2026
OHBOV18 Innovatie
verslag
VOEDING EN BEWEGEN MOET SIMPEL KUNNEN ZIJN TOCH?
Naam:
E-mail:
Studentnummer:
Groep:
Saxion Parttime School | Enschede
Docent:
Email:
Werkbegeleidster 1:
Werkbegeleidster 2:
Aantal woorden (exclusief
voorblad, samenvatting,
inhoudsopgave, literatuurlijst en
bijlagen): 5980
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
Samenvatting
Achtergrond
Mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) hebben een verhoogd risico op
gezondheidsproblemen, onder andere door leefstijlfactoren zoals voeding en beweging. In de
dagelijkse zorgpraktijk blijkt dat leefstijlinformatie vaak talig, abstract en niet eenduidig wordt
aangeboden, waardoor cliënten moeite hebben om deze informatie te begrijpen en toe te passen.
Professionals ervaren daarbij handelingsverlegenheid, mede door variatie in uitleg en het ontbreken
van cognitief passende ondersteunende middelen.
Doel
Het doel van dit innovatieverslag is het verkennen, ontwikkelen en implementeren van een visuele
leefstijlinnovatie die cliënten met een LVB ondersteunt bij het begrijpen van basisprincipes van
voeding en beweging, en die professionals helpt om leefstijluitleg eenduidig, concreet en begrijpelijk
aan te bieden binnen de dagelijkse begeleiding.
Methode
Er is gekozen voor een kwalitatieve, praktijkgerichte onderzoeksbenadering. Het onderzoek bestond
uit literatuuronderzoek, semigestructureerde interviews met begeleiders, verpleegkundigen,
behandelaren en een leefstijlcoördinator, en documentanalyse. De interviewdata zijn thematisch
geanalyseerd. Op basis van de onderzoeksresultaten is een visuele leefstijlinnovatie ontwikkeld,
bestaande uit onder andere visuele kaarten en ondersteunende materialen. Deze innovatie is
gedurende twintig weken geïmplementeerd volgens een cyclische PDCA-methodiek.
De implementatie werd ondersteund door actieve en doelgerichte communicatie met stakeholders,
waaronder begeleiders, verpleegkundigen en de leefstijlcoördinator. Deze communicatie vond plaats
via verschillende kanalen, zoals team overleggen, informele contactmomenten en e-
mailcommunicatie, waarmee afstemming en betrokkenheid gedurende het proces werd bevorderd.
Daarnaast werd gebruikgemaakt van een interactieve workshop ondersteund met een
PowerPointpresentatie en visuele materialen, om de innovatie eenduidig te introduceren binnen het
team.
De evaluatie vond plaats met behulp van observaties, teamenquêtes, cliëntmetingen en structurele
reflectiemomenten.
Resultaten
Uit het onderzoek kwamen vier samenhangende kernfactoren naar voren die het begrijpen en
toepassen van leefstijlinformatie bij cliënten met een LVB belemmeren: beperkte health literacy, hoge
cognitieve belasting, de invloed van spanning en emotieregulatie, en variatie in uitleg tussen
professionals. Zowel literatuur als praktijk bevestigen dat visuele ondersteuning, keuzebeperking en
eenduidige communicatie essentieel zijn om begrip te vergroten.
Tijdens de implementatie werd zichtbaar dat visuele leefstijlmaterialen en gerichte communicatie
binnen het team bijdroegen aan meer rust tijdens keuzemomenten, meer consistentie in begeleiding
en beter observeerbaar begrip bij cliënten. De inzet van visuele middelen en afgestemde
communicatie bleek ondersteunend in het verminderen van interpretatieverschillen tussen
professionals en het vergroten van voorspelbaarheid voor cliënten.
1
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
Discussie
De bevindingen bevestigen bestaande literatuur over het belang van begrijpelijke en visuele
communicatie bij mensen met een LVB, maar laten ook zien dat spanning en teamvariatie in de
praktijk een grotere rol spelen dan vaak wordt verondersteld. Een beperking van dit onderzoek is dat
cliënten zelf niet zijn geïnterviewd, waardoor hun perspectief indirect is meegenomen via observaties
en ervaringen van professionals. Daarnaast is de innovatie uitgevoerd binnen één afdeling, wat de
generaliseerbaarheid beperkt.
Conclusie
Leefstijluitleg voor cliënten met een LVB is effectief wanneer deze visueel, concreet, stapsgewijs,
spanningsbewust én eenduidig wordt aangeboden en gedragen wordt door het hele team. Dit
innovatieverslag laat zien dat een relatief eenvoudige, methodisch onderbouwde aanpak,
ondersteund door visuele middelen en afgestemde communicatie, kan bijdragen aan beter begrip,
meer rust en meer consistentie in de begeleiding. De innovatie biedt daarmee een praktisch en
haalbaar aanknopingspunt voor het verbeteren van leefstijlondersteuning binnen de zorg voor
mensen met een LVB.
Voorwoord
Dit innovatieverslag is geschreven in het kader van de afronding van de opleiding HBO Verpleegkunde
en is uitgevoerd tijdens mijn afstudeerfase bij ZORGINSTELLING, op de afdeling de Sluis. Gedurende
deze periode ben ik als student van buitenaf ingestroomd op een afdeling met een specifieke
doelgroep: oudere cliënten met een lichte verstandelijke beperking, vaak in combinatie met
complexe gedragsproblematiek.
Voorafgaand aan deze afstudeerfase heb ik gedurende mijn opleiding gewerkt binnen een gesloten
forensisch behandelkliniek. In die setting lag de focus sterk op veiligheid, behandeling en
risicomanagement. De overstap naar de Sluis betekende een andere dynamiek, waarin de zorg zich
meer richt op dagelijkse ondersteuning, ADL-zorg en het overstijgend meedenken over kwaliteit van
leven op langere termijn. Gedurende twintig weken heb ik alle diensten binnen het team
meegedraaid, waardoor ik de afdeling, de cliënten en het werk van nabij heb leren kennen.
Wat mij al snel opviel, was dat er soms bewust of onbewust vanuit werd gegaan dat cliënten vooral
simpele instructies volgen en dat bepaald handelen “nu eenmaal zo gaat”. Het idee dat cliënten
vooral bezig zijn met ‘doen wat hen wordt gevraagd’, zonder actief stil te staan bij wat zij begrijpen
van hun keuzes of gedrag, heeft mij aan het denken gezet. Dat gevoel zat mij niet prettig. Juist
doordat ik nieuw was op de afdeling en niet vastzat in bestaande routines, merkte ik dat ik vragen
durfde te stellen: Waarom doen we dit op deze manier? Begrijpt de cliënt dit zoals wij het bedoelen?
En is wat we al jaren doen ook daadwerkelijk passend voor deze doelgroep?
Deze buitenstaanderspositie bood ruimte om met een frisse blik te onderzoeken, te bevragen en te
observeren. In plaats van automatisch mee te gaan in bestaande werkwijzen, heb ik gedurende deze
twintig weken bewust geprobeerd een bijdrage te leveren door te reflecteren, verbinding te leggen
tussen literatuur en praktijk en kleine, haalbare verbeteringen te verkennen. Dit innovatieverslag is
daar een concrete uitwerking van.
Gedurende dit proces heb ik mij ontwikkeld binnen de verschillende CanMEDS-rollen, die
richtinggevend zijn voor het professioneel handelen van de verpleegkundige. In het bijzonder
2
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
kwamen de rollen van zorgverlener, gezondheidsbevorderaar, communicator, onderzoeker en
organisator duidelijk naar voren in dit innovatieproces. Zo heb ik vanuit de rol van onderzoeker
praktijkgericht onderzoek uitgevoerd, als organisator bijgedragen aan de implementatie van de
innovatie en als communicator actief samengewerkt met verschillende stakeholders. Deze integratie
van rollen heeft bijgedragen aan een brede professionele ontwikkeling en sluit aan bij de eisen die
gesteld worden aan de hbo-verpleegkundige (Lambregts et al., 2020).
Het proces van afstuderen binnen de Sluis heeft mij niet alleen inhoudelijk uitgedaagd, maar ook
professioneel gevormd. Het heeft mijn blik verbreed op wat passende zorg inhoudt voor mensen met
een lichte verstandelijke beperking en hoe belangrijk het is om voortdurend te blijven nadenken over
begrijpelijkheid, autonomie en de aannames die wij als professionals maken.
Tot slot wil ik mijn dank uitspreken aan de collega’s van de Sluis voor hun openheid, betrokkenheid en
bereidheid om mee te denken. De gesprekken, observaties en samenwerking vormden een
belangrijke basis voor dit innovatieverslag. Ook wil ik mijn begeleider bedanken voor de begeleiding
en feedback gedurende het afstudeerproces.
Ik hoop dat dit verslag niet alleen de afronding van mijn opleiding markeert, maar ook bijdraagt aan
verdere reflectie en ontwikkeling van begrijpelijke en passende zorg binnen de praktijk.
AI assist
Ter ondersteuning van het schrijfproces is gebruikgemaakt van Microsoft Copilot voor grammaticale
en taalkundige verfijning van de tekst (Microsoft, z.d.). Deze ondersteuning heeft bijgedragen aan de
helderheid en structuur van het verslag, zonder invloed te hebben op de inhoudelijke keuzes,
onderzoeksbevindingen of conclusies, waarvoor de verantwoordelijkheid volledig bij de schrijver ligt.
3
OHBOV18 Innovatie
verslag
VOEDING EN BEWEGEN MOET SIMPEL KUNNEN ZIJN TOCH?
Naam:
E-mail:
Studentnummer:
Groep:
Saxion Parttime School | Enschede
Docent:
Email:
Werkbegeleidster 1:
Werkbegeleidster 2:
Aantal woorden (exclusief
voorblad, samenvatting,
inhoudsopgave, literatuurlijst en
bijlagen): 5980
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
Samenvatting
Achtergrond
Mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) hebben een verhoogd risico op
gezondheidsproblemen, onder andere door leefstijlfactoren zoals voeding en beweging. In de
dagelijkse zorgpraktijk blijkt dat leefstijlinformatie vaak talig, abstract en niet eenduidig wordt
aangeboden, waardoor cliënten moeite hebben om deze informatie te begrijpen en toe te passen.
Professionals ervaren daarbij handelingsverlegenheid, mede door variatie in uitleg en het ontbreken
van cognitief passende ondersteunende middelen.
Doel
Het doel van dit innovatieverslag is het verkennen, ontwikkelen en implementeren van een visuele
leefstijlinnovatie die cliënten met een LVB ondersteunt bij het begrijpen van basisprincipes van
voeding en beweging, en die professionals helpt om leefstijluitleg eenduidig, concreet en begrijpelijk
aan te bieden binnen de dagelijkse begeleiding.
Methode
Er is gekozen voor een kwalitatieve, praktijkgerichte onderzoeksbenadering. Het onderzoek bestond
uit literatuuronderzoek, semigestructureerde interviews met begeleiders, verpleegkundigen,
behandelaren en een leefstijlcoördinator, en documentanalyse. De interviewdata zijn thematisch
geanalyseerd. Op basis van de onderzoeksresultaten is een visuele leefstijlinnovatie ontwikkeld,
bestaande uit onder andere visuele kaarten en ondersteunende materialen. Deze innovatie is
gedurende twintig weken geïmplementeerd volgens een cyclische PDCA-methodiek.
De implementatie werd ondersteund door actieve en doelgerichte communicatie met stakeholders,
waaronder begeleiders, verpleegkundigen en de leefstijlcoördinator. Deze communicatie vond plaats
via verschillende kanalen, zoals team overleggen, informele contactmomenten en e-
mailcommunicatie, waarmee afstemming en betrokkenheid gedurende het proces werd bevorderd.
Daarnaast werd gebruikgemaakt van een interactieve workshop ondersteund met een
PowerPointpresentatie en visuele materialen, om de innovatie eenduidig te introduceren binnen het
team.
De evaluatie vond plaats met behulp van observaties, teamenquêtes, cliëntmetingen en structurele
reflectiemomenten.
Resultaten
Uit het onderzoek kwamen vier samenhangende kernfactoren naar voren die het begrijpen en
toepassen van leefstijlinformatie bij cliënten met een LVB belemmeren: beperkte health literacy, hoge
cognitieve belasting, de invloed van spanning en emotieregulatie, en variatie in uitleg tussen
professionals. Zowel literatuur als praktijk bevestigen dat visuele ondersteuning, keuzebeperking en
eenduidige communicatie essentieel zijn om begrip te vergroten.
Tijdens de implementatie werd zichtbaar dat visuele leefstijlmaterialen en gerichte communicatie
binnen het team bijdroegen aan meer rust tijdens keuzemomenten, meer consistentie in begeleiding
en beter observeerbaar begrip bij cliënten. De inzet van visuele middelen en afgestemde
communicatie bleek ondersteunend in het verminderen van interpretatieverschillen tussen
professionals en het vergroten van voorspelbaarheid voor cliënten.
1
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
Discussie
De bevindingen bevestigen bestaande literatuur over het belang van begrijpelijke en visuele
communicatie bij mensen met een LVB, maar laten ook zien dat spanning en teamvariatie in de
praktijk een grotere rol spelen dan vaak wordt verondersteld. Een beperking van dit onderzoek is dat
cliënten zelf niet zijn geïnterviewd, waardoor hun perspectief indirect is meegenomen via observaties
en ervaringen van professionals. Daarnaast is de innovatie uitgevoerd binnen één afdeling, wat de
generaliseerbaarheid beperkt.
Conclusie
Leefstijluitleg voor cliënten met een LVB is effectief wanneer deze visueel, concreet, stapsgewijs,
spanningsbewust én eenduidig wordt aangeboden en gedragen wordt door het hele team. Dit
innovatieverslag laat zien dat een relatief eenvoudige, methodisch onderbouwde aanpak,
ondersteund door visuele middelen en afgestemde communicatie, kan bijdragen aan beter begrip,
meer rust en meer consistentie in de begeleiding. De innovatie biedt daarmee een praktisch en
haalbaar aanknopingspunt voor het verbeteren van leefstijlondersteuning binnen de zorg voor
mensen met een LVB.
Voorwoord
Dit innovatieverslag is geschreven in het kader van de afronding van de opleiding HBO Verpleegkunde
en is uitgevoerd tijdens mijn afstudeerfase bij ZORGINSTELLING, op de afdeling de Sluis. Gedurende
deze periode ben ik als student van buitenaf ingestroomd op een afdeling met een specifieke
doelgroep: oudere cliënten met een lichte verstandelijke beperking, vaak in combinatie met
complexe gedragsproblematiek.
Voorafgaand aan deze afstudeerfase heb ik gedurende mijn opleiding gewerkt binnen een gesloten
forensisch behandelkliniek. In die setting lag de focus sterk op veiligheid, behandeling en
risicomanagement. De overstap naar de Sluis betekende een andere dynamiek, waarin de zorg zich
meer richt op dagelijkse ondersteuning, ADL-zorg en het overstijgend meedenken over kwaliteit van
leven op langere termijn. Gedurende twintig weken heb ik alle diensten binnen het team
meegedraaid, waardoor ik de afdeling, de cliënten en het werk van nabij heb leren kennen.
Wat mij al snel opviel, was dat er soms bewust of onbewust vanuit werd gegaan dat cliënten vooral
simpele instructies volgen en dat bepaald handelen “nu eenmaal zo gaat”. Het idee dat cliënten
vooral bezig zijn met ‘doen wat hen wordt gevraagd’, zonder actief stil te staan bij wat zij begrijpen
van hun keuzes of gedrag, heeft mij aan het denken gezet. Dat gevoel zat mij niet prettig. Juist
doordat ik nieuw was op de afdeling en niet vastzat in bestaande routines, merkte ik dat ik vragen
durfde te stellen: Waarom doen we dit op deze manier? Begrijpt de cliënt dit zoals wij het bedoelen?
En is wat we al jaren doen ook daadwerkelijk passend voor deze doelgroep?
Deze buitenstaanderspositie bood ruimte om met een frisse blik te onderzoeken, te bevragen en te
observeren. In plaats van automatisch mee te gaan in bestaande werkwijzen, heb ik gedurende deze
twintig weken bewust geprobeerd een bijdrage te leveren door te reflecteren, verbinding te leggen
tussen literatuur en praktijk en kleine, haalbare verbeteringen te verkennen. Dit innovatieverslag is
daar een concrete uitwerking van.
Gedurende dit proces heb ik mij ontwikkeld binnen de verschillende CanMEDS-rollen, die
richtinggevend zijn voor het professioneel handelen van de verpleegkundige. In het bijzonder
2
, Student (studentnummer)
OHBOV18 – Innovatie verslag
kwamen de rollen van zorgverlener, gezondheidsbevorderaar, communicator, onderzoeker en
organisator duidelijk naar voren in dit innovatieproces. Zo heb ik vanuit de rol van onderzoeker
praktijkgericht onderzoek uitgevoerd, als organisator bijgedragen aan de implementatie van de
innovatie en als communicator actief samengewerkt met verschillende stakeholders. Deze integratie
van rollen heeft bijgedragen aan een brede professionele ontwikkeling en sluit aan bij de eisen die
gesteld worden aan de hbo-verpleegkundige (Lambregts et al., 2020).
Het proces van afstuderen binnen de Sluis heeft mij niet alleen inhoudelijk uitgedaagd, maar ook
professioneel gevormd. Het heeft mijn blik verbreed op wat passende zorg inhoudt voor mensen met
een lichte verstandelijke beperking en hoe belangrijk het is om voortdurend te blijven nadenken over
begrijpelijkheid, autonomie en de aannames die wij als professionals maken.
Tot slot wil ik mijn dank uitspreken aan de collega’s van de Sluis voor hun openheid, betrokkenheid en
bereidheid om mee te denken. De gesprekken, observaties en samenwerking vormden een
belangrijke basis voor dit innovatieverslag. Ook wil ik mijn begeleider bedanken voor de begeleiding
en feedback gedurende het afstudeerproces.
Ik hoop dat dit verslag niet alleen de afronding van mijn opleiding markeert, maar ook bijdraagt aan
verdere reflectie en ontwikkeling van begrijpelijke en passende zorg binnen de praktijk.
AI assist
Ter ondersteuning van het schrijfproces is gebruikgemaakt van Microsoft Copilot voor grammaticale
en taalkundige verfijning van de tekst (Microsoft, z.d.). Deze ondersteuning heeft bijgedragen aan de
helderheid en structuur van het verslag, zonder invloed te hebben op de inhoudelijke keuzes,
onderzoeksbevindingen of conclusies, waarvoor de verantwoordelijkheid volledig bij de schrijver ligt.
3
