Aantekeningen college 1
Inleiding, opvoedstijlen en gevolgen
Pedagogiek is een tak van de wetenschap die opvoeding en onderwijs van
kinderen bestudeert en onderzoekt welke effecten specifieke opvoedkundige
handelingen hebben.
→ hele brede definitie, alles wat met kinderen te maken heeft zo ongeveer
Pedagogiek richt zich op:
het opvoeden: opvoeders, begeleiders, leerkrachten, leidsters
het opgroeien: kinderen, adolescenten, jongvolwassenen
De pedagogiek was oorspronkelijk vooral filosofie. John Locke schreef een boek
over onderwijs met een pedagogische oorsprong: Some thoughts concerning
education. Jean Jaques Rousseau schreef een boek (Emile, ou de l’éducation)
over hoe het zou zijn om een kind buiten de stad, in het bos, op te voeden. Dan zou
een kind alleen maar goede dingen zien en zo goed opgevoed worden. → dit was
alleen maar wat zij dachten er zat geen onderzoek achter.
Pedagogiek als hedendaagse wetenschap doet wel onderzoek: experimenten met
twee groepen (ook controlegroep).
1. Beschrijven van gedrag (we zien iets) →
2. verklaren van gedrag (wat gebeurt daar dan precies?) →
3. vertalen naar handelen (wat kunnen we ermee?)
→ bijvoorbeeld: het lijkt erop dat sommige kinderen aggresief worden van het
kijken naar agressieve televisieprogramma’s en het spelen van agressieve
games. Hoe komt dat? Bij een schoolshooting in US wordt er ook vaak gezegd
dat de schieter vroeger heel veel schietspellen heeft gedaan het dat het daar
door komt. Er is in Amerika onderzoek gedaan naar dit onderwerp: Bobo doll
experiment: een kind in een ruimte met een pop. Een onbekende vrouw ging
tegen de pop schoppen. Daarna ging het kind alleen in een ruimte met een pop
en het blijkt dat kinderen ook de pop gaan schoppen en agressief gedrag
vertonen.
Ook is er gekeken of het kijken via een televisie naar agressief gedrag tegen de
pop in real life ook agressief gedrag van kinderen tegen de pop veroorzaakt. En
Aantekeningen college 1 1
, dat was zo! De kinderen gingen zelfs nog erger tekeer dan de vrouw op
televisie, de kinderen pakten er zelfs een pistool bij wat in de kamer lag.
! Belangrijk: dit is inmiddels achterhaald, maar 5-10% van de kinderen worden
agressief van gewelddadige films en games. Dus het geldt niet voor alle
kinderen, na meer onderzoek.
Vertalen naar handelen:
restrictieve strategieën → kijkwijzer
actieve strategieën → afkeurend commentaar geven en empathie met
slachtoffers benadrukken.
Kun je met de juiste opvoeding of het juiste onderwijs ieder kind naar wens
vormen? nature vs nurture wordt gedrag aangeleerd of aangeboren? Tabula rasa
werd geleerd door Aristoteles en John Locke. Watson zei dat de mens maakbaar is.
Watson zei: geef me een dozijn gezonde kinderen en ik kan ze maken wat ik wil, een
bankier, een leraar, wat ik ook maar wil, want het komt allemaal door opvoeding.
Nurture: koelkastmoeder als oorzaak van autisme. Dit speelde rond 1940-1960. De
gedachte was dat emotioneel kille moeders autisme veroorzaken bij hun kinderen.
Francis Galton is de grondlegger van gedragsgenetica. Hij onderzocht de
genetica achter reputatie (intelligentie). Hij onderzocht dit met duizend mannen met
een hoge reputatie. Deze bleken te behoren tot slechts 300 families. Uit elke familie
was er een persoon met de grootste reputatie, andere personen er omheen hadden
een mindere reputatie. Hoe minder verwant, hoe minder de reputatie. De kans nam
dus af bij geringere verwantschap. Galton’s conclusie: erfelijkheid is belangrijker
dan de omgeving.
→ Kritiek: genen en omgeving zijn moeilijk te scheiden in een biologisch gezin.
Bij ouders wijt je alles bij je eerste kind aan nurture, je kan het zelf allemaal
helemaal beïnvloeden! Bij het tweede kind geloof je dat alles door nature komt.
Waarschijnlijk is het iets ertussen in, niet één van beiden.
Nature of nurture? Judith R. Harris heeft hier onderzoek naar gedaan. Zij zegt dat
de invloed van leeftijdsgenoten veel groter is dan die van ouders. De ouderlijke
genetische invloed moeilijk te scheiden van ouderlijke opvoeding. En alle ‘’nurture’’
invloed die er is, is vooral van peers. Hier waren veel mensen boos om.
Differentiële ontvankelijkheid: als een kind een positieve omgeving ervaart en ook
een positieve ontwikkeling doormaakt, wordt een kind veel gevoeliger omdat het veel
meer kan absorberen. Als je een negatieve omgeving en een negatieve ontwikkeling
hebt gehad, dan ben je een veel ongevoeliger kind. Met een normale opvoeding en
Aantekeningen college 1 2
, ontwikkeling, tussen negatief en positief in, ben je een normaal gevoelig kind, geel
lijntje. Maar het blijkt dat gevoelige kinderen wel één bepaald gen hebben, dit is dus
ook gedeeltelijk erfelijk bepaald!
Ecologisch model van Bronfenbrenner: De omgeving als nurture is ingewikkeld.
Je hebt als het ware drie systemen: microsysteem, die staan dichtbij het kind, het
exosysteem, hierbij moet je denken aan werk, buren, school, etc. En het
macrosysteem, dit is vooral de cultuur en ideologie van het land waarin je opgroeit.
En deze grotere systemen beïnvloeden weer de kleinere systemen.
Differentiële
Ecosystem van
ontvankelijkheid De vier opvoedstijlen
Bronfenbrenner
→ boodschappen worden duurder: macrosysteem → moeder is chagrijning,
microsysteem
Beïnvloeden de eerste duizend dagen het hele leven? Ja, maar het kan daarna echt
nog veranderen. Het is wel een valse start als kinderen in die eerste duizend dagen
vervelende dingen meemaken.
Opvoedingsstijlen of opvoedingsdimensies (Baumrind en Maccoby & Martin):
plaatje toevoegen!
Als je veel warmte en acceptatie aan een kind geeft, maar ook veel regels en
structuur geeft, dan voedt je autoritatief op, dat is de beste opvoedstijl volgens
pedagogen.
→ Autoritaire opvoeding: na WOII moesten heel veel kinderen volgens de
overheid opnieuw opgevoed worden. Ze werden gelokt naar een soort
vakantiepark op de Veluwe en daar werden ze opgevoed door strenge juffen.
Veel en hele strikte regels, het kind diende te gehoorzamen. Dit zorgt voor niet
sensitieve kinderen en negatieve disciplinering. Sommige ouders denken dat ze
met een autoritaire opvoeding hun kind het beste op kunnen voeden omdat ze
dan veel duidelijkheid en regels geven. Dit blijkt niet waar!
Aantekeningen college 1 3
, → Anti-autoritaire opvoeding: een goed voorbeeld van permissieve opvoeding.
Dit is een overgenomen opvoedingsexperiment uit West-Berlijn. Na WOII wilde
men niet meer kinderen opvoeden op een manier dat ze klakkeloos bevelen over
zouden nemen. Ze wilden dat kinderen vrij en zonder dwang opgroeiden. Er werd
gezegd: ‘’de kinderen kunnen niet ongehoorzaam zijn, aangezien niemand
gehoorzaamheid van hen eist.’’ Was geen succes, kinderen hebben behoefte aan
regels en structuur.
→ Verwaarlozend: Genie Wiley werd gevonden toen ze dertien jaar was, ze was
al de tijd opgesloten geweest in een kamer. Er werd nooit tegen haar gepraat Ze
kon niet praten, niet goed lopen, ze had een enorme ontwikkelingsachterstand.
Tast zo’n verwaarlozende opvoeding de hersenen aan? Ja, haar hersenen waren
kleiner geworden, in het bijzonder de delen die gevoelig zijn voor taal. Er was
nooit tegen haar gesproken, dus ontwikkelde het taalgedeelte niet. Omdat ze
zo’n ernorme achterstand had, kon ze nooit meer goed een taal leren.
→ Afwijzend / verwaarlozend: hoe zit dat met ouders die veel hun telefoon
gebruiken en weinig contact hebben met hun kinderen? Onderzoek is nog
gaande, daar moeten we nog een aantal jaar voor wachten om de lange
termijngevolgen te zien.
→ Autoritatieve opvoeding bestaat uit warmte. Waar bestaat die dan uit?
Betrokken, begripvol, accepterend. Een veilige gehechtheidsrelatie met
ouder/verzorger als ‘’secure base’’
Hoe ga je als ouder met regels om? Controlerend en gezagshebbend, maar:
niet disciplineren met behulp van agressie of fysieke dwang, zoals slaan. Dit
leidt alleen maar tot boosheid bij het kind en veroorzaakt escalatie. Denk aan de
coercive cycle van Patterson.
1. De ouder vraagt iets, bijv. nu hang je je jas op!
2. Kind ongehoorzaamt, bijv, kind zegt: nee, doe ik niet!
3. Ouder zegt het nog bozer
4. Kind luistert weer niet en de volgende keren ook niet…
niet onthouden van aandacht en liefde. Dus niet: ‘’ga weg, ik wil je niet meer
zien’’ Dat is beangstigend.
wel positief disciplineren (inductieve discipline). Dit houdt in dat je de gevolgen
van het gedrag voor anderen uitlegt. Ook kan je een beroep doen op empathie
en cognitieve vaardigheden van het kind.
Aantekeningen college 1 4
Inleiding, opvoedstijlen en gevolgen
Pedagogiek is een tak van de wetenschap die opvoeding en onderwijs van
kinderen bestudeert en onderzoekt welke effecten specifieke opvoedkundige
handelingen hebben.
→ hele brede definitie, alles wat met kinderen te maken heeft zo ongeveer
Pedagogiek richt zich op:
het opvoeden: opvoeders, begeleiders, leerkrachten, leidsters
het opgroeien: kinderen, adolescenten, jongvolwassenen
De pedagogiek was oorspronkelijk vooral filosofie. John Locke schreef een boek
over onderwijs met een pedagogische oorsprong: Some thoughts concerning
education. Jean Jaques Rousseau schreef een boek (Emile, ou de l’éducation)
over hoe het zou zijn om een kind buiten de stad, in het bos, op te voeden. Dan zou
een kind alleen maar goede dingen zien en zo goed opgevoed worden. → dit was
alleen maar wat zij dachten er zat geen onderzoek achter.
Pedagogiek als hedendaagse wetenschap doet wel onderzoek: experimenten met
twee groepen (ook controlegroep).
1. Beschrijven van gedrag (we zien iets) →
2. verklaren van gedrag (wat gebeurt daar dan precies?) →
3. vertalen naar handelen (wat kunnen we ermee?)
→ bijvoorbeeld: het lijkt erop dat sommige kinderen aggresief worden van het
kijken naar agressieve televisieprogramma’s en het spelen van agressieve
games. Hoe komt dat? Bij een schoolshooting in US wordt er ook vaak gezegd
dat de schieter vroeger heel veel schietspellen heeft gedaan het dat het daar
door komt. Er is in Amerika onderzoek gedaan naar dit onderwerp: Bobo doll
experiment: een kind in een ruimte met een pop. Een onbekende vrouw ging
tegen de pop schoppen. Daarna ging het kind alleen in een ruimte met een pop
en het blijkt dat kinderen ook de pop gaan schoppen en agressief gedrag
vertonen.
Ook is er gekeken of het kijken via een televisie naar agressief gedrag tegen de
pop in real life ook agressief gedrag van kinderen tegen de pop veroorzaakt. En
Aantekeningen college 1 1
, dat was zo! De kinderen gingen zelfs nog erger tekeer dan de vrouw op
televisie, de kinderen pakten er zelfs een pistool bij wat in de kamer lag.
! Belangrijk: dit is inmiddels achterhaald, maar 5-10% van de kinderen worden
agressief van gewelddadige films en games. Dus het geldt niet voor alle
kinderen, na meer onderzoek.
Vertalen naar handelen:
restrictieve strategieën → kijkwijzer
actieve strategieën → afkeurend commentaar geven en empathie met
slachtoffers benadrukken.
Kun je met de juiste opvoeding of het juiste onderwijs ieder kind naar wens
vormen? nature vs nurture wordt gedrag aangeleerd of aangeboren? Tabula rasa
werd geleerd door Aristoteles en John Locke. Watson zei dat de mens maakbaar is.
Watson zei: geef me een dozijn gezonde kinderen en ik kan ze maken wat ik wil, een
bankier, een leraar, wat ik ook maar wil, want het komt allemaal door opvoeding.
Nurture: koelkastmoeder als oorzaak van autisme. Dit speelde rond 1940-1960. De
gedachte was dat emotioneel kille moeders autisme veroorzaken bij hun kinderen.
Francis Galton is de grondlegger van gedragsgenetica. Hij onderzocht de
genetica achter reputatie (intelligentie). Hij onderzocht dit met duizend mannen met
een hoge reputatie. Deze bleken te behoren tot slechts 300 families. Uit elke familie
was er een persoon met de grootste reputatie, andere personen er omheen hadden
een mindere reputatie. Hoe minder verwant, hoe minder de reputatie. De kans nam
dus af bij geringere verwantschap. Galton’s conclusie: erfelijkheid is belangrijker
dan de omgeving.
→ Kritiek: genen en omgeving zijn moeilijk te scheiden in een biologisch gezin.
Bij ouders wijt je alles bij je eerste kind aan nurture, je kan het zelf allemaal
helemaal beïnvloeden! Bij het tweede kind geloof je dat alles door nature komt.
Waarschijnlijk is het iets ertussen in, niet één van beiden.
Nature of nurture? Judith R. Harris heeft hier onderzoek naar gedaan. Zij zegt dat
de invloed van leeftijdsgenoten veel groter is dan die van ouders. De ouderlijke
genetische invloed moeilijk te scheiden van ouderlijke opvoeding. En alle ‘’nurture’’
invloed die er is, is vooral van peers. Hier waren veel mensen boos om.
Differentiële ontvankelijkheid: als een kind een positieve omgeving ervaart en ook
een positieve ontwikkeling doormaakt, wordt een kind veel gevoeliger omdat het veel
meer kan absorberen. Als je een negatieve omgeving en een negatieve ontwikkeling
hebt gehad, dan ben je een veel ongevoeliger kind. Met een normale opvoeding en
Aantekeningen college 1 2
, ontwikkeling, tussen negatief en positief in, ben je een normaal gevoelig kind, geel
lijntje. Maar het blijkt dat gevoelige kinderen wel één bepaald gen hebben, dit is dus
ook gedeeltelijk erfelijk bepaald!
Ecologisch model van Bronfenbrenner: De omgeving als nurture is ingewikkeld.
Je hebt als het ware drie systemen: microsysteem, die staan dichtbij het kind, het
exosysteem, hierbij moet je denken aan werk, buren, school, etc. En het
macrosysteem, dit is vooral de cultuur en ideologie van het land waarin je opgroeit.
En deze grotere systemen beïnvloeden weer de kleinere systemen.
Differentiële
Ecosystem van
ontvankelijkheid De vier opvoedstijlen
Bronfenbrenner
→ boodschappen worden duurder: macrosysteem → moeder is chagrijning,
microsysteem
Beïnvloeden de eerste duizend dagen het hele leven? Ja, maar het kan daarna echt
nog veranderen. Het is wel een valse start als kinderen in die eerste duizend dagen
vervelende dingen meemaken.
Opvoedingsstijlen of opvoedingsdimensies (Baumrind en Maccoby & Martin):
plaatje toevoegen!
Als je veel warmte en acceptatie aan een kind geeft, maar ook veel regels en
structuur geeft, dan voedt je autoritatief op, dat is de beste opvoedstijl volgens
pedagogen.
→ Autoritaire opvoeding: na WOII moesten heel veel kinderen volgens de
overheid opnieuw opgevoed worden. Ze werden gelokt naar een soort
vakantiepark op de Veluwe en daar werden ze opgevoed door strenge juffen.
Veel en hele strikte regels, het kind diende te gehoorzamen. Dit zorgt voor niet
sensitieve kinderen en negatieve disciplinering. Sommige ouders denken dat ze
met een autoritaire opvoeding hun kind het beste op kunnen voeden omdat ze
dan veel duidelijkheid en regels geven. Dit blijkt niet waar!
Aantekeningen college 1 3
, → Anti-autoritaire opvoeding: een goed voorbeeld van permissieve opvoeding.
Dit is een overgenomen opvoedingsexperiment uit West-Berlijn. Na WOII wilde
men niet meer kinderen opvoeden op een manier dat ze klakkeloos bevelen over
zouden nemen. Ze wilden dat kinderen vrij en zonder dwang opgroeiden. Er werd
gezegd: ‘’de kinderen kunnen niet ongehoorzaam zijn, aangezien niemand
gehoorzaamheid van hen eist.’’ Was geen succes, kinderen hebben behoefte aan
regels en structuur.
→ Verwaarlozend: Genie Wiley werd gevonden toen ze dertien jaar was, ze was
al de tijd opgesloten geweest in een kamer. Er werd nooit tegen haar gepraat Ze
kon niet praten, niet goed lopen, ze had een enorme ontwikkelingsachterstand.
Tast zo’n verwaarlozende opvoeding de hersenen aan? Ja, haar hersenen waren
kleiner geworden, in het bijzonder de delen die gevoelig zijn voor taal. Er was
nooit tegen haar gesproken, dus ontwikkelde het taalgedeelte niet. Omdat ze
zo’n ernorme achterstand had, kon ze nooit meer goed een taal leren.
→ Afwijzend / verwaarlozend: hoe zit dat met ouders die veel hun telefoon
gebruiken en weinig contact hebben met hun kinderen? Onderzoek is nog
gaande, daar moeten we nog een aantal jaar voor wachten om de lange
termijngevolgen te zien.
→ Autoritatieve opvoeding bestaat uit warmte. Waar bestaat die dan uit?
Betrokken, begripvol, accepterend. Een veilige gehechtheidsrelatie met
ouder/verzorger als ‘’secure base’’
Hoe ga je als ouder met regels om? Controlerend en gezagshebbend, maar:
niet disciplineren met behulp van agressie of fysieke dwang, zoals slaan. Dit
leidt alleen maar tot boosheid bij het kind en veroorzaakt escalatie. Denk aan de
coercive cycle van Patterson.
1. De ouder vraagt iets, bijv. nu hang je je jas op!
2. Kind ongehoorzaamt, bijv, kind zegt: nee, doe ik niet!
3. Ouder zegt het nog bozer
4. Kind luistert weer niet en de volgende keren ook niet…
niet onthouden van aandacht en liefde. Dus niet: ‘’ga weg, ik wil je niet meer
zien’’ Dat is beangstigend.
wel positief disciplineren (inductieve discipline). Dit houdt in dat je de gevolgen
van het gedrag voor anderen uitlegt. Ook kan je een beroep doen op empathie
en cognitieve vaardigheden van het kind.
Aantekeningen college 1 4
