Inhoudsopgave
College 1 05 feb .......................................................................................................... 3
1.1 Evaluatie passend onderwijs ...................................................................................... 3
College 2 12 feb .......................................................................................................... 5
2.1 De Jong, P., & Koomen, H. (2011). Interventie bij onderwijsleerproblemen. ................. 5
Hoofdstuk 1 Technisch lezen .................................................................................... 5
2.2 Verschueren, K., & Koomen, H. (2016) Handboek Diagnostiek in de
leerlingbegeleiding. ......................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3 Technisch lezen en spellen ....................................................................... 8
2.3 Struiksma, A. J. C., et al., (2020). Diagnostiek van technisch lezen en aanvankelijk
spellen (DTLAS) GEEN TENTAMENSTOF .....................................................................12
Hoofdstuk 1 Inleiding en verantwoording .....................................................................12
Hoofdstuk 2 Het meten van leervorderingen ................................................................14
Hoofdstuk 3 Uitgangspunten voor diagnostiek .............................................................15
Hoofdstuk 4 Een model voor technisch lezen en aanvankelijk spellen ..........................15
Hoofdstuk 5 De toets procedure ..................................................................................18
2.4 van Druenen et al., (2012). Leesproblemen en dyslexie in het basisonderwijs ............19
Hoofdstuk 1 Onderkenning van lees- en spellingsproblemen en dyslexie .....................19
Hoofdstuk 2 Kenmerken van goed lees- en spellingonderwijs ......................................22
College 3 19 feb .........................................................................................................25
3.1 Castles, et al., (2018). Ending the reader wars. P. 5-16..............................................25
3.2 Scheltinga, F et al., (2021). Brede vakinhoudelijke richtlijn dyslexie (BVRD). ........26
Hoofdstuk 1 Wat is dyslexie?.......................................................................................26
Hoofdstuk 2 Signalering en ondersteuning ..................................................................29
3.3 van Druenen et al., (2012). Leesproblemen en dyslexie in het basisonderwijs ............29
3.4 Wijnen, F ., & Capel, D. Zorg om dyslexie .................................................................32
Hoofdstuk 3 De neurocognitieve basis van dyslexie .....................................................32
3.5 Protocol dyslexie diagnostiek en behandeling ...........................................................34
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................34
College 4 26 feb .............................................................................................................36
4.1 Brandenburg et al., (2014). Working memory in children with learning disabilities in
reading versus spelling. ..................................................................................................36
4.2 Cordewener, K. A. H. (2014). Variation in spelling ability in children. .....................38
Hoofdstuk 1 General Introduction ................................................................................38
College 5 5 maart .......................................................................................................40
, 5.1 Cain, K., & Oakhill, J. (2006). Profiles of children with specific reading
comprehension difficulties...............................................................................................40
5.2 Verschueren, K., & Koomen, H. Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding.
43
Hoofdstuk 4 Taalontwikkeling en taalproductie .............................................................43
College 6 12-03 ..........................................................................................................49
De Jong, P., & Koomen, H. Interventie bij onderwijsleerproblemen ..................................54
Hoofdstuk 2 Begrijpend lezen......................................................................................54
Hoofdstuk 5 Taal en beginnende geletterdheid ............................................................54
Hoofdstuk 7 Werkgeheugen ........................................................................................56
College 7 19 maart .....................................................................................................57
Van Groenestijn, M., Borghouts, C., _ Janssen, C. Protocol ernstige rekenwiskunde
problemen en dyscalculie. ..............................................................................................57
Hoofdstuk 4 Leren rekenen en rekenproblemen ..........................................................58
Hoofdstuk 5 Observeren en analyseren van leerprocessen ..........................................64
Rekenproblemen en dyscalculie Ruijssenaars & Lieshout, van Luit. 2006). ......................66
Hoofdstuk 1 Ter inleiding: rekenen, rekenproblemen en dyscalculie .............................66
1.2 Leren en individuele verschillen. ............................................................................67
1.3 Rekenen en rekenproblemen.................................................................................68
1.4. Ernstige rekenproblemen: dyscalculie. ..................................................................68
1.5. Dyscalculie en co-morbiditeit. ...............................................................................69
1.6. Diagnostiek en behandeling. ................................................................................69
Hoofdstuk 7 Rekenvaardigheden en rekenproblemen in de basisschoolperiode...............69
7.1 Automatisering van rekenfeiten..............................................................................69
7.2 Informele rekenkennis, redactierekenen en contexten. ...........................................71
7.3. Rekenen tot 100...................................................................................................73
Hoofdstuk 9 Diagnostiek van rekenproblemen en dyscalculie ..........................................73
9.1 Diagnostiek op het continuüm van zorg en deskundigheid .....................................74
9.2. De stappen in de diagnostische cyclus. ................................................................75
9.3. Diagnostiek van dyscalculie en de dyscalculieverklaring. ......................................79
Hoofdstuk 10 Behandeling van rekenproblemen en dyscalculie .......................................80
2
,College 1 05 feb
1.1 Evaluatie passend onderwijs
Passend onderwijs moest de oplossing zijn voor organisatorische problemen in het
onderwijs aan leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Een langdurig traject, heeft
geleid tot de Wet passend onderwijs die in 2012 is vastgesteld en in 2014 in werking trad. De
oplossingen voor het organisatorische problemen en voor de kostenstijging:
- Decentralisatie : het is niet langer de centrale overheid die bepaalt wie welke
ondersteuning krijgt. De regionaal georganiseerde samenwerkingsverbanden
passend onderwijs hebben nu deze taak voor het primair, voortgezet en speciaal
onderwijs.
- Budgetfinanciering: elk samenwerkingsverband en elke mbo-instelling krijgt een
budget voor het ondersteuningsaanbod naar rato van het aantal leerlingen op de
aangesloten scholen.
Daarnaast moet passend onderwijs zorgen voor meer hulp op maat en voor een passende
onderwijsplek voor elke leerling met extra ondersteuningsbehoeften en het ontzorgen van
ouders, maatregelen:
- Afschaffen landelijke systemen voor het indiceren van leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften.
- De zorgplicht: voor een aangemelde leerling met extra ondersteuningsbehoeften
moet de school onderzoeken of passende ondersteuning mogelijk is en zo niet, dan
moet de school voor de leerling een geschikte plek zoeken op een andere school.
- Opstellen van een schoolondersteuningsprofiel
- Opstellen van een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP).
- Bestuurlijke samenwerking tussen samenwerkingsverbanden en gemeenten.
Verevening = sinds 2014 wordt het budget voor leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften gelijkmatig verdeeld over de samenwerkingsverbanden naar
verhouding van het aantal leerlingen.
Positieve verevening = voor sommige samenwerkingsverbanden betekende dit dat zij
meer budget kregen dan voorheen in hun regio werd besteed aan ondersteuning
(speciaal onderwijs).
Negatieve verevening = samenwerkingsverbanden kregen minder budget dan
voorheen.
De vroegere bestuurlijke complexiteit is verminderd doordat samenwerkingsverbanden gaan
over het geheel van regels in een regio. Niet alle systeemscheidingen zijn echter opgeheven.
Er zijn nog aparte regels voor praktijkonderwijs en voor de clusters 1 en 2 van Speciaal
onderwijs.
Er is een nieuwe complexiteit ontstaan, bijvoorbeeld door grensverkeer (leerlingen die wonen
in een andere regio dan die van het samenwerkingsverband waarin ze naar school gaan) en
doordat besturen en scholen te maken kunnen hebben met schoolvestigingen in
verschillende samenwerkingsverbanden.
Ouders blijken overwegend niet bekend met de zorgplicht. Dit biedt scholen ruimte tot weg
adviseren: tegen ouders zeggen dat een andere school een betere keuze zou zijn, nog
voordat sprake is van een schriftelijke aanmelding (waardoor de zorgplicht ingaat).
Het is voor ouders vaak moeilijk om goede informatie te vinden over wat scholen kunnen
bieden. Dat maakt het vinden van een geschikte school lastig.
Een kwart van de ouders ontevreden over het onderwijsaanbod:
1. De ondersteuningsbehoeften van sommige leerlingen zijn erg complex of er kan
sprake zijn van ingewikkelde thuissituaties.
3
, 2. Sommige ouders hebben heel hoge verwachtingen van wat een school kan
realiseren en zijn daardoor veeleisend.
3. Sommige ouders hebben te maken met combinaties van hulp voor hun kind vanuit de
school, jeugdhulp en/of zorginstellingen en dat lukt niet altijd goed.
Thuiszitters = leerlingen die langer dan drie maanden niet naar school gaan zonder
geoorloofde reden. Zij zijn beter in beeld, maar terugdringen van het aantal blijkt moeilijker
dan verwacht.
Het valt binnen passend onderwijs niet te bepalen wat een ‘goede’ aanpak is op scholen of
binnen samenwerkingsverbanden. Dat komt in de eerste plaats doordat de wet open laat wat
passend onderwijs precies is, voor wie het bedoeld is en wat de beoogde effecten ervan zijn.
Het aantal probleemleerlingen in regulier onderwijs niet gestegen, maar problemen zijn
complexer geworden.
Conclusie:
Passend onderwijs =
- Alle leerlingen moeten een plek krijgen op een school die bij hun kwaliteiten en
mogelijkheden past.
- Scholen hebben een zorgplicht (sinds 2014); tenzij → geen plek, niet het niveau of
geen respect naar schoolregels).
o Hiermee wil de overheid voorkomen dat kinderen van school naar school
worden gestuurd.
o Schriftelijke aanmelding.
- De inspectie voor het onderwijs houdt toezicht op de uitvoering van de taken van de
samenwerkingsverbanden.
- Geen bezuiniging, maar een herschikking van financiële middelen.
- Scholen in dezelfde regio werken samen in een samenwerkingsverband.
o Stellen een ondersteuningsplan op → wat school kan bieden, wat valt onder
basis-/ extra ondersteuning en waar liggen de grenzen van de school.
▪ Basisondersteuning = waarvan we verwachten dat elke school dat kan
bieden (dyslexie/ dyscalculie).
Speciaal onderwijs = 4 clusters (waren er 17) vanuit Wet op Expertise centra.
1. Visuele handicap → onderwijs aan blinde en slechtziende kinderen
2. Auditieve en communicatieve handicap → onderwijs aan dove en slechthorende
kinderen en ernstige spraak-taalproblemen.
3. Lichamelijke of verstandelijke beperking en langdurige zieke kinderen (mytyl/tyltyl
scholen)
4. Scholen voor zeer moeilijke opvoedbare kinderen → psychiatrische en/of
gedragsproblemen.
Cluster 1 en 2 = zijn landelijk georganiseerd.
Cluster 3 en 4 = zijn onderdeel van samenwerkingsverbanden → voor uitwisselen kennis en
expertise.
Soorten onderwijs
Exclusief onderwijs = mensen met beperking geen toegang tot onderwijs.
Segregatie onderwijs = kinderen met beperking apart in apart gebouw → nu in NL.
Integratie onderwijs = zelfde school maar kinderen met beperking aparte klas/groep.
Inclusief onderwijs = iedereen bij elkaar.
Internationale verdagen:
4
College 1 05 feb .......................................................................................................... 3
1.1 Evaluatie passend onderwijs ...................................................................................... 3
College 2 12 feb .......................................................................................................... 5
2.1 De Jong, P., & Koomen, H. (2011). Interventie bij onderwijsleerproblemen. ................. 5
Hoofdstuk 1 Technisch lezen .................................................................................... 5
2.2 Verschueren, K., & Koomen, H. (2016) Handboek Diagnostiek in de
leerlingbegeleiding. ......................................................................................................... 8
Hoofdstuk 3 Technisch lezen en spellen ....................................................................... 8
2.3 Struiksma, A. J. C., et al., (2020). Diagnostiek van technisch lezen en aanvankelijk
spellen (DTLAS) GEEN TENTAMENSTOF .....................................................................12
Hoofdstuk 1 Inleiding en verantwoording .....................................................................12
Hoofdstuk 2 Het meten van leervorderingen ................................................................14
Hoofdstuk 3 Uitgangspunten voor diagnostiek .............................................................15
Hoofdstuk 4 Een model voor technisch lezen en aanvankelijk spellen ..........................15
Hoofdstuk 5 De toets procedure ..................................................................................18
2.4 van Druenen et al., (2012). Leesproblemen en dyslexie in het basisonderwijs ............19
Hoofdstuk 1 Onderkenning van lees- en spellingsproblemen en dyslexie .....................19
Hoofdstuk 2 Kenmerken van goed lees- en spellingonderwijs ......................................22
College 3 19 feb .........................................................................................................25
3.1 Castles, et al., (2018). Ending the reader wars. P. 5-16..............................................25
3.2 Scheltinga, F et al., (2021). Brede vakinhoudelijke richtlijn dyslexie (BVRD). ........26
Hoofdstuk 1 Wat is dyslexie?.......................................................................................26
Hoofdstuk 2 Signalering en ondersteuning ..................................................................29
3.3 van Druenen et al., (2012). Leesproblemen en dyslexie in het basisonderwijs ............29
3.4 Wijnen, F ., & Capel, D. Zorg om dyslexie .................................................................32
Hoofdstuk 3 De neurocognitieve basis van dyslexie .....................................................32
3.5 Protocol dyslexie diagnostiek en behandeling ...........................................................34
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................34
College 4 26 feb .............................................................................................................36
4.1 Brandenburg et al., (2014). Working memory in children with learning disabilities in
reading versus spelling. ..................................................................................................36
4.2 Cordewener, K. A. H. (2014). Variation in spelling ability in children. .....................38
Hoofdstuk 1 General Introduction ................................................................................38
College 5 5 maart .......................................................................................................40
, 5.1 Cain, K., & Oakhill, J. (2006). Profiles of children with specific reading
comprehension difficulties...............................................................................................40
5.2 Verschueren, K., & Koomen, H. Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding.
43
Hoofdstuk 4 Taalontwikkeling en taalproductie .............................................................43
College 6 12-03 ..........................................................................................................49
De Jong, P., & Koomen, H. Interventie bij onderwijsleerproblemen ..................................54
Hoofdstuk 2 Begrijpend lezen......................................................................................54
Hoofdstuk 5 Taal en beginnende geletterdheid ............................................................54
Hoofdstuk 7 Werkgeheugen ........................................................................................56
College 7 19 maart .....................................................................................................57
Van Groenestijn, M., Borghouts, C., _ Janssen, C. Protocol ernstige rekenwiskunde
problemen en dyscalculie. ..............................................................................................57
Hoofdstuk 4 Leren rekenen en rekenproblemen ..........................................................58
Hoofdstuk 5 Observeren en analyseren van leerprocessen ..........................................64
Rekenproblemen en dyscalculie Ruijssenaars & Lieshout, van Luit. 2006). ......................66
Hoofdstuk 1 Ter inleiding: rekenen, rekenproblemen en dyscalculie .............................66
1.2 Leren en individuele verschillen. ............................................................................67
1.3 Rekenen en rekenproblemen.................................................................................68
1.4. Ernstige rekenproblemen: dyscalculie. ..................................................................68
1.5. Dyscalculie en co-morbiditeit. ...............................................................................69
1.6. Diagnostiek en behandeling. ................................................................................69
Hoofdstuk 7 Rekenvaardigheden en rekenproblemen in de basisschoolperiode...............69
7.1 Automatisering van rekenfeiten..............................................................................69
7.2 Informele rekenkennis, redactierekenen en contexten. ...........................................71
7.3. Rekenen tot 100...................................................................................................73
Hoofdstuk 9 Diagnostiek van rekenproblemen en dyscalculie ..........................................73
9.1 Diagnostiek op het continuüm van zorg en deskundigheid .....................................74
9.2. De stappen in de diagnostische cyclus. ................................................................75
9.3. Diagnostiek van dyscalculie en de dyscalculieverklaring. ......................................79
Hoofdstuk 10 Behandeling van rekenproblemen en dyscalculie .......................................80
2
,College 1 05 feb
1.1 Evaluatie passend onderwijs
Passend onderwijs moest de oplossing zijn voor organisatorische problemen in het
onderwijs aan leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Een langdurig traject, heeft
geleid tot de Wet passend onderwijs die in 2012 is vastgesteld en in 2014 in werking trad. De
oplossingen voor het organisatorische problemen en voor de kostenstijging:
- Decentralisatie : het is niet langer de centrale overheid die bepaalt wie welke
ondersteuning krijgt. De regionaal georganiseerde samenwerkingsverbanden
passend onderwijs hebben nu deze taak voor het primair, voortgezet en speciaal
onderwijs.
- Budgetfinanciering: elk samenwerkingsverband en elke mbo-instelling krijgt een
budget voor het ondersteuningsaanbod naar rato van het aantal leerlingen op de
aangesloten scholen.
Daarnaast moet passend onderwijs zorgen voor meer hulp op maat en voor een passende
onderwijsplek voor elke leerling met extra ondersteuningsbehoeften en het ontzorgen van
ouders, maatregelen:
- Afschaffen landelijke systemen voor het indiceren van leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften.
- De zorgplicht: voor een aangemelde leerling met extra ondersteuningsbehoeften
moet de school onderzoeken of passende ondersteuning mogelijk is en zo niet, dan
moet de school voor de leerling een geschikte plek zoeken op een andere school.
- Opstellen van een schoolondersteuningsprofiel
- Opstellen van een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP).
- Bestuurlijke samenwerking tussen samenwerkingsverbanden en gemeenten.
Verevening = sinds 2014 wordt het budget voor leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften gelijkmatig verdeeld over de samenwerkingsverbanden naar
verhouding van het aantal leerlingen.
Positieve verevening = voor sommige samenwerkingsverbanden betekende dit dat zij
meer budget kregen dan voorheen in hun regio werd besteed aan ondersteuning
(speciaal onderwijs).
Negatieve verevening = samenwerkingsverbanden kregen minder budget dan
voorheen.
De vroegere bestuurlijke complexiteit is verminderd doordat samenwerkingsverbanden gaan
over het geheel van regels in een regio. Niet alle systeemscheidingen zijn echter opgeheven.
Er zijn nog aparte regels voor praktijkonderwijs en voor de clusters 1 en 2 van Speciaal
onderwijs.
Er is een nieuwe complexiteit ontstaan, bijvoorbeeld door grensverkeer (leerlingen die wonen
in een andere regio dan die van het samenwerkingsverband waarin ze naar school gaan) en
doordat besturen en scholen te maken kunnen hebben met schoolvestigingen in
verschillende samenwerkingsverbanden.
Ouders blijken overwegend niet bekend met de zorgplicht. Dit biedt scholen ruimte tot weg
adviseren: tegen ouders zeggen dat een andere school een betere keuze zou zijn, nog
voordat sprake is van een schriftelijke aanmelding (waardoor de zorgplicht ingaat).
Het is voor ouders vaak moeilijk om goede informatie te vinden over wat scholen kunnen
bieden. Dat maakt het vinden van een geschikte school lastig.
Een kwart van de ouders ontevreden over het onderwijsaanbod:
1. De ondersteuningsbehoeften van sommige leerlingen zijn erg complex of er kan
sprake zijn van ingewikkelde thuissituaties.
3
, 2. Sommige ouders hebben heel hoge verwachtingen van wat een school kan
realiseren en zijn daardoor veeleisend.
3. Sommige ouders hebben te maken met combinaties van hulp voor hun kind vanuit de
school, jeugdhulp en/of zorginstellingen en dat lukt niet altijd goed.
Thuiszitters = leerlingen die langer dan drie maanden niet naar school gaan zonder
geoorloofde reden. Zij zijn beter in beeld, maar terugdringen van het aantal blijkt moeilijker
dan verwacht.
Het valt binnen passend onderwijs niet te bepalen wat een ‘goede’ aanpak is op scholen of
binnen samenwerkingsverbanden. Dat komt in de eerste plaats doordat de wet open laat wat
passend onderwijs precies is, voor wie het bedoeld is en wat de beoogde effecten ervan zijn.
Het aantal probleemleerlingen in regulier onderwijs niet gestegen, maar problemen zijn
complexer geworden.
Conclusie:
Passend onderwijs =
- Alle leerlingen moeten een plek krijgen op een school die bij hun kwaliteiten en
mogelijkheden past.
- Scholen hebben een zorgplicht (sinds 2014); tenzij → geen plek, niet het niveau of
geen respect naar schoolregels).
o Hiermee wil de overheid voorkomen dat kinderen van school naar school
worden gestuurd.
o Schriftelijke aanmelding.
- De inspectie voor het onderwijs houdt toezicht op de uitvoering van de taken van de
samenwerkingsverbanden.
- Geen bezuiniging, maar een herschikking van financiële middelen.
- Scholen in dezelfde regio werken samen in een samenwerkingsverband.
o Stellen een ondersteuningsplan op → wat school kan bieden, wat valt onder
basis-/ extra ondersteuning en waar liggen de grenzen van de school.
▪ Basisondersteuning = waarvan we verwachten dat elke school dat kan
bieden (dyslexie/ dyscalculie).
Speciaal onderwijs = 4 clusters (waren er 17) vanuit Wet op Expertise centra.
1. Visuele handicap → onderwijs aan blinde en slechtziende kinderen
2. Auditieve en communicatieve handicap → onderwijs aan dove en slechthorende
kinderen en ernstige spraak-taalproblemen.
3. Lichamelijke of verstandelijke beperking en langdurige zieke kinderen (mytyl/tyltyl
scholen)
4. Scholen voor zeer moeilijke opvoedbare kinderen → psychiatrische en/of
gedragsproblemen.
Cluster 1 en 2 = zijn landelijk georganiseerd.
Cluster 3 en 4 = zijn onderdeel van samenwerkingsverbanden → voor uitwisselen kennis en
expertise.
Soorten onderwijs
Exclusief onderwijs = mensen met beperking geen toegang tot onderwijs.
Segregatie onderwijs = kinderen met beperking apart in apart gebouw → nu in NL.
Integratie onderwijs = zelfde school maar kinderen met beperking aparte klas/groep.
Inclusief onderwijs = iedereen bij elkaar.
Internationale verdagen:
4
