Les aantekeningen Geschiedenis Feniks historische contexten 2e fase vwo, ISBN: 9789006467109

De Republiek 1515-1648

Paragraaf 1
Late middeleeuwen: sociaaleconomische veranderingen
- Achtergrond: eerste helft middeleeuwen
 Autarkische samenleving
 Nauwelijks steden
 Weinig handel
- Tweede helft middeleeuwen Kenmerkende aspecten:
 Toename handel en nijverheid - 4.1
 Ontstaan steden - 4.2
 Toename macht burgerij
- 4.3
 Steden krijgen privileges
-
Late middeleeuwen: politieke veranderingen
- Achtergrond: eerste helft middeleeuwen
 Door feodale stelsel verbrokkelde rijken
 Macht vorsten afgenomen
- Tweede helft middeleeuwen
 Macht vorsten neemt toe
 Centralisatiepolitiek (1  eenheid)
 Staatsvorming

De Nederlanden
- De Nederlanden: zelfstandige gewesten
- Economische centra:
 Vlaanderen
 Holland
 Brabant
- Verstedelijkte gebieden
 Brugge
 Gent
 Antwerpen
- In 15e eeuw meeste gewesten onder Bourgondiërs
- Centralisatiepolitiek:
 Grote Raad
 Rekenkamer
 Staten-Generaal = algemene vergadering drie standen
- In 16e eeuw onder Habsburgers

Het rijk van Karel V
- 1515-1555 regeringsjaren
- Heer der Nederlanden, koning van Spanje, keizer van Duitsland

Beleid van Karel V: de collaterale raden
- Zie katern blz. 8
1. Raad van State: advies over ‘de belangrijkste zaken en al wat de stand van zaken, de
regering, de veiligheid en de verdediging van de lage landen betrof’
2. Geheime Raad: wetten opstellen + toezicht gewestelijke / stedelijke besturen

, 3. Raad van Financiën: voorbereiding bedes (belastingverzoek koning) + innen van belastingen +
controle lagere financiële organen
- Is centralisatie!
- Karel V is dus modern

Schema bestuur Karel V / Filips II
- Zie pp = belangrijk!

Reformatie bedreigt eenheid!
- Zie katern blz. 5-7
- Luther begint Reformatie
 Splitsing in kerk bedreigt eenheid rijk
- Karel V roept Luther naar Rijksdag in Worms (1521) (Verplicht voorbeeld!)
 Luther geeft niet toe  vogelvrij verklaard
 Scheuring van de kerk definitief
- Karel V gaat godsdienst politiek voeren
 In Duitsland oorlog: katholieke vorsten <-> protestantse vorsten
 1555: Vrede van Augsburg ‘wiens gebied, diens godsdienst’ = vorst bepaalt de
godsdienst en niet de bevolking. Gold alleen voor Duitsland!

Reformatie en vervolging in de Nederlanden
- Zie katern blz. 5-7
- In Nederlanden vooral Calvijn invloed
- Verschil opvatting Luther en Calvijn over recht van opstand
 Volk heeft geen recht van opstand, autoriteit hoger
 Volk heeft o.l.v. lagere overheden wel recht van opstand als de koning tegen de Gods
geboden ingaat
- 1522: Karel richt eigen inquisitie op: kettervervolging
- 1523: Hendrik Vos / Johan van den Essen verbrand in Brussel
- Honderden verbrand
- 1550: ‘Bloedplakkaat’  blz. 9 (Verplicht voorbeeld!)
- Beleid van Karel v
 Centralisatie
 Godsdienstpolitiek
 Verband = eenheid

Verzet tegen het beleid  opd. 7
- Steden en gewesten:
 Aantasting privileges door centralisatie (particularisme) + godsdienstpolitiek
- Adel:
 Afname invloed in bestuur: ‘noblesse d’épée’ vervangen door ‘noblesse de robe’ +
godsdienstpolitiek
- Protestanten

Filips II
- 1555: Filips II volgt vader op
- Overtuigd katholiek
- Zet beleid van Karel V voort
- Escorial


1566: het Smeekschrift (bron pp)