Hoorcollege 1
4-5-2025
Kindermishandeling en seksueel misbruik
Definitie kindermishandeling
“Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
ernstige schade wordt betrokken of dreigt te worden betrokken aan de
minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel”
Wie (Slachtoffer): minderjarige
Wat: interactie (fysiek, psychisch, seksueel)
Wie (dader): ouders of andere personen
Relatie: afhankelijkheid van de persoon die het doet/onvrijheid
Handeling: actief op passief
Gevolg: ernstige schade of dreiging daarvan (fysiek/psychisch)
Foto van vader die kind billenkoek geeft.
1. Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
Ja
2. Is het gewelddadige interactie?
Frequentie is belangrijk is het vaak of niet?
3. Welke aard?
Is fysiek van aard
4. Is er een afhankelijkheidsrelatie?
Ja, want het is zijn vader
5. Is er sprake van ernstige schade of dreiging ervan?
Niet concreet antwoord= juridisch gezien mag het niet
Pedagogische tik verboden
“In de verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of
lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe”
De cijfers
In 2017 zijn in Nederland tussen de 90.000 en 127.000 kinderen en jongeren van 0-
18 jaar blootgesteld aan een vorm van kindermishandeling
Dis is ongeveer 3% van alle kinderen in Nederland
Aangezien niet alle gevallen van kindermishandeling gesignaleerd worden geldt 3%
als ondergrens.
,Vijf vormen van kindermishandeling
1. Fysieke mishandeling (slaan, schoppen, handeling die jij verricht is actief)
2. Fysieke verwaarlozing (geen eten, geen zorg, als ouder heb je een verplichting dat
het kind bepaalde dingen krijgt maar dat doe je als ouder niet doet het zelden
expres)
3. Psychische/ emotionele mishandeling (vernederen, afwijzen hier kies je bewust voor)
4. Psychische/ emotionele verwaarlozing (geen aandacht, geen liefde)
5. Seksueel misbruik (elke vorm van seksuele mishandeling met minderjarige)
Fysiek= je kiest voor de handeling
Verwaarlozing= je doet iets niet wat je wel hoort te doen
Risicofactoren kindermishandeling (vergroten de kans op kindermishandeling, maar geen
garantie)
Verslaving (aan middelen)
Psychische problemen (mentaal dingen niet op orde hebben)
Financiële problemen (armoede)
Signalen kindermishandeling
Emotionele/psychische signalen (gedrag van het kind, dingen die het kind zegt,
teruggetrokken gedragen, bang zijn)
Fysieke signalen (onverklaarbare blauwe plekken, botbreuken, dit kan wijzen op
hoeft natuurlijk niet)
Gevolgen kindermishandeling
Directe gevolgen (letsel, angst, gedrag)
- Blauwe plekken, angst voor volwassenen, plots teruggetrokken gedrag
Ontwikkeling onder druk (hechting, brein, leren)
- Moeite met vertrouwen, concentratieproblemen, leerachterstand
Lange termijn littekens (psychisch, sociaal, gezondheid)
- Depressie, moeite met relaties, hogere kans op verslaving of chronische ziekten
De Meldcode in een notendop= samenwerken aan veiligheid, een van de belangrijkste
dingen (meldrecht geen meldplicht)
Stap 0: overweeg: kan er sprake zijn van? = een informele stap
Onderbuikgevoel
Stap 1: in kaart brengen signalen- risicotaxatie = zo objectief/eerlijk mogelijk
Situatie in kaart brengen en eventueel delen met ouder
Stap 2: collegiale consulatie- veilig verder team
Overleg en werk samen door niet in een tunnelvisie te hebben.
Stap 3: gesprek cliënt
, In gesprek gaan soms ook met kind zelf, ligt aan de leeftijd
Stap 4: wegen van het geweld of de kindermishandeling
Afwegen van alle signalen en na gesprekken met ouder en collega's
Stap 5: beslissen: hulp organiseren of melden
Samen beslissen
--> In conclusie wil je eigenlijk dat je het zelf kan regelen met de ouders, lukt dit niet? Dan
veilig thuis melding maken
Deel 2: inzetten van interventies bij kindermishandeling en seksueel misbruik
Interventie: preventie bij risicofactoren (1/3) valt de meeste winst te halen
Home-start: getrainde vrijwilligers die thuis ondersteuning bieden
Schuldhulpverlening, of hulp bij vinden van goede huisvesting
VIPP-SD: Huisbezoekprogramma met videofeedback om milde gedragsproblemen te
voorkomen of te verminderen (0 t/m 6 jaar)
Voorzorg: Intensief huisbezoek programma om kindermishandeling of verwaarlozing
bij een jonge, alleenstaande risicomoeders te voorkomen. Kinderen (0-2 jaar) en hun
moeders die te maken hebben met een opeenstapeling van risicofactoren in het
verleden en heden.
Stevig Ouderschap: Tijdens huisbezoeken worden verwachtingen en beleving van
het ouderschap en de sociale steun van het gezin behandeld om op deze wijze
ernstige opvoedproblemen, zoals kindermishandeling, te voorkomen (kinderen van 5
maanden t/m 1,5 jaar) belastende voorgeschiedenis
Interventie: bevorderen van veiligheid (2/3) sprake van of je weet het bijna zeker
interventie moet ervoor zorgen dat het stopt
Ambulante hulpverlening: ondersteuning thuis: gezin versterken
Opvoedcursus: cursus voor ouders, positieve opvoedvaardigheden leren en oefenen.
Familie first: Intensief huisbezoek programma om een crisis in het gezin op te lossen, de
veiligheid in het gezin te vergroten, teneinde een uithuisplaatsing van een of meer van de
kinderen te voorkomen (kinderen van 0-18 jaar)
Intensieve ambulante gezinsbegeleiding: Intensieve begeleiding aan gezinnen om het
gezinsklimaat verbeteren zodat het kind veilig kan opgroeien en zich kan ontwikkelen.
Gezinsleden meer vaardigheden aanleren om gebruik te maken van hun sociale netwerk (0 tot
18 jaar, als er sprake is van een LVB dan tot 23 jaar)
Relationele gezinstherapie: Kortdurende gezinsbehandeling, van gezinnen met 12-18-jarigen,
met als doel het functioneren van de jongere en het gezin te verbeteren en de kans op herhaling
van crimineel gedrag te verkleinen. Jongeren van 12 tot 18 met ernstige externaliserende
gedragsproblemen (waaronder crimineel gedrag) en hun gezinnen.
Multisysteem therapie: Aangepaste variant van het behandelprogramma Multisysteem Therapie
met als doel om uithuisplaatsing te voorkomen en kindermishandeling te stoppen.
Veilig sterk en verder: Behandelmethode voor gezinnen waarin geweld aan de orde is. Er is een
dadermodule en een traumamodule (voor de kinderen en de niet beschermende ouder). De
methode beoogt de veiligheid in het gezin te herstellen zodat het kind zich weer veilig kan voelen
, in de relatie met zijn ouders. Daarnaast beoogt het programma psychopathologie (ten gevolge
van het geweld) te laten afnemen.
Interventie: herstel na trauma (3/3) het heeft al plaats gevonden helpen bij de ervaringen
te verwerken
CGT (cognitieve gedragstherapie): therapie gericht op veranderen van negatieve
gedachten en gedrag.
EMDR (Eye movement desensitization and reporcessing): trauma verwerken door
herinneringen op te halen met afleidende stimulans (oogbewegingen)
Piep zei de Muis: Groepsbijeenkomsten voor kinderen die thuis veel meemaken op het gebied
van stress en spanningen. Doel is het voorkomen van ernstige psychische problemen bij
kinderen. Kinderen van 4-8 jaar die opgroeien in een gezin met veel spanning en stress als gevolg
van ziekte en psychosociale, psychische en/of verslavingsproblemen.
Asja: Een gestructureerd programma voor meisjes in de prostitutie. Het programma is erop
gericht de meisjes afstand te laten nemen van dat verleden en een nieuw begin te maken om te
zorgen dat het meisje veilig en beschermd is tegen het loverboy-circuit; dat ze leeftijdsadequaat
functioneert en zich fysiek, sociaal-emotioneel, psychisch, cognitief en seksueel goed ontwikkelt.
Meisjes van 12 tot 23 jaar die via loverboys in de prostitutie terecht zijn gekomen of die het risico
lopen daarin te belanden.
Signs of Safety= heel breed manier van werken is positief van aard en oplossingsgericht
=Doel: veiligheid kind waarborgen
1. Oplossingericht
Signalen van veiligheid
Uitzonderingen, sterke kanten en hulpbronnen
2. Netwerk(bijeenkomst)
Veiligheidsplan
3. Specifieke hulpmiddelen
Drie huizen methodiek (je brengt positieve en negatieve dingen in kaart)
Huis wat er misgaat
Huis wat gaat er goed
Huis waar droom je over
4-5-2025
Kindermishandeling en seksueel misbruik
Definitie kindermishandeling
“Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
ernstige schade wordt betrokken of dreigt te worden betrokken aan de
minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel”
Wie (Slachtoffer): minderjarige
Wat: interactie (fysiek, psychisch, seksueel)
Wie (dader): ouders of andere personen
Relatie: afhankelijkheid van de persoon die het doet/onvrijheid
Handeling: actief op passief
Gevolg: ernstige schade of dreiging daarvan (fysiek/psychisch)
Foto van vader die kind billenkoek geeft.
1. Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
Ja
2. Is het gewelddadige interactie?
Frequentie is belangrijk is het vaak of niet?
3. Welke aard?
Is fysiek van aard
4. Is er een afhankelijkheidsrelatie?
Ja, want het is zijn vader
5. Is er sprake van ernstige schade of dreiging ervan?
Niet concreet antwoord= juridisch gezien mag het niet
Pedagogische tik verboden
“In de verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of
lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe”
De cijfers
In 2017 zijn in Nederland tussen de 90.000 en 127.000 kinderen en jongeren van 0-
18 jaar blootgesteld aan een vorm van kindermishandeling
Dis is ongeveer 3% van alle kinderen in Nederland
Aangezien niet alle gevallen van kindermishandeling gesignaleerd worden geldt 3%
als ondergrens.
,Vijf vormen van kindermishandeling
1. Fysieke mishandeling (slaan, schoppen, handeling die jij verricht is actief)
2. Fysieke verwaarlozing (geen eten, geen zorg, als ouder heb je een verplichting dat
het kind bepaalde dingen krijgt maar dat doe je als ouder niet doet het zelden
expres)
3. Psychische/ emotionele mishandeling (vernederen, afwijzen hier kies je bewust voor)
4. Psychische/ emotionele verwaarlozing (geen aandacht, geen liefde)
5. Seksueel misbruik (elke vorm van seksuele mishandeling met minderjarige)
Fysiek= je kiest voor de handeling
Verwaarlozing= je doet iets niet wat je wel hoort te doen
Risicofactoren kindermishandeling (vergroten de kans op kindermishandeling, maar geen
garantie)
Verslaving (aan middelen)
Psychische problemen (mentaal dingen niet op orde hebben)
Financiële problemen (armoede)
Signalen kindermishandeling
Emotionele/psychische signalen (gedrag van het kind, dingen die het kind zegt,
teruggetrokken gedragen, bang zijn)
Fysieke signalen (onverklaarbare blauwe plekken, botbreuken, dit kan wijzen op
hoeft natuurlijk niet)
Gevolgen kindermishandeling
Directe gevolgen (letsel, angst, gedrag)
- Blauwe plekken, angst voor volwassenen, plots teruggetrokken gedrag
Ontwikkeling onder druk (hechting, brein, leren)
- Moeite met vertrouwen, concentratieproblemen, leerachterstand
Lange termijn littekens (psychisch, sociaal, gezondheid)
- Depressie, moeite met relaties, hogere kans op verslaving of chronische ziekten
De Meldcode in een notendop= samenwerken aan veiligheid, een van de belangrijkste
dingen (meldrecht geen meldplicht)
Stap 0: overweeg: kan er sprake zijn van? = een informele stap
Onderbuikgevoel
Stap 1: in kaart brengen signalen- risicotaxatie = zo objectief/eerlijk mogelijk
Situatie in kaart brengen en eventueel delen met ouder
Stap 2: collegiale consulatie- veilig verder team
Overleg en werk samen door niet in een tunnelvisie te hebben.
Stap 3: gesprek cliënt
, In gesprek gaan soms ook met kind zelf, ligt aan de leeftijd
Stap 4: wegen van het geweld of de kindermishandeling
Afwegen van alle signalen en na gesprekken met ouder en collega's
Stap 5: beslissen: hulp organiseren of melden
Samen beslissen
--> In conclusie wil je eigenlijk dat je het zelf kan regelen met de ouders, lukt dit niet? Dan
veilig thuis melding maken
Deel 2: inzetten van interventies bij kindermishandeling en seksueel misbruik
Interventie: preventie bij risicofactoren (1/3) valt de meeste winst te halen
Home-start: getrainde vrijwilligers die thuis ondersteuning bieden
Schuldhulpverlening, of hulp bij vinden van goede huisvesting
VIPP-SD: Huisbezoekprogramma met videofeedback om milde gedragsproblemen te
voorkomen of te verminderen (0 t/m 6 jaar)
Voorzorg: Intensief huisbezoek programma om kindermishandeling of verwaarlozing
bij een jonge, alleenstaande risicomoeders te voorkomen. Kinderen (0-2 jaar) en hun
moeders die te maken hebben met een opeenstapeling van risicofactoren in het
verleden en heden.
Stevig Ouderschap: Tijdens huisbezoeken worden verwachtingen en beleving van
het ouderschap en de sociale steun van het gezin behandeld om op deze wijze
ernstige opvoedproblemen, zoals kindermishandeling, te voorkomen (kinderen van 5
maanden t/m 1,5 jaar) belastende voorgeschiedenis
Interventie: bevorderen van veiligheid (2/3) sprake van of je weet het bijna zeker
interventie moet ervoor zorgen dat het stopt
Ambulante hulpverlening: ondersteuning thuis: gezin versterken
Opvoedcursus: cursus voor ouders, positieve opvoedvaardigheden leren en oefenen.
Familie first: Intensief huisbezoek programma om een crisis in het gezin op te lossen, de
veiligheid in het gezin te vergroten, teneinde een uithuisplaatsing van een of meer van de
kinderen te voorkomen (kinderen van 0-18 jaar)
Intensieve ambulante gezinsbegeleiding: Intensieve begeleiding aan gezinnen om het
gezinsklimaat verbeteren zodat het kind veilig kan opgroeien en zich kan ontwikkelen.
Gezinsleden meer vaardigheden aanleren om gebruik te maken van hun sociale netwerk (0 tot
18 jaar, als er sprake is van een LVB dan tot 23 jaar)
Relationele gezinstherapie: Kortdurende gezinsbehandeling, van gezinnen met 12-18-jarigen,
met als doel het functioneren van de jongere en het gezin te verbeteren en de kans op herhaling
van crimineel gedrag te verkleinen. Jongeren van 12 tot 18 met ernstige externaliserende
gedragsproblemen (waaronder crimineel gedrag) en hun gezinnen.
Multisysteem therapie: Aangepaste variant van het behandelprogramma Multisysteem Therapie
met als doel om uithuisplaatsing te voorkomen en kindermishandeling te stoppen.
Veilig sterk en verder: Behandelmethode voor gezinnen waarin geweld aan de orde is. Er is een
dadermodule en een traumamodule (voor de kinderen en de niet beschermende ouder). De
methode beoogt de veiligheid in het gezin te herstellen zodat het kind zich weer veilig kan voelen
, in de relatie met zijn ouders. Daarnaast beoogt het programma psychopathologie (ten gevolge
van het geweld) te laten afnemen.
Interventie: herstel na trauma (3/3) het heeft al plaats gevonden helpen bij de ervaringen
te verwerken
CGT (cognitieve gedragstherapie): therapie gericht op veranderen van negatieve
gedachten en gedrag.
EMDR (Eye movement desensitization and reporcessing): trauma verwerken door
herinneringen op te halen met afleidende stimulans (oogbewegingen)
Piep zei de Muis: Groepsbijeenkomsten voor kinderen die thuis veel meemaken op het gebied
van stress en spanningen. Doel is het voorkomen van ernstige psychische problemen bij
kinderen. Kinderen van 4-8 jaar die opgroeien in een gezin met veel spanning en stress als gevolg
van ziekte en psychosociale, psychische en/of verslavingsproblemen.
Asja: Een gestructureerd programma voor meisjes in de prostitutie. Het programma is erop
gericht de meisjes afstand te laten nemen van dat verleden en een nieuw begin te maken om te
zorgen dat het meisje veilig en beschermd is tegen het loverboy-circuit; dat ze leeftijdsadequaat
functioneert en zich fysiek, sociaal-emotioneel, psychisch, cognitief en seksueel goed ontwikkelt.
Meisjes van 12 tot 23 jaar die via loverboys in de prostitutie terecht zijn gekomen of die het risico
lopen daarin te belanden.
Signs of Safety= heel breed manier van werken is positief van aard en oplossingsgericht
=Doel: veiligheid kind waarborgen
1. Oplossingericht
Signalen van veiligheid
Uitzonderingen, sterke kanten en hulpbronnen
2. Netwerk(bijeenkomst)
Veiligheidsplan
3. Specifieke hulpmiddelen
Drie huizen methodiek (je brengt positieve en negatieve dingen in kaart)
Huis wat er misgaat
Huis wat gaat er goed
Huis waar droom je over
