SAMENVATTING
SOCIALE PSYCHOLOGIE
Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M.
Akert, Samuel R. Sommers
Robbin Leijten
,Inhoud
H1 Inleiding tot de sociale psychologie.........................................................................2
1.1 Wat is sociale psychologie....................................................................................2
1.2 De macht van de situatie.....................................................................................4
1.3 De macht van sociale interpretatie......................................................................4
1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven...................5
1.5 Het nut en de toepassing van sociale psychologie...............................................6
H2 Sociale psychologie: een empirische wetenschap...................................................6
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap................................................6
2.2 Onderzoeksdesigns...............................................................................................6
2.3 Nieuwe grenzen in sociaal psychologisch onderzoek...........................................7
2.4 Ethische problemen in sociale psychologie..........................................................7
H3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld.........................................7
3.1 De sociale denker: twee soorten sociaal denken.................................................7
3.2 Automatisch denken met schema's: mensen als alledaagse theoretici...............8
3.3 Soorten automatisch denken................................................................................9
3.4 De invloed van cultuur op automatisch sociaal denken: holistisch versus
analytisch denken.......................................................................................................9
3.5 Gecontroleerd sociaal denken: bewust denken....................................................9
H4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen....................10
4.1 Non-verbale communicatie.................................................................................10
4.2 Eerste indrukken: snel en hardnekkig................................................................11
4.3 Causale attributie: het beantwoorden van het waarom.....................................11
4.4 Cultuur en sociale perceptie...............................................................................12
H5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context..................................................13
5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept........................................................13
5.2 Zelfkennis...........................................................................................................13
5.3 Zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf..............................................14
5.4 Impressiemanagement: de wereld in een schouwtoneel...................................14
5.5 Zelfwaardering: hoe we over onszelf denken.....................................................15
H6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen.............15
6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden..................................................15
6.2 Zelfrechtvaardiging............................................................................................16
6.3 Nieuwe inzichten in en uitbreidingen van de cognitieve dissonantietheorie.....17
6.4 Cognitieve dissonantie overwinnen....................................................................17
H7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden.............17
7.1 De aard en oorsprong van attitudes...................................................................17
7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag...........................................................18
7.3 Attitudeverandering............................................................................................18
7.4 De macht van reclame.......................................................................................19
1
, 7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan...............................................................19
H8 conformisme en gehoorzaamheid: hoe sociale invloed ons gedrag aanpast.........20
8.1 Conformisme: wanneer en waarom....................................................................20
8.2 Informationele invloed: de behoefte om te weten wat juist is...........................20
8.3 Normatieve invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden.........................20
8.4 Strategieën om conformisme uit te lokken........................................................21
8.5 Gehoorzaamheid aan gezag...............................................................................21
H9 Groepsprocessen - invloed in sociale groepen.......................................................21
9.1 Wat is een groep.................................................................................................21
9.2 Groepen en het gedrag van individuen..............................................................22
9.3 Groepsbeslissingen.............................................................................................22
9.4 Conflicten en samenwerking..............................................................................23
9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen groepen.............................................24
H10 Aantrekkingskracht en relaties - van eerste indrukken tot hechte relaties.........24
10.1 Waardoor voelen we ons aangetrokken tot anderen.......................................24
10.2 contacten leggen in het tijdperk van de technologie.......................................25
10.3 Liefde en intieme relaties.................................................................................25
10.4 Het proces en de ervaring van uit elkaar gaan................................................26
H11 Procociaal gedrag: waarom helpen mensen........................................................27
11.1 Waarom helpen mensen anderen....................................................................27
11.2 Persoonseigenschappen en prosociaal gedrag................................................28
11.3 Situationele determinanten van prosociaal gedrag.........................................28
11.4 Het bevorderen van prosociaal gedrag............................................................28
H12 Agressie en agressief gedrag...............................................................................29
12.1 De definitie en sociale oorzaken van agressie.................................................29
12.2 Sociale situaties, triggers en agressie..............................................................29
12.3 Geweld in de media..........................................................................................30
12.4 Agressie terugdringen......................................................................................30
12.5 De cyclus van afwijzing en woede doorbreken.................................................31
H13 Vooroordelen: oorzaken en oplossingen..............................................................31
13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel.............................31
13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen............................31
13.3 De effecten van vooroordelen..........................................................................31
13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken...32
13.5 Het terugdringen van vooroordelen.................................................................32
H1 Inleiding tot de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie
Psychologie --> de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven van mensen
2
, Sociale psychologie --> de wetenschap die bestudeert hoe de aanwezigheid van anderen de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloedt
o Gaat om het fenomeen sociale invloed --> het effect dat de woorden, daten of
aanwezigheid van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen
en gedrag
o Sociale psychologen zijn geïnteresseerd in het begrijpen van hoe en waarom de
omgeving invloed heeft op gedrag
o Mensen worden beïnvloed door de werkelijke(expliciete of ingebeelde (impliciete)
aanwezigheid van anderen
Sociale invloed --> het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of gedrag
Mensen beïnvloeden elkaar altijd, sociale beïnvloeding gaat verder dan uiterlijk
waarneembaar gedrag, anderen hebben ook invloed op onze gedachten en gevoelens, de
aanwezigheid van iemand is soms al voldoende om invloed te hebben
o Ook denkbeeldige goed- of afkeuring heeft invloed op ons gedrag, deze invloeden
kunnen soms botsen
Soms wordt gedrag verklaard door genetische factoren --> evolutionaire psychologie
Focus op individuele verschillen en karaktertrekken --> persoonlijkheidspsychologie
Focus op invloed van sociale situatie --> sociale psychologie
Focus op groepen, universele processen --> sociologie
Vaak kan sociaal gedrag niet zomaar verklaard worden omdat mensen zich vaak niet bewust
zijn van de redenen achter hun gedrag
o Soms kan sociaal gedrag verklaard worden door uit te gaan van gezond verstand of
volkswijsheid (de wijsheden die van generatie op generatie worden gedeeld)
Hierbij zijn er veel verschillende bronnen die elkaar tegenspreken, dus het
hangt echt af van de omstandigheden
Sociaal psychologen worden gevraagd onder welke omstandigheden bepaalde reacties
waarschijnlijker zijn
o Op empirische wijze --> op waarneming of onderzoek gebaseerd (eerst hypothese
die getoetst kan worden)
o Op systematische wijze
Sociaalpsychologisch onderzoek is lastig doordat we voorspellingen proberen te doen over
het gedrag van hoogontwikkelde wezens waarbij er objectieve antwoorden worden gezocht
o Er wordt gebruik gemaakt van verschillende wetenschappelijke disciplines, deze
kunnen zich ook bezig houden met onderzoek naar determinanten van menselijk
gedrag
Determinant --> bepalende factor in een ontwikkeling of toestand
Sociaalpsychologen vinden dat als je onderzoek doet naar persoonlijkheidsfactoren dat je
dan een essentieel onderdeel vergeet, namelijk de rol van sociale invloed
Bij sociale psychologie gaat het om hoe mensen hun sociale omgeving interpreteren, dus hoe
hun construct (de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen) hen beïnvloed
Als mensen zich een beeld vormen van de sociale omgeving zetten ze zichzelf in een zo
positief mogelijk daglicht of zorgen ze voor een zo accuraat mogelijke interpretatie
Doel sociale psychologie --> het beschrijven en verklaren van hoe mensen elkaar in hun voelen,
denken en doen beïnvloeden. Hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloed
Kurt Lewin --> grondlegger sociale psychologie
B=f(P*E
3
SOCIALE PSYCHOLOGIE
Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M.
Akert, Samuel R. Sommers
Robbin Leijten
,Inhoud
H1 Inleiding tot de sociale psychologie.........................................................................2
1.1 Wat is sociale psychologie....................................................................................2
1.2 De macht van de situatie.....................................................................................4
1.3 De macht van sociale interpretatie......................................................................4
1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven...................5
1.5 Het nut en de toepassing van sociale psychologie...............................................6
H2 Sociale psychologie: een empirische wetenschap...................................................6
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap................................................6
2.2 Onderzoeksdesigns...............................................................................................6
2.3 Nieuwe grenzen in sociaal psychologisch onderzoek...........................................7
2.4 Ethische problemen in sociale psychologie..........................................................7
H3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld.........................................7
3.1 De sociale denker: twee soorten sociaal denken.................................................7
3.2 Automatisch denken met schema's: mensen als alledaagse theoretici...............8
3.3 Soorten automatisch denken................................................................................9
3.4 De invloed van cultuur op automatisch sociaal denken: holistisch versus
analytisch denken.......................................................................................................9
3.5 Gecontroleerd sociaal denken: bewust denken....................................................9
H4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen....................10
4.1 Non-verbale communicatie.................................................................................10
4.2 Eerste indrukken: snel en hardnekkig................................................................11
4.3 Causale attributie: het beantwoorden van het waarom.....................................11
4.4 Cultuur en sociale perceptie...............................................................................12
H5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context..................................................13
5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept........................................................13
5.2 Zelfkennis...........................................................................................................13
5.3 Zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf..............................................14
5.4 Impressiemanagement: de wereld in een schouwtoneel...................................14
5.5 Zelfwaardering: hoe we over onszelf denken.....................................................15
H6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen.............15
6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden..................................................15
6.2 Zelfrechtvaardiging............................................................................................16
6.3 Nieuwe inzichten in en uitbreidingen van de cognitieve dissonantietheorie.....17
6.4 Cognitieve dissonantie overwinnen....................................................................17
H7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden.............17
7.1 De aard en oorsprong van attitudes...................................................................17
7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag...........................................................18
7.3 Attitudeverandering............................................................................................18
7.4 De macht van reclame.......................................................................................19
1
, 7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan...............................................................19
H8 conformisme en gehoorzaamheid: hoe sociale invloed ons gedrag aanpast.........20
8.1 Conformisme: wanneer en waarom....................................................................20
8.2 Informationele invloed: de behoefte om te weten wat juist is...........................20
8.3 Normatieve invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden.........................20
8.4 Strategieën om conformisme uit te lokken........................................................21
8.5 Gehoorzaamheid aan gezag...............................................................................21
H9 Groepsprocessen - invloed in sociale groepen.......................................................21
9.1 Wat is een groep.................................................................................................21
9.2 Groepen en het gedrag van individuen..............................................................22
9.3 Groepsbeslissingen.............................................................................................22
9.4 Conflicten en samenwerking..............................................................................23
9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen groepen.............................................24
H10 Aantrekkingskracht en relaties - van eerste indrukken tot hechte relaties.........24
10.1 Waardoor voelen we ons aangetrokken tot anderen.......................................24
10.2 contacten leggen in het tijdperk van de technologie.......................................25
10.3 Liefde en intieme relaties.................................................................................25
10.4 Het proces en de ervaring van uit elkaar gaan................................................26
H11 Procociaal gedrag: waarom helpen mensen........................................................27
11.1 Waarom helpen mensen anderen....................................................................27
11.2 Persoonseigenschappen en prosociaal gedrag................................................28
11.3 Situationele determinanten van prosociaal gedrag.........................................28
11.4 Het bevorderen van prosociaal gedrag............................................................28
H12 Agressie en agressief gedrag...............................................................................29
12.1 De definitie en sociale oorzaken van agressie.................................................29
12.2 Sociale situaties, triggers en agressie..............................................................29
12.3 Geweld in de media..........................................................................................30
12.4 Agressie terugdringen......................................................................................30
12.5 De cyclus van afwijzing en woede doorbreken.................................................31
H13 Vooroordelen: oorzaken en oplossingen..............................................................31
13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel.............................31
13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen............................31
13.3 De effecten van vooroordelen..........................................................................31
13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken...32
13.5 Het terugdringen van vooroordelen.................................................................32
H1 Inleiding tot de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie
Psychologie --> de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven van mensen
2
, Sociale psychologie --> de wetenschap die bestudeert hoe de aanwezigheid van anderen de
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloedt
o Gaat om het fenomeen sociale invloed --> het effect dat de woorden, daten of
aanwezigheid van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen
en gedrag
o Sociale psychologen zijn geïnteresseerd in het begrijpen van hoe en waarom de
omgeving invloed heeft op gedrag
o Mensen worden beïnvloed door de werkelijke(expliciete of ingebeelde (impliciete)
aanwezigheid van anderen
Sociale invloed --> het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of gedrag
Mensen beïnvloeden elkaar altijd, sociale beïnvloeding gaat verder dan uiterlijk
waarneembaar gedrag, anderen hebben ook invloed op onze gedachten en gevoelens, de
aanwezigheid van iemand is soms al voldoende om invloed te hebben
o Ook denkbeeldige goed- of afkeuring heeft invloed op ons gedrag, deze invloeden
kunnen soms botsen
Soms wordt gedrag verklaard door genetische factoren --> evolutionaire psychologie
Focus op individuele verschillen en karaktertrekken --> persoonlijkheidspsychologie
Focus op invloed van sociale situatie --> sociale psychologie
Focus op groepen, universele processen --> sociologie
Vaak kan sociaal gedrag niet zomaar verklaard worden omdat mensen zich vaak niet bewust
zijn van de redenen achter hun gedrag
o Soms kan sociaal gedrag verklaard worden door uit te gaan van gezond verstand of
volkswijsheid (de wijsheden die van generatie op generatie worden gedeeld)
Hierbij zijn er veel verschillende bronnen die elkaar tegenspreken, dus het
hangt echt af van de omstandigheden
Sociaal psychologen worden gevraagd onder welke omstandigheden bepaalde reacties
waarschijnlijker zijn
o Op empirische wijze --> op waarneming of onderzoek gebaseerd (eerst hypothese
die getoetst kan worden)
o Op systematische wijze
Sociaalpsychologisch onderzoek is lastig doordat we voorspellingen proberen te doen over
het gedrag van hoogontwikkelde wezens waarbij er objectieve antwoorden worden gezocht
o Er wordt gebruik gemaakt van verschillende wetenschappelijke disciplines, deze
kunnen zich ook bezig houden met onderzoek naar determinanten van menselijk
gedrag
Determinant --> bepalende factor in een ontwikkeling of toestand
Sociaalpsychologen vinden dat als je onderzoek doet naar persoonlijkheidsfactoren dat je
dan een essentieel onderdeel vergeet, namelijk de rol van sociale invloed
Bij sociale psychologie gaat het om hoe mensen hun sociale omgeving interpreteren, dus hoe
hun construct (de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen) hen beïnvloed
Als mensen zich een beeld vormen van de sociale omgeving zetten ze zichzelf in een zo
positief mogelijk daglicht of zorgen ze voor een zo accuraat mogelijke interpretatie
Doel sociale psychologie --> het beschrijven en verklaren van hoe mensen elkaar in hun voelen,
denken en doen beïnvloeden. Hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloed
Kurt Lewin --> grondlegger sociale psychologie
B=f(P*E
3
