Samenvatting colleges Geriatrie en Veroudering

Geriatrie en veroudering
Samenvatting hoorcolleges

Introductiecollege
Geriatrie: pathologie van veroudering, verouderingsziekten
Gerontologie: veroudering, het normale proces van veroudering

Domeinen van kwetsbare ouderen
Hebben invloed op elkaar:
1. Lichamelijke veroudering
2. Psychische veroudering
3. Functionele veroudering
4. Sociale veroudering

Combinatie van leefstijlfactoren:
 Gezonde voeding
 Veel beweging
 Zeer goede gezondheidszorg

Blue zones: gebieden waar mensen uitzonderlijk oud worden
 In Japan: het eiland Okinawa
 Ze eten hier weinig: 80% regel

Pact voor ouderenzorg
1. Eenzaamheid signaleren en doorbreken
2. Zorgen dat mensen met goede zorg en ondersteuning langer thuis kunnen wonen
3. De kwaliteit van de verpleeghuizen verbeteren

Beeld over ouderen wordt diverser
 Enerzijds: afhankelijke, zorgbehoevende ouderen
 Anderzijds: vitale, actieve ouderen
 Specifieke aandacht binnen Pact voor de Ouderenzorg

Hoe kunnen we deze beeldvorming verklaren?
1. Terror mangement theory: confrontatie met sterfelijkheid en angst voor de dood  hieruit komt
de negatieve stereotypering voort, meer vanuit de jongeren
2. Social identity theory: je beoordeelt je eigen leeftijdsgroep positiever dan anderen
leeftijdsgroepen  jongeren nemen afstand van ouderen
3. Social role theory: sociale rol binnen de maatschappij bepaalt de beeldvorming  bv. stoppen
met werken leidt tot negatief beeld over ouderen

Hoorcollege 1: Interactie domeinen veroudering
Geriatrisch onderzoek
Comprehensive Geriatric Assessment (CGA)
 Multidimensioneel en multidisciplinair instrument
 Componenten in kaart brengen: fysieke en mentale gezondheid, functionele status, sociaal
functioneren en omgeving
 Uitvoering: klinisch geriater (+ meerdere disciplines)
 Doelgroep: kwetsbare ouderen ziekenhuis (steeds meer plekken in zorgketen)
 Resultaat: gecoördineerd en integraal zorgplan
 Doel: bevorderen zelfredzaamheid en kwaliteit van leven
 Er is geen bewijs voor effectiviteit huisarts/polikliniek geriatrie

,Onderdelen CGA: medische voorgeschiedenis, medicatie, anamnese, hetero anamneses, tractus
anamneses, functionele anamneses, biografie, sociale anamneses, lichamelijk onderzoek,
meetinstrumenten, labonderzoek en ECG

Identificeren kwetsbare patiënt voor CGA
 Leeftijd meestal > 80 jaar
 Multimorbiditeit
 Vaak geriatrisch syndroom
 Psychosociale problemen
 Functionele beperkingen
 Veel gezondheidszorg (gehad)
 Verandering woonsituatie (zelfstandig: meer woonzorg nodig)

CGA: medische voorgeschiedenis
 Aanwijzingen huidige problemen
 Invloed op beperkingen/prognose
 Indicatie medicatie gebruik
 Geriatrische problemen: delier is een risicofactor voor een nieuw delier

CGA: medicatie
 Ouderen gebruiken vaak veel medicijnen, van meerdere voorschrijvers: risico-interacties en
bijwerkingen!
 Medicatie nog up to date?

CGA: anamnese en hetero-anamnese
 Proces vertrouwelijk gesprek tussen arts-patiënt
 Vertrouwen winnen
 Wat is de vraag/klacht/ziekte/aandoening
 Rekening houden met beperkingen cognitie, zien, horen en spreken
 Hetero-anamnese: familielid vragen

CGA: tractusanamnese
 Algemene tractus anamnese: alle orgaanstelsels uitvragen
 Veel voorkomende klachten/ziekten op oudere leeftijd
 Geriatrische symptomen
 Eventueel familieanamnese

CGA: functionele anamnese
 Belangrijk onderdeel van de CGA
 Doel CGA: functionaliteit en zelfredzaamheid zo lang mogelijk behouden
 Functionele problemen zelf zijn risicofactor voor functionele achteruitgang

CGA: biografie en sociale anamnese
 Beeld krijgen van een persoon
 Cognitieve functies
 Omgaan met een ziekte
 Sociaal: bv. eenzaamheid is een risicofactor voor functionele achteruitgang

CGA: lichamelijk onderzoek
 Algemeen lichamelijk onderzoek
 Oriënterend neurologisch onderzoek
 Oriënterend orthopedisch onderzoek
 Psychiatrie

,  Functioneel onderzoek: gehoor, communicatie, visus, gewicht, mobiliteit, urine-incontinentie en
ADL

Geriatrische syndromen
Een of meer symptomen die veel voorkomen bij ouderen als gevolg van meerdere
aandoeningen/oorzaken tegelijkertijd:
 Acute ontstaanswijze: vallen, delier, syncope (korte wegraking) en duizeligheid
 Chronische ontstaanswijze: ondervoeding, depressie, incontinentie en osteoporose

Kenmerken geriatrisch syndroom
 Prevalent op hoge leeftijd
 Multifactoriële etiologie
 Combinatie van kwetsbaarheid
 Prognostisch ongunstige marker
 Combinaties geriatrische syndromen
 Generalistische diagnostiek (CGA) en multidisciplinaire en multifactoriële interventie meest
effectief

Multimorbiditeit
Voorkomen van meerdere ziektes
 Aantal chronische ziekten neemt toe door: vergrijzing, eerdere diagnostiek, betere behandeling,
betere registratie, leefstijl (oa. meer overgewicht)
 Ziekte met hoogste prevalentie bij 65-plussers: perifere artrose
 Prevalentie top 3: artrose, diabetes mellitus, nek- en rugklachten

Prevalentie chronische ziekten afhankelijk van:
 Kernmerken populatie (bv. leeftijd en geslacht)
 Setting (algemene populatie, huisarts en ziekenhuis)
 Definitie chronische ziekte (niet geriatrische syndromen)
 Methode dataverzameling (registratie en vragenlijst)

De prevalentie van chronische rugklachten is het hoogst op basis van vragenlijstonderzoek in een
algemene populatie

Chronisch vs acuut
 Chronische ziekten
o Hoge prevalentie
o Irreversibel, geen volledig herstel, relatief lange ziekteduur
o Bv. kanker, artrose, hartfalen en chronische rugklachten
 Acute ziekten
o Acuut, tijdelijk en episodisch
o Bv. acute nek- en rugklachten, letsels en acute infecties

Multimorbiditeit: twee of meer chronische ziekten binnen een persoon (zonder indexziekte)

Comorbiditeit: een of meer extra (chronische) ziekte(n) bij een aanwezigheid van een ziekte (de
indexziekte) binnen een persoon

Indexziekte: de ziekte waar vanuit je redeneert (bv. vanuit diabetes)

Oorzaken van multimorbiditeit
 Concurrente multimorbiditeit: toeval, niet te verklaren
 Cluster multimorbiditeit: combinatie vaker dan op basis toeval
o Statistisch verband zonder ‘inhoudelijke’ verklaring

, o Bv. grotere kans op diagnose door zorg voor andere ziekte
 Causale multimorbiditeit: gezamenlijke risicofactor (bv. overgewicht is een risicofactor voor
diabetes en artrose)
 Complicerende multimorbiditeit: een ziekte als gevolg van andere ziekte (bv. diabetes kan leiden
tot retinopathie)

Waarom aandacht voor multimorbiditeit?
 Consequenties:
o Ervaren gezondheid en kwaliteit van leven daalt
o Zorggebruik en kosten stijgen
 Vergrijzing  prevalentie stijgt
 Complexere zorg
o Interactie ziekten
o Interactie/tegenstrijdige behandelingen
o Ontbreken richtlijnen
o Meerdere zorgverleners

Zorgprogramma’s ontwikkeld voor patiënten met multimorbiditeit
 Helaas geen bewijs voor effectiviteit
 Patiënt en meerdere problemen centraal, geen focus op één ziekte, meerdere hulpverleners
betrokken die goed samenwerken
 Conclusie: geen zorgprogramma multimorbiditeit meer, maar verbetering kwaliteit van zorg door:
o Regie: benoemen hoofdbehandelaar (in eerste lijn huisarts, in ziekenhuis medisch
specialist, casemanager)
o Richtlijnen
 Bestaande richtlijnen ziekten uitbreiden met paragraaf bijkomende ziekten
 Ziekte-overstijgende richtlijnen (polyfarmacie bij ouderen)
o Oog voor expertise patiënt

Polyfarmacie
Als er meer dan 5 geneesmiddelen worden gebruikt door een persoon
RIVM: ouderen vaak over- of onder behandeld

Veel voorkomende indicaties polyfarmacie
 Diabetes mellitus
 Hypertensie
 Hypercholesterolemie
 Angina pectoris
 Maagpijn
 Slaapstoornissen
 Astma/COPD

Problemen farmacotherapie bij ouderen
1. Geneesmiddel gerelateerd
 Andere of meer bijwerkingen door veranderde fysiologie
 Interacties door polyfarmacie
2. Patiënt gerelateerd
 Therapietrouwheid
3. Zorgverlener gerelateerd
 Over-, onder- of verkeerde behandeling (geneesmiddelen bij ouderen) of suboptimale
communicatie diverse zorgverleners

Exclusie (fragiele) ouderen uit geneesmiddelonderzoek
 Exclusie: comorbiditeit, co-medicatie, oudere leeftijd en fragiele ouderen