Samenvatting sociale wetenschappen periode 2
Week 2.2: Cardiovasculaire aandoeningen, stress, zelfmanagement
Leerdoelen
kent oorzaken van stress, weet wie er extra kwetsbaar zijn voor stress, kent gevolgen van
stress en behandelingen om stress te reduceren
past kennis van copingstrategieën toe op cliëntencasuïstiek
kent de invloed van stress op het ontstaan van hart- en vaatzieken
heeft kennis van de psychosociale gevolgen van hart- en vaatziekten
weet wat hartrevalidatie inhoudt en wat de rol van de diëtist hier in kan zijn
beoordeelt zelfmanagementinterventies voor cliënten met hart- en vaatziekten op
theoretische onderbouwing en beoordeelt deze interventies specifiek op visie op gezondheid
en visie op gedragsverandering.
Bronnen
- Zimbardo P.G. (2017). Psychologie, een inleiding. (8e editie). Amsterdam, Pearson Benelux.
Hoofdstuk 14 Stress, gezondheid en welzijn.
- CBO, Zorgmodule Zelfmanagement 1.0. (2014). Hoofdstuk 2 Zelfmanagement en hoofdstuk 3
Ondersteuning van zelfmanagement uit dit rapport. Geraadpleegd op 12 oktober 2020 van
https://www.zorgvoorbeter.nl/zorgvoorbeter/media/documents/thema/persoonsgerichte-
zorg/zorgmodule-zelfmanagement-1-0.pdf
- Begrip positieve gezondheid: zie bijvoorbeeld op de website van Loket gezond leven:
https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/positieve-gezondheid Geraadpleegd
op 12 oktober 2020
Bronnen op Onderwijs online
- Begeleiden naar zelfmanagement. Uit: M. van der Burgt, F. Verhulst. Doen en blijven doen.
Hoofdstuk 11 pagina 141-153. Bohn Stafleu van Loghum, Houten 2009.
- Powerpoint over cvr, stress, zelfmanagement
Bron: Psychologie Hoofdstuk 14
Paragraaf 14.1 ‘Wat veroorzaakt stress?’
Psychologen maken een onderscheid tussen de externe druk of gebeurtenis die stress veroorzaakt en
de innerlijke invloed ervan op ons als individu.
- Stressoren – externe gebeurtenissen of situaties die psychologische en emotionele stress
veroorzaken.
- Ze definiëren stress als de fysieke en psychische veranderingen die optreden in reactie op
stressoren.
o Vb. een stressor is het beeld van een politieman die tevoorschijn komt uit de auto waar jij net
tegenaan bent gereden terwijl je een sms aan het versturen was. Jouw respons op dat beeld
zijn tekenen van biologische verandering die deze stressor teweegbrengt. Je psychologische
stress, of distress, is de complexe mix van schaamte, het gevoel dat je een sukkel bent en
bezorgdheid over het krijgen van een boete en kwijtraken van je rijbewijs.
- Positieve stress (eustress) leidt tot groei en negatieve stress (distress) heeft negatieve gevolgen,
zoals trauma’s.
Cognitieve beoordeling: onze interpretatie van een stimulus (bijvoorbeeld een stressor) en onze
middelen die helpen om te gaan met deze interpretatie.
Traumatische stressoren
1
, Catastrofale gebeurtenissen zoals natuurrampen en terroristische aanslagen.
o Een catastrofale gebeurtenis is een plotselinge, gewelddadige ramp – hetzij ontstaan t.g.v.
een natuurlijk fenomeen, hetzij door de mens aangericht – die een trauma veroorzaakt.
Situaties die onze eigen lichamelijke veiligheid of die van anderen bedreigen en gevoelens van
angst, vrees of machteloosheid opwekken.
Terrorisme
Geweld of een dreiging dat het werk is van mensen die de maatschappij willen ontwrichten door
angst en gevaar te veroorzaken.
Psychologische reactie op rampen
Volgens de theorie verlopen psychologische reacties op natuurrampen en op door de mens
aangerichte rampen in stadia, waarbij de slachtoffers eerst geschokt zijn en intense emoties beleven,
en daarna worstelen om hun leven opnieuw te organiseren. Vijf fases die slachtoffers doormaken:
1. Psychische gevoelloosheid. Onmiddellijk na de gebeurtenis. Kunnen niet volledig begrijpen wat er
is gebeurd;
2. Automatische piloot. Slachtoffers zijn weinig bewust van hun eigen ervaringen en later kunnen ze
zich details van wat er is gebeurd maar moeizaam herinneren;
3. Gezamenlijke inspanning. Slachtoffers bundelen hulpmiddelen en bronnen. Werken samen. Maar
ook bewust van eindigheid van energie;
4. Inzinking. Zijn uitgeput en de emotionele gevolgen van tragedie beginnen door te dringen.
Belangstelling van publiek en aandacht media nemen af, en overlevenden voelen zich in de steek
gelaten;
5. Herstel. Langdurige periode. Slachtoffers schikken zich langzaam maar zeker in veranderingen die
het gevolg zijn van de ramp. Gemeenschap verandert doordat de natuurlijke omgeving en
menselijke omgeving zijn veranderd.
Levensverhalen
Het ‘verhaal’ dat iemand over zichzelf vertelt. Levensverhalen geven iemand een gevoel van
continuïteit en samenhang in de loop van de tijd;
Uit onderzoek blijkt hoe belangrijk levensverhalen zijn bij het verwerken van catastrofale
ervaringen.
Secundaire traumatisering - Hevige stress die ontstaat wanneer iemand wordt blootgesteld aan de
verhalen over trauma’s van anderen en zich hierbij erg betrokken voelt.
Rouw
De emotionele reactie op verlies, die onder meer bestaat uit verdriet, woede, machteloosheid,
schuldgevoel en wanhoop;
Sommige deskundigen bevelen rouw af te sluiten, oftewel closure te bereiken. Rouwpsychologen
zijn echter tegen het streven naar het afsluiten van de pijn en herinneringen aan het verlies; zij
zijn voorstanders van integratie.
o Integratie is dan de laatste fase van rouw waarin het verlies in het zelf wordt opgenomen. Je
vergeet het niet, hebt nog wel herinneringen.
Miskende rouw de emotie rond een verlies die niet door anderen wordt ondersteund, gedeeld
of begrepen.
o Sommige mensen met miskende rouw proberen hun verdriet te verbergen uit angst voor de
negatieve reacties van anderen.
Onderzoekers bestudeerden hoe snel mensen depressief raakten na verschillende typen stress. Bij
grote gebeurtenissen in het leven werd er vastgesteld of er sprake was van een gerichte afwijzing,
2
,wat werd gedefinieerd als de ‘exclusieve, actieve en opzettelijke sociale afwijzing van een individu
door anderen’. De resultaten onthulden dat mensen die recent een gerichte afwijzing als grote
gebeurtenis hadden meegemaakt, drie keer zo snel depressief raakten als degenen die andere
soorten stress hadden meegemaakt. Stressoren die te maken hebben met vernedering of sociale
afwijzing veroorzaken vaker depressie dan andere stressoren en blijken depressie ook sneller tot
stand te brengen.
Posttraumatische stressstoornis
Een angststoornis waarbij de stressreactie volgend op situaties waarbij er sprake is van
levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit, aanhoudt
en het functioneren verstoort. Kenmerkend hierbij is de herbeleving van de emotionele,
cognitieve en gedragsmatige aspecten van een trauma dat eerder is ondergaan, terwijl
geprobeerd wordt prikkels die deze herbeleving kunnen veroorzaken te vermijden.
o Mannen maken vaker melding van (lichamelijke) trauma’s, in oorlogen, bij rampen of brand;
ook zijn mannen vaker het slachtoffer van gevangenschap of gijzeling.
o Vrouwen maken vaker melding van verkrachting, aanranding of mishandeling, en van
verwaarlozing tijdens de jeugd.
Symptomen van PTSS
- Slachtoffers zijn gewoonlijk snel afgeleid en chaotisch en hebben problemen met hun geheugen.
- Emotioneel gevoelloos en vervreemd zijn van anderen en beleven minder plezier aan positieve
ervaringen.
- Slaapproblemen, schuldgevoelens t.o.v. degenen die de ramp niet hebben overleefd.
- Overdreven schrikrepons bij (mogelijk) gevaar.
- Ook op biologisch niveau kan een posttraumatische stressstoornis langdurige effecten hebben.
Vooral het systeem in de hersenen dat het hormoonstelsel reguleert kan overgevoelig worden,
waardoor het slachtoffer van posttraumatische stress overmatig reageert op lichte stressoren.
Chronische stressoren
Zijn relatief langdurig en kunnen zich over een tijdsperiode langzaam ontwikkelen. Kunnen
bijvoorbeeld te maken hebben met financiële problemen, huwelijksproblemen of slechte
woonomstandigheden; een van de ergste stressfactoren in de wereld is bijvoorbeeld in armoede
leven. Drie verschillende chronische stressoren:
1. Maatschappelijke stressoren.
De druk die wordt uitgeoefend door onze sociale, culture en economische omgeving.
Hebben vaak te maken met problemen die in de loop van de tijd steeds terugkeren of die
altijd voortduren. Zoals werkloosheid, armoede, racisme en andere aan sociale klasse of
groep gerelateerde omstandigheden die mensen beperken of onderdrukken.
Compassiemoeheid toestand van psychologische uitputting die verzorgers na langdurig
contact met lijdende cliënten gestrest, verdoofd of onverschillig maakt.
2. Belangrijke levensgebeurtenissen.
Uit onderzoek is gebleken dat er ook een relatie bestaat tussen stress en
levensveranderingen: beginnen aan een nieuwe baan, het beginnen of beëindigen van een
studie, en zelfs op vakantie gaan.
Elke verandering kan echter stress genereren; hoe groter de verandering in ons leven, des te
groter de impact van stress.
Social Readjustment Rating Scale (SRRS). Psychologische kwalificatieschaal die wordt gebruikt
om stressniveaus te meten d.m.v. de waarde die iemand hecht aan veranderingen die veel
mensen tijdens hun leven meemaken.
3. Dagelijkse ergernissen.
3
, Ergernis: situatie die enige irritatie of frustratie veroorzaakt.
Psychologen hebben ontdekt dat de gevolgen van kleine ergernissen zich kunnen
opstapelen, vooral als ze vaker voorkomen en ze je persoonlijk raken.
Uit onderzoek blijkt er een duidelijke relatie te bestaan tussen ergernissen en
gezondheidsproblemen: hoe intenser en frequenter de ergernissen, des te slechter was
zowel de lichamelijke als de psychische gezondheid van de betrokkene. Een leven vol
ergernissen kan evenveel schade berokkenen als een enkele intense stressor.
Cognitieve beoordeling speelt ook een rol bij de invloed van ergernissen.
- Als je ergernissen opvat als belangrijk, schadelijk of bedreigend voor je welzijn, hebben ze
een grotere invloed op je dan als je ze minder belangrijk vindt. Wat voor jou gedoe of irritant
is, ziet een ander misschien niet eens of vindt het zelfs wel grappig.
Burn-out
Syndroom van emotionele uitputting, depersonalisatie en verminderde prestaties; houdt vaak
verband met het werk.
De laatste jaren richt veel onderzoek zich op de positieve tegenhanger van burn-out, job
engagement genoemd. Dit nieuwe kader bekijkt welke factoren op de werkplek werknemers
waarschijnlijk energieker, enthousiaster en veerkrachtiger maken, en hoe hun inzet,
betrokkenheid en toewijding gestimuleerd kunnen worden.
o Het gevoel als werknemer onderdeel uit te maken van een betekenisvolle werkomgeving
waar je bijdrage wordt gewaardeerd en evenredig wordt beloond (het tegenovergestelde van
burn-out).
Schematisch model
Zes belangrijke terreinen in het beroepsleven die bepalen of werknemer en werkplek bij elkaar
passen: werklast, zeggenschap, beloning, gemeenschap, rechtvaardigheid, waarden.
Werklast en zeggenschap – hoeveelheid werk en mate van autonomie die werknemer heeft.
Beloning – mate waarin de beloningen die het werk biedt, gewaardeerd worden door werknemer.
Gemeenschap – mate waarin sociale steun en interpersoonlijk conflict in organisatie aanwezig zijn.
Rechtvaardigheid – mate waarin ideeën over billijkheid en sociale rechtvaardigheid van enerzijds
werknemer en anderzijds organisatie overeenkomen.
Waarden – de cognitieve en emotionele kracht van doelen en verwachtingen van het werk.
Als er op het gebied van deze zes factoren een kloof is tussen de werknemer en de organisatie, blijkt
dat een burn-out te kunnen voorspellen.
Psychologie paragraaf 14.2 ‘Wat zijn de
lichamelijke effecten van stress?’
Fight-or-flightreactie
Een reeks interne en gedragsmatige
processen die worden geactiveerd bij het
waarnemen van een bedreiging en die het
lichaam voorbereiden op een gevecht of op
een ontsnapping.
De lichamelijke stressreactie begint met
arousal; hierdoor wordt een reeks
4
Week 2.2: Cardiovasculaire aandoeningen, stress, zelfmanagement
Leerdoelen
kent oorzaken van stress, weet wie er extra kwetsbaar zijn voor stress, kent gevolgen van
stress en behandelingen om stress te reduceren
past kennis van copingstrategieën toe op cliëntencasuïstiek
kent de invloed van stress op het ontstaan van hart- en vaatzieken
heeft kennis van de psychosociale gevolgen van hart- en vaatziekten
weet wat hartrevalidatie inhoudt en wat de rol van de diëtist hier in kan zijn
beoordeelt zelfmanagementinterventies voor cliënten met hart- en vaatziekten op
theoretische onderbouwing en beoordeelt deze interventies specifiek op visie op gezondheid
en visie op gedragsverandering.
Bronnen
- Zimbardo P.G. (2017). Psychologie, een inleiding. (8e editie). Amsterdam, Pearson Benelux.
Hoofdstuk 14 Stress, gezondheid en welzijn.
- CBO, Zorgmodule Zelfmanagement 1.0. (2014). Hoofdstuk 2 Zelfmanagement en hoofdstuk 3
Ondersteuning van zelfmanagement uit dit rapport. Geraadpleegd op 12 oktober 2020 van
https://www.zorgvoorbeter.nl/zorgvoorbeter/media/documents/thema/persoonsgerichte-
zorg/zorgmodule-zelfmanagement-1-0.pdf
- Begrip positieve gezondheid: zie bijvoorbeeld op de website van Loket gezond leven:
https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/positieve-gezondheid Geraadpleegd
op 12 oktober 2020
Bronnen op Onderwijs online
- Begeleiden naar zelfmanagement. Uit: M. van der Burgt, F. Verhulst. Doen en blijven doen.
Hoofdstuk 11 pagina 141-153. Bohn Stafleu van Loghum, Houten 2009.
- Powerpoint over cvr, stress, zelfmanagement
Bron: Psychologie Hoofdstuk 14
Paragraaf 14.1 ‘Wat veroorzaakt stress?’
Psychologen maken een onderscheid tussen de externe druk of gebeurtenis die stress veroorzaakt en
de innerlijke invloed ervan op ons als individu.
- Stressoren – externe gebeurtenissen of situaties die psychologische en emotionele stress
veroorzaken.
- Ze definiëren stress als de fysieke en psychische veranderingen die optreden in reactie op
stressoren.
o Vb. een stressor is het beeld van een politieman die tevoorschijn komt uit de auto waar jij net
tegenaan bent gereden terwijl je een sms aan het versturen was. Jouw respons op dat beeld
zijn tekenen van biologische verandering die deze stressor teweegbrengt. Je psychologische
stress, of distress, is de complexe mix van schaamte, het gevoel dat je een sukkel bent en
bezorgdheid over het krijgen van een boete en kwijtraken van je rijbewijs.
- Positieve stress (eustress) leidt tot groei en negatieve stress (distress) heeft negatieve gevolgen,
zoals trauma’s.
Cognitieve beoordeling: onze interpretatie van een stimulus (bijvoorbeeld een stressor) en onze
middelen die helpen om te gaan met deze interpretatie.
Traumatische stressoren
1
, Catastrofale gebeurtenissen zoals natuurrampen en terroristische aanslagen.
o Een catastrofale gebeurtenis is een plotselinge, gewelddadige ramp – hetzij ontstaan t.g.v.
een natuurlijk fenomeen, hetzij door de mens aangericht – die een trauma veroorzaakt.
Situaties die onze eigen lichamelijke veiligheid of die van anderen bedreigen en gevoelens van
angst, vrees of machteloosheid opwekken.
Terrorisme
Geweld of een dreiging dat het werk is van mensen die de maatschappij willen ontwrichten door
angst en gevaar te veroorzaken.
Psychologische reactie op rampen
Volgens de theorie verlopen psychologische reacties op natuurrampen en op door de mens
aangerichte rampen in stadia, waarbij de slachtoffers eerst geschokt zijn en intense emoties beleven,
en daarna worstelen om hun leven opnieuw te organiseren. Vijf fases die slachtoffers doormaken:
1. Psychische gevoelloosheid. Onmiddellijk na de gebeurtenis. Kunnen niet volledig begrijpen wat er
is gebeurd;
2. Automatische piloot. Slachtoffers zijn weinig bewust van hun eigen ervaringen en later kunnen ze
zich details van wat er is gebeurd maar moeizaam herinneren;
3. Gezamenlijke inspanning. Slachtoffers bundelen hulpmiddelen en bronnen. Werken samen. Maar
ook bewust van eindigheid van energie;
4. Inzinking. Zijn uitgeput en de emotionele gevolgen van tragedie beginnen door te dringen.
Belangstelling van publiek en aandacht media nemen af, en overlevenden voelen zich in de steek
gelaten;
5. Herstel. Langdurige periode. Slachtoffers schikken zich langzaam maar zeker in veranderingen die
het gevolg zijn van de ramp. Gemeenschap verandert doordat de natuurlijke omgeving en
menselijke omgeving zijn veranderd.
Levensverhalen
Het ‘verhaal’ dat iemand over zichzelf vertelt. Levensverhalen geven iemand een gevoel van
continuïteit en samenhang in de loop van de tijd;
Uit onderzoek blijkt hoe belangrijk levensverhalen zijn bij het verwerken van catastrofale
ervaringen.
Secundaire traumatisering - Hevige stress die ontstaat wanneer iemand wordt blootgesteld aan de
verhalen over trauma’s van anderen en zich hierbij erg betrokken voelt.
Rouw
De emotionele reactie op verlies, die onder meer bestaat uit verdriet, woede, machteloosheid,
schuldgevoel en wanhoop;
Sommige deskundigen bevelen rouw af te sluiten, oftewel closure te bereiken. Rouwpsychologen
zijn echter tegen het streven naar het afsluiten van de pijn en herinneringen aan het verlies; zij
zijn voorstanders van integratie.
o Integratie is dan de laatste fase van rouw waarin het verlies in het zelf wordt opgenomen. Je
vergeet het niet, hebt nog wel herinneringen.
Miskende rouw de emotie rond een verlies die niet door anderen wordt ondersteund, gedeeld
of begrepen.
o Sommige mensen met miskende rouw proberen hun verdriet te verbergen uit angst voor de
negatieve reacties van anderen.
Onderzoekers bestudeerden hoe snel mensen depressief raakten na verschillende typen stress. Bij
grote gebeurtenissen in het leven werd er vastgesteld of er sprake was van een gerichte afwijzing,
2
,wat werd gedefinieerd als de ‘exclusieve, actieve en opzettelijke sociale afwijzing van een individu
door anderen’. De resultaten onthulden dat mensen die recent een gerichte afwijzing als grote
gebeurtenis hadden meegemaakt, drie keer zo snel depressief raakten als degenen die andere
soorten stress hadden meegemaakt. Stressoren die te maken hebben met vernedering of sociale
afwijzing veroorzaken vaker depressie dan andere stressoren en blijken depressie ook sneller tot
stand te brengen.
Posttraumatische stressstoornis
Een angststoornis waarbij de stressreactie volgend op situaties waarbij er sprake is van
levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit, aanhoudt
en het functioneren verstoort. Kenmerkend hierbij is de herbeleving van de emotionele,
cognitieve en gedragsmatige aspecten van een trauma dat eerder is ondergaan, terwijl
geprobeerd wordt prikkels die deze herbeleving kunnen veroorzaken te vermijden.
o Mannen maken vaker melding van (lichamelijke) trauma’s, in oorlogen, bij rampen of brand;
ook zijn mannen vaker het slachtoffer van gevangenschap of gijzeling.
o Vrouwen maken vaker melding van verkrachting, aanranding of mishandeling, en van
verwaarlozing tijdens de jeugd.
Symptomen van PTSS
- Slachtoffers zijn gewoonlijk snel afgeleid en chaotisch en hebben problemen met hun geheugen.
- Emotioneel gevoelloos en vervreemd zijn van anderen en beleven minder plezier aan positieve
ervaringen.
- Slaapproblemen, schuldgevoelens t.o.v. degenen die de ramp niet hebben overleefd.
- Overdreven schrikrepons bij (mogelijk) gevaar.
- Ook op biologisch niveau kan een posttraumatische stressstoornis langdurige effecten hebben.
Vooral het systeem in de hersenen dat het hormoonstelsel reguleert kan overgevoelig worden,
waardoor het slachtoffer van posttraumatische stress overmatig reageert op lichte stressoren.
Chronische stressoren
Zijn relatief langdurig en kunnen zich over een tijdsperiode langzaam ontwikkelen. Kunnen
bijvoorbeeld te maken hebben met financiële problemen, huwelijksproblemen of slechte
woonomstandigheden; een van de ergste stressfactoren in de wereld is bijvoorbeeld in armoede
leven. Drie verschillende chronische stressoren:
1. Maatschappelijke stressoren.
De druk die wordt uitgeoefend door onze sociale, culture en economische omgeving.
Hebben vaak te maken met problemen die in de loop van de tijd steeds terugkeren of die
altijd voortduren. Zoals werkloosheid, armoede, racisme en andere aan sociale klasse of
groep gerelateerde omstandigheden die mensen beperken of onderdrukken.
Compassiemoeheid toestand van psychologische uitputting die verzorgers na langdurig
contact met lijdende cliënten gestrest, verdoofd of onverschillig maakt.
2. Belangrijke levensgebeurtenissen.
Uit onderzoek is gebleken dat er ook een relatie bestaat tussen stress en
levensveranderingen: beginnen aan een nieuwe baan, het beginnen of beëindigen van een
studie, en zelfs op vakantie gaan.
Elke verandering kan echter stress genereren; hoe groter de verandering in ons leven, des te
groter de impact van stress.
Social Readjustment Rating Scale (SRRS). Psychologische kwalificatieschaal die wordt gebruikt
om stressniveaus te meten d.m.v. de waarde die iemand hecht aan veranderingen die veel
mensen tijdens hun leven meemaken.
3. Dagelijkse ergernissen.
3
, Ergernis: situatie die enige irritatie of frustratie veroorzaakt.
Psychologen hebben ontdekt dat de gevolgen van kleine ergernissen zich kunnen
opstapelen, vooral als ze vaker voorkomen en ze je persoonlijk raken.
Uit onderzoek blijkt er een duidelijke relatie te bestaan tussen ergernissen en
gezondheidsproblemen: hoe intenser en frequenter de ergernissen, des te slechter was
zowel de lichamelijke als de psychische gezondheid van de betrokkene. Een leven vol
ergernissen kan evenveel schade berokkenen als een enkele intense stressor.
Cognitieve beoordeling speelt ook een rol bij de invloed van ergernissen.
- Als je ergernissen opvat als belangrijk, schadelijk of bedreigend voor je welzijn, hebben ze
een grotere invloed op je dan als je ze minder belangrijk vindt. Wat voor jou gedoe of irritant
is, ziet een ander misschien niet eens of vindt het zelfs wel grappig.
Burn-out
Syndroom van emotionele uitputting, depersonalisatie en verminderde prestaties; houdt vaak
verband met het werk.
De laatste jaren richt veel onderzoek zich op de positieve tegenhanger van burn-out, job
engagement genoemd. Dit nieuwe kader bekijkt welke factoren op de werkplek werknemers
waarschijnlijk energieker, enthousiaster en veerkrachtiger maken, en hoe hun inzet,
betrokkenheid en toewijding gestimuleerd kunnen worden.
o Het gevoel als werknemer onderdeel uit te maken van een betekenisvolle werkomgeving
waar je bijdrage wordt gewaardeerd en evenredig wordt beloond (het tegenovergestelde van
burn-out).
Schematisch model
Zes belangrijke terreinen in het beroepsleven die bepalen of werknemer en werkplek bij elkaar
passen: werklast, zeggenschap, beloning, gemeenschap, rechtvaardigheid, waarden.
Werklast en zeggenschap – hoeveelheid werk en mate van autonomie die werknemer heeft.
Beloning – mate waarin de beloningen die het werk biedt, gewaardeerd worden door werknemer.
Gemeenschap – mate waarin sociale steun en interpersoonlijk conflict in organisatie aanwezig zijn.
Rechtvaardigheid – mate waarin ideeën over billijkheid en sociale rechtvaardigheid van enerzijds
werknemer en anderzijds organisatie overeenkomen.
Waarden – de cognitieve en emotionele kracht van doelen en verwachtingen van het werk.
Als er op het gebied van deze zes factoren een kloof is tussen de werknemer en de organisatie, blijkt
dat een burn-out te kunnen voorspellen.
Psychologie paragraaf 14.2 ‘Wat zijn de
lichamelijke effecten van stress?’
Fight-or-flightreactie
Een reeks interne en gedragsmatige
processen die worden geactiveerd bij het
waarnemen van een bedreiging en die het
lichaam voorbereiden op een gevecht of op
een ontsnapping.
De lichamelijke stressreactie begint met
arousal; hierdoor wordt een reeks
4
