Staatsrecht
Staat:
- Een gemeenschap van mensen
- Op een bepaald grondgebied
- Waarover gezag wordt uitgeoefend door een overheid die over
dwangmiddelen beschikt
- (Erkenning door andere staten)
Nederland, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba vormen het land
Nederland en doen mee voor de verkiezingen van de Tweede Kamer
Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn landen binnen het
Koninkrijk.
Democratie is van belang zodat de overheid de juiste dingen doet in
het algemeen belang
Rechtsstaat is van belang zodat de overheid zijn macht niet misbruikt
en rekening houdt met minderheden en individuen
Een democratische rechtsstaat bindt de overheid dus aan het recht
- Een overheidsambt mag alleen overheidsgezag uitoefenen, als
dat handelen is gebaseerd op een voorafgaande, algemene,
democratische gelegitimeerde regel. Hierbij spreken we dan over
het legaliteitsbeginsel.
- De uitoefening van overheidsgezag dient altijd aan controle (door
een ander ambt) te zijn onderworpen. Zoals een rechterlijke
controle over de rechtmatigheid en een democratische controle
door het parlement en politiek.
Democratie en rechtsstaat zijn niet hetzelfde maar zijn ook niet
‘los verkrijgbaar’
- Een democratie is namelijk staatsbestuur door en in
overeenstemming met de wil van het volk. Hierbij kan er sprake
zijn van directe (zelf een stem uitbrengen) en indirecte
democratie (democratie door middel van
volksvertegenwoordigers). Besluiten worden ook gevormd bij
meerderheid volgens artikel 67 lid 2 Gw.
- Een rechtsstaat is in essentie de gebondenheid van de overheid
aan het recht. Vier vereisten zijn dan ook: legaliteitseis,
machtenscheiding, onafhankelijke rechtspraak en een staatsvrije
, sfeer (grondrechten). Dit staat allemaal opgenomen in de
constitutie.
Materiële constitutie = álle fundamentele staatsregels
Formele constitutie = de geschreven Grondwet
De Nederlandse vertegenwoordigende democratie berust op kiesrecht,
openbaarheid, participatie en tijdelijkheid, wordt beschermd door
grondrechten zoals meningsuiting, vereniging en gelijkheid, en houdt
via evenredige vertegenwoordiging rekening met minderheden.
Bronnen van het staatsrecht
(1) Geschreven:
- Grondwet en Statuut
- Verdragen
- Wetten in formele zin (organieke wetgeving dus uitwerking van
een opdracht in de Grondwet) en lagere regelgeving
- Reglementen van Orde TK, EK, MR
(2) Ongeschreven:
Ongeschreven staatsrecht (vaak gewoonterecht, rechtsbeginselen)
(3) Jurisprudentie
Het staatsrecht bindt de overheid aan het recht door de
staatsorganisatie in te richten, bevoegdheden te verdelen, de
totstandkoming van ander recht te regelen en fundamentele rechten te
beschermen, maar de handhaving ervan is niet altijd juridisch
afdwingbaar.
Verdeling van macht
De trias politica scheidt wetgeving, bestuur en rechtspraak, terwijl
onderscheid tussen functie, ambt en persoon duidelijk maakt wie welke
taak in welke hoedanigheid vervult.
Het stelsel van checks & balances waarborgt dat geen overheidsorgaan
zijn eigen bevoegdheden vaststelt of ongecontroleerd macht uitoefent,
doordat bestuur, wetgever en rechter elkaar wederzijds controleren en
in evenwicht houden.
, Territoriale machtenspreiding
Een staatsvorm laat zien hoe een land is opgebouwd uit verschillende
bestuurslagen en hoeveel zelfstandigheid die bestuurslagen hebben. In
een gecentraliseerde eenheidsstaat ligt bijna alle macht bij de
centrale overheid, in een gedecentraliseerde eenheidsstaat zoals
Nederland heeft de centrale overheid de uiteindelijke macht maar
krijgen provincies en gemeenten eigen bevoegdheden via de wet,
terwijl in een federatie deelstaten constitutioneel veel zelfstandigheid
hebben en in een confederatie zelfstandige staten samenwerken
zonder hun soevereiniteit op te geven.
Legaliteitsbeginsel
Een wet in de Grondwet is altijd een wet in formele zin en het
legaliteitsbeginsel vereist dat ingrijpend overheidshandelen op zo’n wet
berust, ter waarborging van democratische legitimatie, rechtsgelijkheid
en rechtszekerheid, waarbij geldt dat hoe ingrijpender het optreden is,
hoe specifieker de wettelijke grondslag moet zijn.
Onafhankelijkheid: Niemand kan de rechter voorschrijven hoe te
oordelen, ook de andere staatsmachten niet. De grondwettelijke
waarborgen zijn opgenomen in artikel 117 Gw.
Onpartijdigheid: De rechter is neutraal ten opzichte van de partijen die
voor hem zijn verschenen.
Grondrechten zijn fundamentele rechten die ieder mens beschermen
tegen overheidsmacht, noodzakelijk zijn voor een menswaardig
bestaan (kernwaarden zijn menselijke waardigheid, autonomie,
vrijheid, gelijkheid, integriteit, democratie en rechtvaardigheid) en
tegenwoordig niet alleen in de Grondwet maar ook in internationale
verdragen en het EU-recht zijn vastgelegd.
Klassieke grondrechten zijn vrijheidsrechten die de overheid
verplichten zich te onthouden van ingrijpen, een staatsvrije sfeer
creëren en burgers en bedrijven beschermen tegen de overheid, terwijl
de overheid zich zelf niet op deze rechten kan beroepen.
Sociale grondrechten zijn grondwettelijke opdrachten aan de overheid
om actief beleid te voeren ter bevordering van onder meer
Staat:
- Een gemeenschap van mensen
- Op een bepaald grondgebied
- Waarover gezag wordt uitgeoefend door een overheid die over
dwangmiddelen beschikt
- (Erkenning door andere staten)
Nederland, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba vormen het land
Nederland en doen mee voor de verkiezingen van de Tweede Kamer
Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn landen binnen het
Koninkrijk.
Democratie is van belang zodat de overheid de juiste dingen doet in
het algemeen belang
Rechtsstaat is van belang zodat de overheid zijn macht niet misbruikt
en rekening houdt met minderheden en individuen
Een democratische rechtsstaat bindt de overheid dus aan het recht
- Een overheidsambt mag alleen overheidsgezag uitoefenen, als
dat handelen is gebaseerd op een voorafgaande, algemene,
democratische gelegitimeerde regel. Hierbij spreken we dan over
het legaliteitsbeginsel.
- De uitoefening van overheidsgezag dient altijd aan controle (door
een ander ambt) te zijn onderworpen. Zoals een rechterlijke
controle over de rechtmatigheid en een democratische controle
door het parlement en politiek.
Democratie en rechtsstaat zijn niet hetzelfde maar zijn ook niet
‘los verkrijgbaar’
- Een democratie is namelijk staatsbestuur door en in
overeenstemming met de wil van het volk. Hierbij kan er sprake
zijn van directe (zelf een stem uitbrengen) en indirecte
democratie (democratie door middel van
volksvertegenwoordigers). Besluiten worden ook gevormd bij
meerderheid volgens artikel 67 lid 2 Gw.
- Een rechtsstaat is in essentie de gebondenheid van de overheid
aan het recht. Vier vereisten zijn dan ook: legaliteitseis,
machtenscheiding, onafhankelijke rechtspraak en een staatsvrije
, sfeer (grondrechten). Dit staat allemaal opgenomen in de
constitutie.
Materiële constitutie = álle fundamentele staatsregels
Formele constitutie = de geschreven Grondwet
De Nederlandse vertegenwoordigende democratie berust op kiesrecht,
openbaarheid, participatie en tijdelijkheid, wordt beschermd door
grondrechten zoals meningsuiting, vereniging en gelijkheid, en houdt
via evenredige vertegenwoordiging rekening met minderheden.
Bronnen van het staatsrecht
(1) Geschreven:
- Grondwet en Statuut
- Verdragen
- Wetten in formele zin (organieke wetgeving dus uitwerking van
een opdracht in de Grondwet) en lagere regelgeving
- Reglementen van Orde TK, EK, MR
(2) Ongeschreven:
Ongeschreven staatsrecht (vaak gewoonterecht, rechtsbeginselen)
(3) Jurisprudentie
Het staatsrecht bindt de overheid aan het recht door de
staatsorganisatie in te richten, bevoegdheden te verdelen, de
totstandkoming van ander recht te regelen en fundamentele rechten te
beschermen, maar de handhaving ervan is niet altijd juridisch
afdwingbaar.
Verdeling van macht
De trias politica scheidt wetgeving, bestuur en rechtspraak, terwijl
onderscheid tussen functie, ambt en persoon duidelijk maakt wie welke
taak in welke hoedanigheid vervult.
Het stelsel van checks & balances waarborgt dat geen overheidsorgaan
zijn eigen bevoegdheden vaststelt of ongecontroleerd macht uitoefent,
doordat bestuur, wetgever en rechter elkaar wederzijds controleren en
in evenwicht houden.
, Territoriale machtenspreiding
Een staatsvorm laat zien hoe een land is opgebouwd uit verschillende
bestuurslagen en hoeveel zelfstandigheid die bestuurslagen hebben. In
een gecentraliseerde eenheidsstaat ligt bijna alle macht bij de
centrale overheid, in een gedecentraliseerde eenheidsstaat zoals
Nederland heeft de centrale overheid de uiteindelijke macht maar
krijgen provincies en gemeenten eigen bevoegdheden via de wet,
terwijl in een federatie deelstaten constitutioneel veel zelfstandigheid
hebben en in een confederatie zelfstandige staten samenwerken
zonder hun soevereiniteit op te geven.
Legaliteitsbeginsel
Een wet in de Grondwet is altijd een wet in formele zin en het
legaliteitsbeginsel vereist dat ingrijpend overheidshandelen op zo’n wet
berust, ter waarborging van democratische legitimatie, rechtsgelijkheid
en rechtszekerheid, waarbij geldt dat hoe ingrijpender het optreden is,
hoe specifieker de wettelijke grondslag moet zijn.
Onafhankelijkheid: Niemand kan de rechter voorschrijven hoe te
oordelen, ook de andere staatsmachten niet. De grondwettelijke
waarborgen zijn opgenomen in artikel 117 Gw.
Onpartijdigheid: De rechter is neutraal ten opzichte van de partijen die
voor hem zijn verschenen.
Grondrechten zijn fundamentele rechten die ieder mens beschermen
tegen overheidsmacht, noodzakelijk zijn voor een menswaardig
bestaan (kernwaarden zijn menselijke waardigheid, autonomie,
vrijheid, gelijkheid, integriteit, democratie en rechtvaardigheid) en
tegenwoordig niet alleen in de Grondwet maar ook in internationale
verdragen en het EU-recht zijn vastgelegd.
Klassieke grondrechten zijn vrijheidsrechten die de overheid
verplichten zich te onthouden van ingrijpen, een staatsvrije sfeer
creëren en burgers en bedrijven beschermen tegen de overheid, terwijl
de overheid zich zelf niet op deze rechten kan beroepen.
Sociale grondrechten zijn grondwettelijke opdrachten aan de overheid
om actief beleid te voeren ter bevordering van onder meer
