Samenvatting
Inleiding Recht Innovatie en
Technologie
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
Universiteit Utrecht 2025/2026
D. Cherbakov
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
,Inhoudsopgave
1. Week 1 – Disruptieve technologie................................................................3
1.1. Wat is recht?............................................................................................................ 3
1.2. Wat is technologie & innovatie?...............................................................................3
1.3. Waarom een theorie van recht & technologische verandering?...............................4
1.4. Juridische disruptie door technologie.......................................................................4
1.5. Economische en beleidsmatige perspectieven........................................................4
1.6. Voor tentamen oefenen........................................................................................... 5
2. Week 2 – Rechtvaardig recht.......................................................................6
2.1. Waarom levert moderne technologie zoveel problemen op voor rechtvaardigheid? 6
2.2. Klassieke argumenten tegen genetische manipulatie / klonen................................6
2.3. Wat is de relatie tussen rechtvaardigheid en nieuwe technologie?..........................7
2.4. Wat is het echte probleem bij technologie als klonen en designer babies?..............7
2.5. Hoe verhouden Jonas en Dworkin zich tot klassieke rechtvaardigheidstheorieën
(college-aantekeningen)?............................................................................................... 7
3. Week 3 – Recht op technologie....................................................................7
3.1. Wat is de rol van IE in innovatie?.............................................................................8
3.2. Korte geschiedenis Octrooiwet.................................................................................9
3.3. Kan IE ook innovatie belemmeren?........................................................................10
3.4. Hoe past nieuwe technologie (Big Data, AI) in bestaande IE-kaders?....................11
3.5. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 11
4. Week 4 – Regulering van technologie.........................................................12
4.1. Wat is regulering?.................................................................................................. 12
4.2. Theoretische grondslagen voor regulering.............................................................12
4.3. Lessen voor regulering van technologie................................................................14
4.4. Nationale context................................................................................................... 14
4.5. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 15
5. Week 5 – Fundamentele rechten en technologie.........................................17
5.1. Vetzo et al. (2018) – Algoritmes en grondrechten..................................................17
5.2. Van Est et al. (2017) – Human Rights in the Robot Age.........................................18
5.3. Toepassing in opdrachten en college.....................................................................18
5.4. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 18
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
, 1. Week 1 – Disruptieve technologie
Deze week staat in het teken van de basisbegrippen recht, technologie en innovatie. We kijken hoe
technologie maatschappelijke veranderingen veroorzaakt en hoe het recht daarop reageert.
Christensen introduceert het onderscheid tussen sustaining en disruptive innovation, Moses
benadrukt waarom een theorie van recht en technologische verandering nodig is, en Brownsword
analyseert hoe technologie de kernwaarden van het recht (deep values) kan ontwrichten. McKinsey
en de Europese Commissie laten zien hoe disruptieve technologie niet alleen economische maar ook
politieke en maatschappelijke effecten heeft.
Rode draad:
Bennett Moses: noodzaak theorie voor patronen → vier redenen voor juridische verandering.
Christensen: mechanisme disruptie (markt).
Brownsword: juridische disruptie raakt deep values → drie dimensies.
McKinsey & EC: economische/politieke vertaling van disruptie.
Overkoepelend: technologie ontwikkelt zich sneller dan recht → noodzaak adaptief, waardengericht
juridisch kader.
1.1. Wat is recht?
Brownsword (2017)
Recht: gezaghebbende regels, ondersteund door dwangmiddelen.
Recht is een vorm van regulering, maar niet alle regulering is recht (ook sociale normen, technologie,
marktwerking reguleren).
Juridische disruptie treedt op wanneer technologie deep values raakt: legitimiteit, democratie,
privacy.
1.2. Wat is technologie & innovatie?
Bennett Moses (2007)
Technologie: uitbreiding menselijke capaciteiten (Schön).
Innovatie: nieuwe dingen doen/maken/relaties aangaan die voorheen onmogelijk waren.
Voorbeeld IVF: genetisch verwant kind → nieuwe juridische vragen (embryo: persoon of eigendom?).
Vergelijking IVF en spoorwegen: heel verschillend, maar beide leiden tot lacunes, onzekerheden en
noodzaak voor nieuwe regels.
Christensen (1995)
Sustaining innovation: verbetering bestaand product volgens wat klanten waarderen (vb. scheermes,
Samsung Fold).
Disruptive innovation: begint inferieur, maar goedkoper/eenvoudiger → groeit uit niche en verdringt
gevestigde spelers (vb. harde schijven).
Disruptie: mechanisme van marktverandering.
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
Inleiding Recht Innovatie en
Technologie
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
Universiteit Utrecht 2025/2026
D. Cherbakov
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
,Inhoudsopgave
1. Week 1 – Disruptieve technologie................................................................3
1.1. Wat is recht?............................................................................................................ 3
1.2. Wat is technologie & innovatie?...............................................................................3
1.3. Waarom een theorie van recht & technologische verandering?...............................4
1.4. Juridische disruptie door technologie.......................................................................4
1.5. Economische en beleidsmatige perspectieven........................................................4
1.6. Voor tentamen oefenen........................................................................................... 5
2. Week 2 – Rechtvaardig recht.......................................................................6
2.1. Waarom levert moderne technologie zoveel problemen op voor rechtvaardigheid? 6
2.2. Klassieke argumenten tegen genetische manipulatie / klonen................................6
2.3. Wat is de relatie tussen rechtvaardigheid en nieuwe technologie?..........................7
2.4. Wat is het echte probleem bij technologie als klonen en designer babies?..............7
2.5. Hoe verhouden Jonas en Dworkin zich tot klassieke rechtvaardigheidstheorieën
(college-aantekeningen)?............................................................................................... 7
3. Week 3 – Recht op technologie....................................................................7
3.1. Wat is de rol van IE in innovatie?.............................................................................8
3.2. Korte geschiedenis Octrooiwet.................................................................................9
3.3. Kan IE ook innovatie belemmeren?........................................................................10
3.4. Hoe past nieuwe technologie (Big Data, AI) in bestaande IE-kaders?....................11
3.5. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 11
4. Week 4 – Regulering van technologie.........................................................12
4.1. Wat is regulering?.................................................................................................. 12
4.2. Theoretische grondslagen voor regulering.............................................................12
4.3. Lessen voor regulering van technologie................................................................14
4.4. Nationale context................................................................................................... 14
4.5. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 15
5. Week 5 – Fundamentele rechten en technologie.........................................17
5.1. Vetzo et al. (2018) – Algoritmes en grondrechten..................................................17
5.2. Van Est et al. (2017) – Human Rights in the Robot Age.........................................18
5.3. Toepassing in opdrachten en college.....................................................................18
5.4. Voor tentamen oefenen......................................................................................... 18
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
, 1. Week 1 – Disruptieve technologie
Deze week staat in het teken van de basisbegrippen recht, technologie en innovatie. We kijken hoe
technologie maatschappelijke veranderingen veroorzaakt en hoe het recht daarop reageert.
Christensen introduceert het onderscheid tussen sustaining en disruptive innovation, Moses
benadrukt waarom een theorie van recht en technologische verandering nodig is, en Brownsword
analyseert hoe technologie de kernwaarden van het recht (deep values) kan ontwrichten. McKinsey
en de Europese Commissie laten zien hoe disruptieve technologie niet alleen economische maar ook
politieke en maatschappelijke effecten heeft.
Rode draad:
Bennett Moses: noodzaak theorie voor patronen → vier redenen voor juridische verandering.
Christensen: mechanisme disruptie (markt).
Brownsword: juridische disruptie raakt deep values → drie dimensies.
McKinsey & EC: economische/politieke vertaling van disruptie.
Overkoepelend: technologie ontwikkelt zich sneller dan recht → noodzaak adaptief, waardengericht
juridisch kader.
1.1. Wat is recht?
Brownsword (2017)
Recht: gezaghebbende regels, ondersteund door dwangmiddelen.
Recht is een vorm van regulering, maar niet alle regulering is recht (ook sociale normen, technologie,
marktwerking reguleren).
Juridische disruptie treedt op wanneer technologie deep values raakt: legitimiteit, democratie,
privacy.
1.2. Wat is technologie & innovatie?
Bennett Moses (2007)
Technologie: uitbreiding menselijke capaciteiten (Schön).
Innovatie: nieuwe dingen doen/maken/relaties aangaan die voorheen onmogelijk waren.
Voorbeeld IVF: genetisch verwant kind → nieuwe juridische vragen (embryo: persoon of eigendom?).
Vergelijking IVF en spoorwegen: heel verschillend, maar beide leiden tot lacunes, onzekerheden en
noodzaak voor nieuwe regels.
Christensen (1995)
Sustaining innovation: verbetering bestaand product volgens wat klanten waarderen (vb. scheermes,
Samsung Fold).
Disruptive innovation: begint inferieur, maar goedkoper/eenvoudiger → groeit uit niche en verdringt
gevestigde spelers (vb. harde schijven).
Disruptie: mechanisme van marktverandering.
Samenvatting Inleiding Recht Innovatie en Technologie
