,Hoofdstuk 2: Taalonderwijs en taal
2.1 Taalonderwijs
2.1.1. Belang taalonderwijs
Vijf argumenten om apart onderwijs te geven in taal:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan; spreken
daarentegen wel.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van
taalvaardigheid eigen maken; niet ieder kind heeft het
Standaardnederlands als moedertaal, daarnaast zijn er ook taalzwakke
kinderen.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks
leven; de regels, woorden en begrippen van het Standaardnederlands
maakt een kind zich niet zomaar eigen.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs;
je leert bepaalde taalvormen niet in het dagelijks taalgebruik en bij de
verschillende vakken op de basisschool is er ook geen tijd voor.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan
moet je daar apart aandacht aan besteden; je kunt het plezier in lezen
alleen bevorderen als je kinderen op zijn minst in aanraking brengt met
boeken.
2.1.2 Taalonderwijs op de basisschool
Taalronde wordt op diverse basisscholen gebruikt, maar vaak wordt er ook
nog apart aandacht besteed aan bepaalde onderdelen van het
taalonderwijs, zoals spelling of woordenschat.
De structuur van het taalonderwijs op de basisschool
• Taalronde (veel domeinen van het taalonderwijs komen hierbij samen:
mondeling, schriftelijk, woordenschat, spellingregels)
• Vaak ook nog apart aandacht aan bepaalde onderdelen, zoals
spelling en woordenschat.
• Opgesplitst in verschillende onderdelen of domeinen, hierbij meestal
een methode
• Nadruk op schriftelijk taalgebruik
• De taalvorm staat vaak centraal: hoe schrijf je woorden, hoe zijn
woorden opgebouwd en hoe zitten zinnen in elkaar?
• Veel schrijven en overschrijven, liefst in hele zinnen.
Gebruikelijk om leerstof op te splitsen in verschillende gebieden of domeinen.
In de Wet op het Basisonderwijs zijn voor het taalonderwijs kerndoelen
opgenomen. Hierin wordt de volgende onderverdeling gehanteerd:
• mondeling onderwijs;
• schriftelijk onderwijs;
• taalbeschouwing, waaronder strategieën.
, In de praktijk vaak een nog verfijndere verdeling. In de Kennisbasis vinden we
de volgende indeling:
• Mondelinge taalvaardigheid: spreken, luisteren en voeren van allerlei
mondelinge gespreksvormen staat centraal.
• Woordenschat: aanleren van de betekenis van nieuwe woorden,
uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden. Nieuwe strategieën leren
om achter de betekenis van onbekende woorden te komen.
• Beginnende geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te
begrijpen en te gebruiken. Ontluikende geletterdheid (0-4),
beginnende geletterdheid (groepen 1 t/m 3) en gevorderde
geletterdheid (na groep 3). Belangrijk onderdeel is leren lezen in groep
3. Dit is aanvankelijk lezen: beginselen van leren lezen bijbrengen.
Voortgezet lezen na groep 3.
• Voortgezet technisch lezen: het kunnen ontcijferen van de letters en
het hardop lezen van woorden, aandacht voor efficiënte
leesstrategieën. Doel: de vaardigheid van het decoderen van teksten
vergroten.
• Begrijpend lezen: begrijpen van de tekst achterhalen van de
bedoeling: stellen van vragen.
• Stellen: schrijven van teksten. Hoe te werk en wat de regels en
kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
• Jeugdliteratuur: lezen van literaire teksten staat centraal. Doel: kinderen
in aanraking brengen met verschillende literaire genres, literaire smaak
laten ontwikkelen en laten genieten van het lezen van jeugdboeken.
• Taalbeschouwing: leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop
je iets verwoord en het gebruik van taal. Het gaat erom dat kinderen in
de vorm van de taal bijzonderheden en regelmaat ontdekken.
• Spelling: het gaat erom dat kinderen de meest voorkomende woorden
correct kunnen schrijven en de belangrijkste stellingsregels kunnen
toepassen. Ook het kunnen hanteren van de regels voor interpunctie
behoort tot het spellingonderwijs.
Bij kleutergroepen werk je voornamelijk aan de mondelinge taalontwikkeling
van kinderen. Wat je in de kleutergroepen aan schriftelijke taalontwikkeling
doet valt onder de beginnende geletterdheid.
Opsplitsing in domeinen heeft iets kunstmatigs: in het dagelijks leven kennen
we hooguit een tweedeling in schriftelijk en mondeling taalgebruik.
Aan de andere kant is het de taal zo complex dat het handig is een
onderverdeling te hanteren: beter overzicht over wat je kinderen moet leren,
gemakkelijker om de leerstof goed gestructureerd aan te bieden en gerichte
instructie te geven op bepaalde onderdelen.
2.1 Taalonderwijs
2.1.1. Belang taalonderwijs
Vijf argumenten om apart onderwijs te geven in taal:
1. Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan; spreken
daarentegen wel.
2. Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van
taalvaardigheid eigen maken; niet ieder kind heeft het
Standaardnederlands als moedertaal, daarnaast zijn er ook taalzwakke
kinderen.
3. Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks
leven; de regels, woorden en begrippen van het Standaardnederlands
maakt een kind zich niet zomaar eigen.
4. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs;
je leert bepaalde taalvormen niet in het dagelijks taalgebruik en bij de
verschillende vakken op de basisschool is er ook geen tijd voor.
5. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan
moet je daar apart aandacht aan besteden; je kunt het plezier in lezen
alleen bevorderen als je kinderen op zijn minst in aanraking brengt met
boeken.
2.1.2 Taalonderwijs op de basisschool
Taalronde wordt op diverse basisscholen gebruikt, maar vaak wordt er ook
nog apart aandacht besteed aan bepaalde onderdelen van het
taalonderwijs, zoals spelling of woordenschat.
De structuur van het taalonderwijs op de basisschool
• Taalronde (veel domeinen van het taalonderwijs komen hierbij samen:
mondeling, schriftelijk, woordenschat, spellingregels)
• Vaak ook nog apart aandacht aan bepaalde onderdelen, zoals
spelling en woordenschat.
• Opgesplitst in verschillende onderdelen of domeinen, hierbij meestal
een methode
• Nadruk op schriftelijk taalgebruik
• De taalvorm staat vaak centraal: hoe schrijf je woorden, hoe zijn
woorden opgebouwd en hoe zitten zinnen in elkaar?
• Veel schrijven en overschrijven, liefst in hele zinnen.
Gebruikelijk om leerstof op te splitsen in verschillende gebieden of domeinen.
In de Wet op het Basisonderwijs zijn voor het taalonderwijs kerndoelen
opgenomen. Hierin wordt de volgende onderverdeling gehanteerd:
• mondeling onderwijs;
• schriftelijk onderwijs;
• taalbeschouwing, waaronder strategieën.
, In de praktijk vaak een nog verfijndere verdeling. In de Kennisbasis vinden we
de volgende indeling:
• Mondelinge taalvaardigheid: spreken, luisteren en voeren van allerlei
mondelinge gespreksvormen staat centraal.
• Woordenschat: aanleren van de betekenis van nieuwe woorden,
uitdrukkingen, zegswijzen en spreekwoorden. Nieuwe strategieën leren
om achter de betekenis van onbekende woorden te komen.
• Beginnende geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te
begrijpen en te gebruiken. Ontluikende geletterdheid (0-4),
beginnende geletterdheid (groepen 1 t/m 3) en gevorderde
geletterdheid (na groep 3). Belangrijk onderdeel is leren lezen in groep
3. Dit is aanvankelijk lezen: beginselen van leren lezen bijbrengen.
Voortgezet lezen na groep 3.
• Voortgezet technisch lezen: het kunnen ontcijferen van de letters en
het hardop lezen van woorden, aandacht voor efficiënte
leesstrategieën. Doel: de vaardigheid van het decoderen van teksten
vergroten.
• Begrijpend lezen: begrijpen van de tekst achterhalen van de
bedoeling: stellen van vragen.
• Stellen: schrijven van teksten. Hoe te werk en wat de regels en
kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
• Jeugdliteratuur: lezen van literaire teksten staat centraal. Doel: kinderen
in aanraking brengen met verschillende literaire genres, literaire smaak
laten ontwikkelen en laten genieten van het lezen van jeugdboeken.
• Taalbeschouwing: leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop
je iets verwoord en het gebruik van taal. Het gaat erom dat kinderen in
de vorm van de taal bijzonderheden en regelmaat ontdekken.
• Spelling: het gaat erom dat kinderen de meest voorkomende woorden
correct kunnen schrijven en de belangrijkste stellingsregels kunnen
toepassen. Ook het kunnen hanteren van de regels voor interpunctie
behoort tot het spellingonderwijs.
Bij kleutergroepen werk je voornamelijk aan de mondelinge taalontwikkeling
van kinderen. Wat je in de kleutergroepen aan schriftelijke taalontwikkeling
doet valt onder de beginnende geletterdheid.
Opsplitsing in domeinen heeft iets kunstmatigs: in het dagelijks leven kennen
we hooguit een tweedeling in schriftelijk en mondeling taalgebruik.
Aan de andere kant is het de taal zo complex dat het handig is een
onderverdeling te hanteren: beter overzicht over wat je kinderen moet leren,
gemakkelijker om de leerstof goed gestructureerd aan te bieden en gerichte
instructie te geven op bepaalde onderdelen.
