Samenvatting MEMO geschiedenis vwo hoofdstuk 13 Europa en de wereld

Geschiedenis
Hoofdstuk 13 Europa en de wereld (1945 – 1989)
§13.1 Oost en West
Blokvorming in Europa
Ontstaan van de Koude Oorlog
- Koude Oorlog (1945-1989): permanente vijandigheid die na WOII tussen VS en SU
was ontstaan.
- Amerikanen koesterden argwaan tegen totalitaire regime van SU en zagen overal
gevaar van communistische expansie.
- SU was ervan overtuigd dat kapitalistische en imperialistische VS invloed wilde
uitbreiden.
Blokvorming
- Koude Oorlog begon met fase van blokvorming, waarbij EUR werd verdeeld in twee
invloedssferen of ‘blokken’  begon in 1943 tijdens Conferentie van Teheran.
- PO, HO, ROE, etc.: te maken met bevrijder, geen vrije markt en geen democratie.
- Februari 1945, Conferentie van Jalta: DL & Berlijn verdeeld in 4 bezettingszones (VS,
GB, FR en SU).
- Westelijke zones & West-Berlijn: democratische bestuursvorm en geholpen met
wederopbouw.
- Oostelijke Sovjetzone: communisme en hoge herstelbetalingen.
- 1948: westerse geallieerden introduceerden nieuwe munt (Duitse mark)  DL viel in
twee stukken uiteen.
- Volgens Stalin: munt in strijd met afspraken Jalta.
- Juni 1948: Staling liet West-Berlijn afsluiten  geallieerden reageerden met
luchtbrug.
- Mei 1949: Stalin stopte blokkade & oprichting Bondsrepubliek Duitsland (BRD) in
westen & Duitse Democratische Republiek (DDR) in oosten.
De NAVO
- 1949: oprichting Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) door VS, CAN en
meeste West-EUR landen.
- Doel: door vooral militaire samenwerking vrede en stabiliteit in EUR bewaren en
vrijheid verdedigen.
- Gewapende aanval op één lidstaat, is aanval op alle lidstaten.
Wapenwedloop
- 1949-1989, tweede fase Koude Oorlog: wapenwedloop.
- 1949: ook Sovjets hadden atoombom tot ontploffing gebracht.
 Strijd om wereldmacht door steeds meer kernwapens te maken  groeiende
spanningen in internationale verhoudingen.
- Er was militaire situatie van wederzijdse afschrikking  dure wedloop om steeds
meer en betere kernwapens.
Scheuren in het Oostblok
- In Oost-EUR: SU zorgde ervoor dat ‘bevriende’ regeringen aan de macht kwamen.
- Sprake van eenpartijstaten, verzet werd door geheime staatspolitie gesmoord.
- 1953: dood Stalin, opgevolgd door Nikita Chroesjtsjov. Hield in 1956 rede, zeer
kritisch over stalinistische onderdrukking.

, - PO en HO mensen in verzet  Hongaarse communistische regering leek toe te
geven, maar Chroesjtsjov greep toen militair in.
- Oostblok leerde harde les: Sovjettanks en westerse angst voor escalatie stonden
eigen koers in de weg.
Cubacrisis
- 1962: spionagevliegtuigen van VS ontdekten dat SU bezig was met plaatsen
kernraketten op Cuba, vlak voor kust VS.
- Kennedy en Chroesjtsjov tegenover elkaar  atoomoorlog?
- Laatste moment: beide leiders sloten deels geheime overeenkomst.
- Tijdens Koude Oorlog nooit kernwapens gebruikt.
De gevolgen van de Koude Oorlog
1. De deling van Europa
- Afscheiding binnen EUR: ‘IJzeren Gordijn’.
- Veel inwoners Oostblok voelden onvrij en probeerden naar Westen te vluchten.
 Slecht voor imago communistisch regime  1961: bouw Berlijnse Muur door SU en
DDR (tot 1989).
2. Conflicten in het Midden-Oosten en Afrika
- Containmentpolitiek: VS president Truman beloofde economische en militaire steun
aan alle landen ter wereld die communisme buiten deur wilden houden.
- SU gaf steun aan politieke bewegingen die zich tegen kapitalistische Westen
keerden.
- Bijvoorbeeld in Midden-Oosten, 1948: Joodse leiders riepen nieuwe staat Israël uit.
- Omringende Arabische staten vonden dat onaanvaardbaar  verklaarden oorlog.
- VS steunde Israël, SU erkende ook Israël, maar koos later kant van Arabische staten.
- SU voorzag bijv. Egyptische leger van wapens en adviseurs.
3. Conflicten in Azië
- 1949: China was communistische eenpartijstaat geworden o.l.v. Mao Zedong  VS
bang dat heel Azië communistisch zou worden.
- 1950: communistische Noord-Korea viel Zuid-Korea binnen.
 Door veiligheidsoperatie van VN dreven Amerikanen en westerse bondgenoten
Noord-Koreaanse troepen terug  nooit vredesverdrag getekend.
- Jaren 60: strijd in Vietnam, voormalig kolonie FR  land stond op punt om volledig
communistisch te worden.
- VS bang voor dominotheorie: één land communistisch en de rest ‘valt’ mee.
- Halverwege jaren 60: VS betrokken bij Vietnamoorlog. Noord-Vietnam al
communistisch en in Zuid-Vietnam probeerde communistische Vietcong aan macht te
komen (gesteund door CH en SU).
 Vietcong won strijd en eerste oorlog die VS als supermacht verloor, verklaringen:
 VS soldaten niet gewend aan vechten in jungle tegen vijand die guerrillatactiek
toepaste.
 Ook in Zuid-Vietnam bleek brede steun voor communisten.
 Eind jaren 60: veel Amerikanen en Europeanen vonden dat VS zich moest
terugtrekken uit Vietnam  gebeurde in 1973.
 Vietnam werd communistisch land.