Geschiedenis samenvatting toetsweek 2 2020-20201
Datum: 22 januari 2021
Stof: Eindexamenbundel hoofdstuk 1, 2 en 5 plus 6,1/6,2/6,3.1 en 6,3.4
Hoofdstuk 2: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
2.1 De Christelijke Kerk valt uiteen
1568: in de Nederlanden begon een opstand tegen Spanje (geregeerd door Filips II, eerder Karel V).
De opstand begon als een meningsverschil over hoe de overheid de protestanten moest aanpakken.
De kerk werd in de 16de eeuw gesplist omdat men de opvattingen die de Kerk verspreidde niet
overeen vonden komen met de Bijbel zelf. De splitsers waren de protestanten, en de blijvende
heette de Katholieken. Een grote hervormer is Luther, hij vond dat:
-de machtsaanspraken en de eigen regels en wetten van de Kerk onzin waren.
-de Bijbel leidend is en dat iedereen dit moet kunnen lezen in hun volkstaal.
-de aflaathandel van de Kerk was onzin en de aflaten moesten weg, God beslist over de hemel.
-dingen als de paus, celibaat, kloosters, sacramenten niet in de Bijbel stond en weg moesten.
De vorsten in het Duitse rijk kozen in 1519 Karel V tot keizer, hij was katholiek. Luther kreeg steun
van veel Duitse vorsten, het aantrekkelijk door:
-de vorsten zouden hoofd van de kerk worden (paus weg).
-ze konden de kloosters sluiten en de bezittingen overnemen.
-onderdanen moesten volgens Luther altijd de leider volgen, ook al zat deze fout.
Bij de Vrede van Augsburgs in 1555 kwamen de vorsten met de regel ‘cuius regio eius regilo’ tegen
Karel. Dit hield in dat de vorst het geloof van zij onderdanen koos (win voor Karel want christelijk).
Verschillen lutheranisme en calvinisme:
-Lutheranen is de vorst het hoofd van de Kerk, bij calvinisten bestuurt iedere gemeente zichzelf.
-de calvinisten mogen in opstand komen tegen hun vorst als deze God tegen gaat.
In Nederlanden werd de calvinistische kerk het belangrijkst (ook wel de Gereformeerde Kerk).
2.2 De Opstand in de Nederlanden breekt uit
Indirecte oorzaken voor de Opstand:
-Sterke positie van de stedelijke burgerij in de Nederlanden
Doordat het zo goed ging met de handel, gingen de Bourgondische vorsten belasting heffen. Ze
hadden veel macht.
-De splitsing van de christelijke Kerk door de hervorming.
Nederlanders bleven katholiek, kwamen wel meer protestanten vanaf ongeveer 1560.
Directe oorzaken voor de Opstand:
-Karel V en Filips II vervolgden protestanten.
Er kwamen plakkaten voor de protestanten omdat Karel V en Filips II christelijk waren.
-Karel V en Filips II willen centralisatie en minder privileges voor de vorsten.
April 1566: lagere edelen bieden aan Margaretha van Parma een Smeekschrift voor afschaffing van
de plakkaten. Margaretha wilde dit ook en stuurde het naar Filips II. De calvinisten durfden meer en
hielden hagenspreken. Augustus 1566: calvinisten komen in verzet tijdens de Beeldenstorm.
Filips stuurt Alva met een leger:
-De hertog van Alva vervangt Margaretha en hij werd landvoogd. Hij verving Willem van Oranje. Alva
kwam met een centrale rechtbank, de Raad van Beroerten, die hard opkwam tegen de calvinisten.
, -Veel mensen, ook Willem van Oranje, waren naar buitenland gevlucht. Zij vielen vanuit het oosten in
1568 op drie plekken de Nederlanden binnen. Ze kregen geen steun en werden verslagen. Vanuit het
westen kwamen de Watergeuzen. Dit waren calvinisten die voor Alva gevlucht waren op zee.
1 april 1572: Den Briel wordt veroverd door de Watergeuzen en de calvinisten kregen macht in
Hollandse en Zeeuwse steden en delen van Gelderland en Overijssel.
Juli 1572: Statenvergadering met vertegenwoordigers van 12 Hollandse steden en Geuzen:
-de financiële lasten van de verdediging was voor iedereen,
-Willem van Oranje wordt stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.
Statenvergadering was revolutionair:
-alleen de landsheer, landvoogd of stadhouder mocht dit bijeen roepen.
-alleen de landsheer, Filips II, mocht een stadhouder benoemen.
Alva was bang voor aanval vanuit Frankrijk: de hugenoten (protestanten) vochten met katholieken.
De Franse koning Karel IX liet zijn zus trouwen met hugenoot om alles te sussen: alle leiders van
protestanten kwamen en werden vermoord: de Bloedbruiloft.
Alva mislukte met het stoppen van de opstand in Holland en Zeeland dus in 1573 kwam Requesens
als landvoogd:
-er was geen geld door de constante oorlogen en het Spaanse leger werd lui.
-Holland en Zeeland hadden macht over de wateren (geen nieuwe voorraad voor Spaanse legers)
-Requesens ging dood in 1576 waardoor Holland en Zeeland profiteerde (geen gezag bij Spanjaarden)
De Pacificatie van Gent van alle gewesten (november 1576):
-Spaanse troepen moesten uit de Nederlanden.
-geen vervolgingen meer op basis van godsdienst.
-Holland en Zeeland alleen calvinisme toegestaan, wel gewetensvrijheid. (geen godsdienstvrijheid)
-overige gewesten vrijheid over eigen godsdienst regels.
Mislukking Pacificatie van Gent:
-calvinisme werd steeds groter los van Holland en Zeeland en het katholicisme werd verboden.
-Unie van Atrecht van Waalse gewesten (1579) die vrede sloot met Spanje, onderwierp aan Filips II
en erkende de nieuwe Spaanse landvoogd Parma.
-Katholieken mochten hun geloof wel hebben maar niet openbaar: calvinisten hebben de macht.
Republiek der Verenigde Nederlanden in vier fasen:
1- De Noordelijke gewesten sluiten de Unie van Utrecht in 1579 tegen de landvoogd Parma.
2- Filips II verklaart Willem van Oranje vogelvrij in 1580.
3- Filips II wordt afgezet in Plakkaat van Verlatinghe in 1581.
De gewesten vonden dat ze alleen strijd hadden met Filips II en niet met koning want droit divin.
In het Plakkaat van Verlatinghe stond dat zij een vorst mochten afzetten als hij tiran was.
4- De Republiek der Verenigde Nederlanden ontstaat in 1588 zonder vorst.
Moeilijke tijden voor de Republiek der Verenigde Nederlanden:
-in 1584 werd Willem van Oranje vermoord.
-geen staatshoofd ondanks zoeken.
-Parma was militair erg succesvol vanaf 1578-1592 en kwam dichtbij de opstandige Nederlanden.
In 1588 kwam een goede Republiek:
-Engeland en Frankrijk hadden oorlog met Spanje en erkenden de Republiek zodat zij konden helpen.
-het leger van de Republiek werd goed geleid door stadhouder Maurits en later Frederik Hendrik.
-de handel van de Republiek groeide van Europese handel naar internationale handel.
Datum: 22 januari 2021
Stof: Eindexamenbundel hoofdstuk 1, 2 en 5 plus 6,1/6,2/6,3.1 en 6,3.4
Hoofdstuk 2: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648
2.1 De Christelijke Kerk valt uiteen
1568: in de Nederlanden begon een opstand tegen Spanje (geregeerd door Filips II, eerder Karel V).
De opstand begon als een meningsverschil over hoe de overheid de protestanten moest aanpakken.
De kerk werd in de 16de eeuw gesplist omdat men de opvattingen die de Kerk verspreidde niet
overeen vonden komen met de Bijbel zelf. De splitsers waren de protestanten, en de blijvende
heette de Katholieken. Een grote hervormer is Luther, hij vond dat:
-de machtsaanspraken en de eigen regels en wetten van de Kerk onzin waren.
-de Bijbel leidend is en dat iedereen dit moet kunnen lezen in hun volkstaal.
-de aflaathandel van de Kerk was onzin en de aflaten moesten weg, God beslist over de hemel.
-dingen als de paus, celibaat, kloosters, sacramenten niet in de Bijbel stond en weg moesten.
De vorsten in het Duitse rijk kozen in 1519 Karel V tot keizer, hij was katholiek. Luther kreeg steun
van veel Duitse vorsten, het aantrekkelijk door:
-de vorsten zouden hoofd van de kerk worden (paus weg).
-ze konden de kloosters sluiten en de bezittingen overnemen.
-onderdanen moesten volgens Luther altijd de leider volgen, ook al zat deze fout.
Bij de Vrede van Augsburgs in 1555 kwamen de vorsten met de regel ‘cuius regio eius regilo’ tegen
Karel. Dit hield in dat de vorst het geloof van zij onderdanen koos (win voor Karel want christelijk).
Verschillen lutheranisme en calvinisme:
-Lutheranen is de vorst het hoofd van de Kerk, bij calvinisten bestuurt iedere gemeente zichzelf.
-de calvinisten mogen in opstand komen tegen hun vorst als deze God tegen gaat.
In Nederlanden werd de calvinistische kerk het belangrijkst (ook wel de Gereformeerde Kerk).
2.2 De Opstand in de Nederlanden breekt uit
Indirecte oorzaken voor de Opstand:
-Sterke positie van de stedelijke burgerij in de Nederlanden
Doordat het zo goed ging met de handel, gingen de Bourgondische vorsten belasting heffen. Ze
hadden veel macht.
-De splitsing van de christelijke Kerk door de hervorming.
Nederlanders bleven katholiek, kwamen wel meer protestanten vanaf ongeveer 1560.
Directe oorzaken voor de Opstand:
-Karel V en Filips II vervolgden protestanten.
Er kwamen plakkaten voor de protestanten omdat Karel V en Filips II christelijk waren.
-Karel V en Filips II willen centralisatie en minder privileges voor de vorsten.
April 1566: lagere edelen bieden aan Margaretha van Parma een Smeekschrift voor afschaffing van
de plakkaten. Margaretha wilde dit ook en stuurde het naar Filips II. De calvinisten durfden meer en
hielden hagenspreken. Augustus 1566: calvinisten komen in verzet tijdens de Beeldenstorm.
Filips stuurt Alva met een leger:
-De hertog van Alva vervangt Margaretha en hij werd landvoogd. Hij verving Willem van Oranje. Alva
kwam met een centrale rechtbank, de Raad van Beroerten, die hard opkwam tegen de calvinisten.
, -Veel mensen, ook Willem van Oranje, waren naar buitenland gevlucht. Zij vielen vanuit het oosten in
1568 op drie plekken de Nederlanden binnen. Ze kregen geen steun en werden verslagen. Vanuit het
westen kwamen de Watergeuzen. Dit waren calvinisten die voor Alva gevlucht waren op zee.
1 april 1572: Den Briel wordt veroverd door de Watergeuzen en de calvinisten kregen macht in
Hollandse en Zeeuwse steden en delen van Gelderland en Overijssel.
Juli 1572: Statenvergadering met vertegenwoordigers van 12 Hollandse steden en Geuzen:
-de financiële lasten van de verdediging was voor iedereen,
-Willem van Oranje wordt stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.
Statenvergadering was revolutionair:
-alleen de landsheer, landvoogd of stadhouder mocht dit bijeen roepen.
-alleen de landsheer, Filips II, mocht een stadhouder benoemen.
Alva was bang voor aanval vanuit Frankrijk: de hugenoten (protestanten) vochten met katholieken.
De Franse koning Karel IX liet zijn zus trouwen met hugenoot om alles te sussen: alle leiders van
protestanten kwamen en werden vermoord: de Bloedbruiloft.
Alva mislukte met het stoppen van de opstand in Holland en Zeeland dus in 1573 kwam Requesens
als landvoogd:
-er was geen geld door de constante oorlogen en het Spaanse leger werd lui.
-Holland en Zeeland hadden macht over de wateren (geen nieuwe voorraad voor Spaanse legers)
-Requesens ging dood in 1576 waardoor Holland en Zeeland profiteerde (geen gezag bij Spanjaarden)
De Pacificatie van Gent van alle gewesten (november 1576):
-Spaanse troepen moesten uit de Nederlanden.
-geen vervolgingen meer op basis van godsdienst.
-Holland en Zeeland alleen calvinisme toegestaan, wel gewetensvrijheid. (geen godsdienstvrijheid)
-overige gewesten vrijheid over eigen godsdienst regels.
Mislukking Pacificatie van Gent:
-calvinisme werd steeds groter los van Holland en Zeeland en het katholicisme werd verboden.
-Unie van Atrecht van Waalse gewesten (1579) die vrede sloot met Spanje, onderwierp aan Filips II
en erkende de nieuwe Spaanse landvoogd Parma.
-Katholieken mochten hun geloof wel hebben maar niet openbaar: calvinisten hebben de macht.
Republiek der Verenigde Nederlanden in vier fasen:
1- De Noordelijke gewesten sluiten de Unie van Utrecht in 1579 tegen de landvoogd Parma.
2- Filips II verklaart Willem van Oranje vogelvrij in 1580.
3- Filips II wordt afgezet in Plakkaat van Verlatinghe in 1581.
De gewesten vonden dat ze alleen strijd hadden met Filips II en niet met koning want droit divin.
In het Plakkaat van Verlatinghe stond dat zij een vorst mochten afzetten als hij tiran was.
4- De Republiek der Verenigde Nederlanden ontstaat in 1588 zonder vorst.
Moeilijke tijden voor de Republiek der Verenigde Nederlanden:
-in 1584 werd Willem van Oranje vermoord.
-geen staatshoofd ondanks zoeken.
-Parma was militair erg succesvol vanaf 1578-1592 en kwam dichtbij de opstandige Nederlanden.
In 1588 kwam een goede Republiek:
-Engeland en Frankrijk hadden oorlog met Spanje en erkenden de Republiek zodat zij konden helpen.
-het leger van de Republiek werd goed geleid door stadhouder Maurits en later Frederik Hendrik.
-de handel van de Republiek groeide van Europese handel naar internationale handel.
