We proberen in een redenering
de waarheid of aanvaardbaarheid van de conclusie aannemelijk te maken. Met de waarheid
van een bewerking wordt bedoeld dat de bewering klopt met de werkelijkheid. Met de
aanvaardbaarheid wordt bedoeld dat er redelijkerwijs mag worden aangenomen dat de
bewerking klopt met de werkelijkheid.
We moeten onderscheid maken tussen twee verschillende perspectieven van conclusies:
1. Het perspectief van de spreker/schrijver
Het is van belang om gelijk te krijgen.
2. Het perspectief van de lezer/luisteraar (publiek)
Het is van belang om na te gaan of de spreker gelijk heeft en daarom ons gelijk hoort te
krijgen.
De discipline die zich bezighoudt met dat ‘gelijk krijgen’, staat bekend als de retorica: de
kunst van het goed en overtuigend spreken en argumenteren. De retorica is uiteindelijk
gericht op een bij het publiek te bereiken effect, waarbij overaccentuering kan leiden dat he
gelijk krijgen belangrijker wordt dan gelijk hebben. Vanuit het perfectief van het publiek is
redeneren een communicatieve activiteit die gericht is op het verkrijgen van vrijwillige
instemming van degene tot wie de redenering is gericht. Het doel van de redenering is
aantonen dat een redelijk oordelend publiek de conclusie van de redenering als waar hoort
te accepteren.
Over de vraag hoe redenering geïnterpreteerd moet worden, kunnen meningsverschillen
bestaan. Daarbij kunnen 3 principes een rol spelen:
1. Het principe van maximaal argumentatieve interpretatie
= wanneer redelijkerwijs verschil van mening mogelijk is over de vraag of een bepaalde tekst
als redenering of argumentatie bedoeld is, interpreteer die tekst dan als redenering of
argumentatie;
2. Het externaliseringsbeginsel
= let op wat de ander zegt, en niet op wat je denkt dat hij zegt;
3. Het principe van de redelijke spreker
= interpreteer het gezegde zo redelijk mogelijk. Geef, bij verschillende mogelijkheden, als
het even kan de voorkeur aan die interpretatie die de redenering acceptabel maakt.
3
