Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ............................................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: Omgeving in ontwikkeling .......................................................................................................... 3
1.1 Een gezonde en fysieke leefomgeving .................................................................................................... 3
1.2 de spelers in het omgevingsrecht .................................................................................................................. 3
1.3 Positie van het omgevingsrecht in het recht ................................................................................................. 4
1.3.1 Rechtsgebieden...................................................................................................................................... 4
1.3.2 Regelgeving op verschillende niveaus ................................................................................................... 4
1.3.3 Omgevingsrecht in ontwikkeling: van WRO naar Wro naar Ow ............................................................ 5
Hoofdstuk 2: Architectuur van de Omgevingswet ........................................................................................... 7
2.1 Doelen van de Omgevingswet ....................................................................................................................... 7
2.1.1 Maatschappelijke doelen ....................................................................................................................... 7
2.1.2 Doelstellingen voor de fysieke leefomgeving ........................................................................................ 7
2.1.3 Digitaal Stelt Omgevingswet en toepasbare regels ............................................................................... 8
2.2 De opzet van de Omgevingswet .................................................................................................................... 9
2.2.1 De beleidscyclus ..................................................................................................................................... 9
2.2.2 De vier AMvB’s en de Omgevingsregeling ........................................................................................... 10
2.2.3 Indelingsprincipes van de Omgevingswet ............................................................................................ 12
2.3 Bruidsschat .................................................................................................................................................. 12
2.4 Werken met de Omgevingswet ................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 3: Omgevingsaspecten ................................................................................................................. 14
3.1 Ruimtelijke aspecten ................................................................................................................................... 14
3.1.1 Cultuurhistorie ..................................................................................................................................... 14
3.1.2 Archeologie .......................................................................................................................................... 14
3.1.3 Waterhuishouding ............................................................................................................................... 15
3.1.4 Verkeer- en parkeeraspecten .............................................................................................................. 16
3.2 Milieuaspecten ............................................................................................................................................ 16
3.2.1 Bodem .................................................................................................................................................. 16
3.2.2 Geluid ................................................................................................................................................... 17
3.2.3 Gezondheid .......................................................................................................................................... 17
3.2.4 Natuur .................................................................................................................................................. 18
3.2.5 Omgevingsveiligheid ............................................................................................................................ 18
3.2.6 Luchtkwaliteit....................................................................................................................................... 19
3.2.7 Milieuzonering ..................................................................................................................................... 20
3.4 Duurzaamheid ............................................................................................................................................. 21
3.5 Kostenverhaal ............................................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 4: Kerninstrumenten .................................................................................................................... 24
4.1 Omgevingsvisie ........................................................................................................................................... 24
, 4.2 Programma ................................................................................................................................................. 25
4.2.1 Verplichte programma’s ...................................................................................................................... 25
4.2.2 Onverplichte programma’s .................................................................................................................. 25
4.3 Algemene rijksregels ................................................................................................................................... 26
4.4 Decentrale regels ........................................................................................................................................ 27
4.4.1 Het omgevingsplan .............................................................................................................................. 28
4.4.2 omgevingsverordening en waterschapsverordening ........................................................................... 29
4.5 Omgevingsvergunning ................................................................................................................................ 29
4.6 Projectbesluit .............................................................................................................................................. 30
4.7 Participatie .................................................................................................................................................. 32
Hoofdstuk 5: De omgevingsvergunning ......................................................................................................... 33
5.1 Omgevingsvergunning voor verschillende activiteiten................................................................................ 33
5.1.1 Bouwen ................................................................................................................................................ 33
5.1.2 Omgevingsplanactiviteit ...................................................................................................................... 33
5.1.3 Sloopactiviteit ...................................................................................................................................... 35
5.1.4 Monumenten ....................................................................................................................................... 35
5.1.5 Weigering omgevingsvergunning vanwege ernstige gezondheidsrisico’s ........................................... 35
5.2 Voorbereidingsprocedures .......................................................................................................................... 35
5.3 Procedureverloop ........................................................................................................................................ 37
5.4 Bevoegd gezag ............................................................................................................................................ 38
5.4.1 Enkelvoudige aanvraag ........................................................................................................................ 38
5.4.2 Meervoudige aanvraag ........................................................................................................................ 38
5.4.3 Flexibiliteitsregeling ............................................................................................................................. 38
5.4.4 Advies of instemming........................................................................................................................... 39
5.5 Vergunningvrij bouwen........................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 8: Rechtsbescherming .................................................................................................................. 41
8.2 Rechtsbescherming bij een omgevingsvergunning ..................................................................................... 41
8.2.1 Reguliere procedure: bezwaar ............................................................................................................. 41
8.2.2 Uitgebreide procedure: zienswijze ...................................................................................................... 42
8.2.3 Beroep.................................................................................................................................................. 42
8.2.4 Hoger beroep ....................................................................................................................................... 43
8.3 Rechtsbescherming bij een omgevingsplan ................................................................................................ 43
,Hoofdstuk 1: Omgeving in ontwikkeling
1.1 Een gezonde en fysieke leefomgeving
Een fysieke leefomgeving omvat de omgeving waarin wij wonen, werken, recreëren en reizen. Kortom:
waarin wij leven. Alle activiteiten die wij ondernemen hebben gevolgen voor de fysieke leefomgeving.
De Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen moeten zorgen voor een gezonde en veilige
leefomgeving. Ook de gebruikers, bedrijven en inwoners spelen hierbij een belangrijke rol.
In Nederland wordt gewerkt met milieunormen om luchtverontreiniging en geluidsoverlast te beperken.
Deze normen bepalen de maximale uitstoot op het gebied van bodem, lucht, water en geluid bepalen
voor bedrijven. Naast normen voor bedrijven zijn er ook andere belangrijke elementen voor een gezonde
leefomgeving: de inrichting van de openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, de aanwezigheid van
ontmoetingsplekken en speelplaatsen, voldoende groen voor het tegengaan van hitte- en wateroverlast
en een goede toegang tot voorzieningen zoals sportscholen en sportparken. Naast gezondheid speelt ook
veiligheid een belangrijke rol in het omgevingsrecht.
Een bewuste inrichting van de leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan het creëren en behouden
van een veilige leefomgeving. En deze veilige leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan de
gezondheid van mensen en het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving.
De fysieke leefomgeving heeft ook een specifieke juridische betekenis, de Omgevingswet (Ow) gaat
namelijk over ‘de fysieke leefomgeving’ (art. 1.2 Ow lid 1). In lid 2 staat een opsomming van dingen die in
elk geval de fysieke leefomgeving omvatten.
De fysieke leefomgeving kan je in twee hoofdonderdelen onderscheiden:
1. Natuurlijke omgeving: dit betreft alles wat van nature aanwezig is
2. Gebouwde omgeving: dit omvat alles wat door de mens is ontworpen en aangelegd
1.2 de spelers in het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht wordt gekenmerkt door een groot aantal betrokken belangen en belanghebbende.
Activiteiten van de eens kunnen gevolgen hebben op de ander.
Overheden
Een belangrijke speler binnen het omgevingsrecht is de Rijksoverheid. De regering heeft samen met de
Staten-Generaal, bij het opstellen van de Omgevingswet, de kaders vastgesteld waarbinnen alle
betrokken partijen zich moeten bewegen.
Bestuursorganen (art. 1:1 lid 1 Awb) zijn onder andere:
- De Staat: de regering, de minister en de staatssecretaris
- De Provincie: Provinciale Staten, het College van Gedeputeerde Staten en de commissaris van de
Koning.
- De Gemeente: de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de
burgemeester.
- Het Waterschap: het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur en de dijkgraaf.
, De bestuursorganen van de provincie, gemeente en het waterschap zijn verantwoordelijk voor het
formuleren van beleid en het nemen van besluiten over ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke
leefomgeving. Zo beoordeelt bijvoorbeeld het college van burgemeester en wethouders (B&W) of nieuwe
ruimtelijke ontwikkelingen passen binnen de visie en ambities van het gebied. Daarbij wordt gekeken naar
het omgevingsplan dat door de gemeenteraad voor het grondgebied is vastgesteld.
Bedrijven en burgers
Initiatiefnemers voor ontwikkelingen binnen de fysieke leefomgeving kunnen verschillende partijen zijn.
Dit kunnen projectontwikkelaars, bedrijven, inwoners of zelfs overheden zijn die zelf een ontwikkeling
willen realiseren.
Belangengroepen
Ten slotte spelen omwonenden en bedrijven in het gebied waar een ontwikkeling plaatsvindt een
belangrijke rol binnen het omgevingsrecht. De rechten van personen en rechtspersonen hangen af van
hun status als belanghebbende. Alleen een belanghebbende (art. 1:2 Awb) kan bezwaar maken tegen
bijvoorbeeld de verlening van een omgevingsvergunning.
De aanvrager van een omgevingsvergunning is altijd een direct belanghebbende. Daarnaast kent het
bestuursrecht ook het begrip derde-belanghebbende. Of iemand als derde-belanghebbende kan worden
aangemerkt, wordt beoordeeld aan de hand van de OPERA-criteria.
1.3 Positie van het omgevingsrecht in het recht
1.3.1 RECHTSGEBIEDEN
Het omgevingsrecht bundelt alle regels die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Deze regels
gelden zowel voor overheden als voor inwoners en bedrijven. Omdat het gaat om de verhouding tussen
overheid en burger, valt het omgevingsrecht onder het publiekrecht.
Binnen het publiekrecht behoort het omgevingsrecht tot het bestuursrecht. Het bestuursrecht wordt
opgedeeld in algemeen bestuursrecht en bijzonder bestuursrecht. Het omgevingsrecht valt, meer
specifiek, onder het bijzonder bestuursrecht.
1.3.2 REGELGEVING OP VERSCHILLENDE NIVEAUS
Bij gelede normstelling vloeit een rechtsregel niet rechtstreeks voort uit één enkele wet, maar uit een
samenstel van verschillende regelingen, waaronder vaak lagere regelgeving. Een lagere regeling mag
echter niet in strijd zijn met een hogere regeling.
Het uitgangspunt van de Omgevingswet is om de toepassing van gelede normstelling zoveel mogelijk te
beperken, zodat de regels duidelijker en eenvoudiger te raadplegen zijn.
Regelgeving op rijksniveau
Op rijksniveau kennen we verschillende soorten regelingen: verdragen, statuten, de Grondwet en wetten
in formele zin.
Inhoudsopgave ............................................................................................................................................... 1
Hoofdstuk 1: Omgeving in ontwikkeling .......................................................................................................... 3
1.1 Een gezonde en fysieke leefomgeving .................................................................................................... 3
1.2 de spelers in het omgevingsrecht .................................................................................................................. 3
1.3 Positie van het omgevingsrecht in het recht ................................................................................................. 4
1.3.1 Rechtsgebieden...................................................................................................................................... 4
1.3.2 Regelgeving op verschillende niveaus ................................................................................................... 4
1.3.3 Omgevingsrecht in ontwikkeling: van WRO naar Wro naar Ow ............................................................ 5
Hoofdstuk 2: Architectuur van de Omgevingswet ........................................................................................... 7
2.1 Doelen van de Omgevingswet ....................................................................................................................... 7
2.1.1 Maatschappelijke doelen ....................................................................................................................... 7
2.1.2 Doelstellingen voor de fysieke leefomgeving ........................................................................................ 7
2.1.3 Digitaal Stelt Omgevingswet en toepasbare regels ............................................................................... 8
2.2 De opzet van de Omgevingswet .................................................................................................................... 9
2.2.1 De beleidscyclus ..................................................................................................................................... 9
2.2.2 De vier AMvB’s en de Omgevingsregeling ........................................................................................... 10
2.2.3 Indelingsprincipes van de Omgevingswet ............................................................................................ 12
2.3 Bruidsschat .................................................................................................................................................. 12
2.4 Werken met de Omgevingswet ................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 3: Omgevingsaspecten ................................................................................................................. 14
3.1 Ruimtelijke aspecten ................................................................................................................................... 14
3.1.1 Cultuurhistorie ..................................................................................................................................... 14
3.1.2 Archeologie .......................................................................................................................................... 14
3.1.3 Waterhuishouding ............................................................................................................................... 15
3.1.4 Verkeer- en parkeeraspecten .............................................................................................................. 16
3.2 Milieuaspecten ............................................................................................................................................ 16
3.2.1 Bodem .................................................................................................................................................. 16
3.2.2 Geluid ................................................................................................................................................... 17
3.2.3 Gezondheid .......................................................................................................................................... 17
3.2.4 Natuur .................................................................................................................................................. 18
3.2.5 Omgevingsveiligheid ............................................................................................................................ 18
3.2.6 Luchtkwaliteit....................................................................................................................................... 19
3.2.7 Milieuzonering ..................................................................................................................................... 20
3.4 Duurzaamheid ............................................................................................................................................. 21
3.5 Kostenverhaal ............................................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 4: Kerninstrumenten .................................................................................................................... 24
4.1 Omgevingsvisie ........................................................................................................................................... 24
, 4.2 Programma ................................................................................................................................................. 25
4.2.1 Verplichte programma’s ...................................................................................................................... 25
4.2.2 Onverplichte programma’s .................................................................................................................. 25
4.3 Algemene rijksregels ................................................................................................................................... 26
4.4 Decentrale regels ........................................................................................................................................ 27
4.4.1 Het omgevingsplan .............................................................................................................................. 28
4.4.2 omgevingsverordening en waterschapsverordening ........................................................................... 29
4.5 Omgevingsvergunning ................................................................................................................................ 29
4.6 Projectbesluit .............................................................................................................................................. 30
4.7 Participatie .................................................................................................................................................. 32
Hoofdstuk 5: De omgevingsvergunning ......................................................................................................... 33
5.1 Omgevingsvergunning voor verschillende activiteiten................................................................................ 33
5.1.1 Bouwen ................................................................................................................................................ 33
5.1.2 Omgevingsplanactiviteit ...................................................................................................................... 33
5.1.3 Sloopactiviteit ...................................................................................................................................... 35
5.1.4 Monumenten ....................................................................................................................................... 35
5.1.5 Weigering omgevingsvergunning vanwege ernstige gezondheidsrisico’s ........................................... 35
5.2 Voorbereidingsprocedures .......................................................................................................................... 35
5.3 Procedureverloop ........................................................................................................................................ 37
5.4 Bevoegd gezag ............................................................................................................................................ 38
5.4.1 Enkelvoudige aanvraag ........................................................................................................................ 38
5.4.2 Meervoudige aanvraag ........................................................................................................................ 38
5.4.3 Flexibiliteitsregeling ............................................................................................................................. 38
5.4.4 Advies of instemming........................................................................................................................... 39
5.5 Vergunningvrij bouwen........................................................................................................................... 39
Hoofdstuk 8: Rechtsbescherming .................................................................................................................. 41
8.2 Rechtsbescherming bij een omgevingsvergunning ..................................................................................... 41
8.2.1 Reguliere procedure: bezwaar ............................................................................................................. 41
8.2.2 Uitgebreide procedure: zienswijze ...................................................................................................... 42
8.2.3 Beroep.................................................................................................................................................. 42
8.2.4 Hoger beroep ....................................................................................................................................... 43
8.3 Rechtsbescherming bij een omgevingsplan ................................................................................................ 43
,Hoofdstuk 1: Omgeving in ontwikkeling
1.1 Een gezonde en fysieke leefomgeving
Een fysieke leefomgeving omvat de omgeving waarin wij wonen, werken, recreëren en reizen. Kortom:
waarin wij leven. Alle activiteiten die wij ondernemen hebben gevolgen voor de fysieke leefomgeving.
De Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen moeten zorgen voor een gezonde en veilige
leefomgeving. Ook de gebruikers, bedrijven en inwoners spelen hierbij een belangrijke rol.
In Nederland wordt gewerkt met milieunormen om luchtverontreiniging en geluidsoverlast te beperken.
Deze normen bepalen de maximale uitstoot op het gebied van bodem, lucht, water en geluid bepalen
voor bedrijven. Naast normen voor bedrijven zijn er ook andere belangrijke elementen voor een gezonde
leefomgeving: de inrichting van de openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, de aanwezigheid van
ontmoetingsplekken en speelplaatsen, voldoende groen voor het tegengaan van hitte- en wateroverlast
en een goede toegang tot voorzieningen zoals sportscholen en sportparken. Naast gezondheid speelt ook
veiligheid een belangrijke rol in het omgevingsrecht.
Een bewuste inrichting van de leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan het creëren en behouden
van een veilige leefomgeving. En deze veilige leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan de
gezondheid van mensen en het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving.
De fysieke leefomgeving heeft ook een specifieke juridische betekenis, de Omgevingswet (Ow) gaat
namelijk over ‘de fysieke leefomgeving’ (art. 1.2 Ow lid 1). In lid 2 staat een opsomming van dingen die in
elk geval de fysieke leefomgeving omvatten.
De fysieke leefomgeving kan je in twee hoofdonderdelen onderscheiden:
1. Natuurlijke omgeving: dit betreft alles wat van nature aanwezig is
2. Gebouwde omgeving: dit omvat alles wat door de mens is ontworpen en aangelegd
1.2 de spelers in het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht wordt gekenmerkt door een groot aantal betrokken belangen en belanghebbende.
Activiteiten van de eens kunnen gevolgen hebben op de ander.
Overheden
Een belangrijke speler binnen het omgevingsrecht is de Rijksoverheid. De regering heeft samen met de
Staten-Generaal, bij het opstellen van de Omgevingswet, de kaders vastgesteld waarbinnen alle
betrokken partijen zich moeten bewegen.
Bestuursorganen (art. 1:1 lid 1 Awb) zijn onder andere:
- De Staat: de regering, de minister en de staatssecretaris
- De Provincie: Provinciale Staten, het College van Gedeputeerde Staten en de commissaris van de
Koning.
- De Gemeente: de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de
burgemeester.
- Het Waterschap: het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur en de dijkgraaf.
, De bestuursorganen van de provincie, gemeente en het waterschap zijn verantwoordelijk voor het
formuleren van beleid en het nemen van besluiten over ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke
leefomgeving. Zo beoordeelt bijvoorbeeld het college van burgemeester en wethouders (B&W) of nieuwe
ruimtelijke ontwikkelingen passen binnen de visie en ambities van het gebied. Daarbij wordt gekeken naar
het omgevingsplan dat door de gemeenteraad voor het grondgebied is vastgesteld.
Bedrijven en burgers
Initiatiefnemers voor ontwikkelingen binnen de fysieke leefomgeving kunnen verschillende partijen zijn.
Dit kunnen projectontwikkelaars, bedrijven, inwoners of zelfs overheden zijn die zelf een ontwikkeling
willen realiseren.
Belangengroepen
Ten slotte spelen omwonenden en bedrijven in het gebied waar een ontwikkeling plaatsvindt een
belangrijke rol binnen het omgevingsrecht. De rechten van personen en rechtspersonen hangen af van
hun status als belanghebbende. Alleen een belanghebbende (art. 1:2 Awb) kan bezwaar maken tegen
bijvoorbeeld de verlening van een omgevingsvergunning.
De aanvrager van een omgevingsvergunning is altijd een direct belanghebbende. Daarnaast kent het
bestuursrecht ook het begrip derde-belanghebbende. Of iemand als derde-belanghebbende kan worden
aangemerkt, wordt beoordeeld aan de hand van de OPERA-criteria.
1.3 Positie van het omgevingsrecht in het recht
1.3.1 RECHTSGEBIEDEN
Het omgevingsrecht bundelt alle regels die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. Deze regels
gelden zowel voor overheden als voor inwoners en bedrijven. Omdat het gaat om de verhouding tussen
overheid en burger, valt het omgevingsrecht onder het publiekrecht.
Binnen het publiekrecht behoort het omgevingsrecht tot het bestuursrecht. Het bestuursrecht wordt
opgedeeld in algemeen bestuursrecht en bijzonder bestuursrecht. Het omgevingsrecht valt, meer
specifiek, onder het bijzonder bestuursrecht.
1.3.2 REGELGEVING OP VERSCHILLENDE NIVEAUS
Bij gelede normstelling vloeit een rechtsregel niet rechtstreeks voort uit één enkele wet, maar uit een
samenstel van verschillende regelingen, waaronder vaak lagere regelgeving. Een lagere regeling mag
echter niet in strijd zijn met een hogere regeling.
Het uitgangspunt van de Omgevingswet is om de toepassing van gelede normstelling zoveel mogelijk te
beperken, zodat de regels duidelijker en eenvoudiger te raadplegen zijn.
Regelgeving op rijksniveau
Op rijksniveau kennen we verschillende soorten regelingen: verdragen, statuten, de Grondwet en wetten
in formele zin.
