Samenvatting Beginselen van het Nederlands Staatsrecht H8

Staatsrecht – Beginselen van het Nederlands staatsrecht H8
Inleiding:
 Theoretische schepping machtenscheiding  bijv. Amerika; volgens de letter van
de Grondwet heeft het congres uitsluitend wetgevende, president uitsluitend
uitvoerende macht
 Europa  absolute alleenheerschappij  democratisch systeem checks & balances
Absolute koningschap in Engeland:
 16e en 17e eeuw  absoluut koningschap als normale staatsvorm in Europa
 1581  afzwering van de Spaanse koning in de Nederlanden, eerste demonstratie
van idee dat de koninklijke macht beperkingen moest hebben
 Koloniën  welvaart  koopmannen  ontevredenheid over staatsbestel
 Koninklijke macht is uiteindelijk overal wel beperkt, Engeland vaak als voorbeeld voor
parlementair stelsel
 1765  William Blackstone, grote commentaar over het Engelse recht, onderscheidt
2 fasen binnen de verandering van de machtsverhoudingen:
o Fase 1  koninklijke absolute macht teruggedrongen tot door het recht
erkende bevoegdheden
o Fase 2  groei van de verantwoordelijkheid van het parlement en de komst
van een constitutionele monarchie
 Engeland was een voorbeeld voor het Nederlandse staatsbestel
Ontwikkeling in Nederland:
 Republiek is na Franse tijd niet teruggekomen
 1814  herstel onafhankelijkheid
 1815  nieuwe Grondwet vanwege vereniging noordelijke Nederlanden met
zuidelijke Nederlanden
o Koning alle macht die niet uitdrukkelijk aan parlement was toegekend
o Parlement wilde reëele invloed op staatsbestuur
 Vanaf 1840  ministers verantwoordelijk stellen voor de gang van zaken
Strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid:
 1840  Grondwetsherziening:
o Eis van medeondertekening van kb’s door een minister (!)
o Strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid  ministers
strafrechtelijk verantwoordelijk gesteld voor alle daden waaraan zij hadden
meegewerkt en waardoor de wetten geschonden waren
 Vervolging neergelegd in Wet ministeriële verantwoordelijkheid en
ambtsdelicten leden Staten-Generaal, ministers en
staatssecretarissen
 Maar: beperkte invloed, want beleidsrichtingen zijn niet per se
strafbare feiten maar kunnen wel onwenselijk zijn  ministers volledig
verantwoordelijk stellen
Politieke ministeriële verantwoordelijkheid en het parlementaire stelsel:
 1848  Grondwetswijziging n.a.v. revolutie in Frankrijk
o Politieke ministeriële verantwoordelijkheid ingevoerd
 Ministeriële verantwoordingsplicht  parlementair stelsel

, o Wanneer een minister blijkt geen vertrouwen van de volksvertegenwoordiging
te hebben, dient hij ontslag aan te bieden
o Resultaat van strijd tussen conservatief kabinet-Van Zuylen van Nijevelt-
Heemskerk en de liberale Tweede Kamer (Tweede Kamer won)
Koning en ministers:
 De koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk (art. 42 Gw)
 Onschendbaarheid  niet onderworpen aan enig ander staatsorgaan en niet
strafrechtelijk te vervolgen
 Geen verantwoordingsplicht van de ministers aan de koning
 KB’s  koning zet handtekening onder door minister gedane voorstel
 Het geheim van het Noordeinde / van het Huis ten Bosch / van Soestijk 
Interne verhoudingen tussen koning en ministers zijn geheim
Regering en Staten-Generaal:
 Thorbecke wilde koning laten beslissen in geval van een geschil tussen ministers en
parlement
 Dualisme  regering en Staten-Generaal hebben een eigen verantwoordelijkheid en
de een is niet gesteld boven de ander
o Samenwerking geboden
o Ieder een eigen functie en verantwoordelijkheid
o Wil parlement > wil regering
o Beleid en wetgeving in “gemeen overleg”
 Parlementair kabinet  kabinet waarbij de coalitiefractie in de Tweede Kamer nauw
bij de formatie betrokken zijn en waarbij de hoofdlijnen van het beleid worden
vastgelegd in een regeerakkoord
 Parlementair meerderheidskabinet  fracties die het regeerakkoord zijn
overeengekomen maken samen een meerderheid in de Tweede Kamer uit
o Kabinet en regeringsgezinde fracties treden vaak solidair op
o Maar: soms kabinetscrisis
 Partijpolitieke samenwerking in de regeringscoalitie verbroken
 Ministers kunnen zich binnen het kabinet niet vinden in besluiten OF
regeringsgezinde fractie trekt zich terug uit regeringscoalitie
 Rutte I: Parlementair minderheidskabinet
 Rutte II: Parlementair meerderheidskabinet (niet in Eerste Kamer)
 Rutte III: Parlementair meerderheidskabinet (in beide kamers, uiteindelijk verloren)
 Gedoogakkoord  steun van een of meer andere fracties inzake een aantal
onderwerpen tijdens de kabinetsformatie vastgelegd omdat er geen meerderheid is
 Bij minderheidskabinet moet regering meer rekening houden met oppositie
 Extraparlementair kabinet  men is niet voor of tegen een kabinet en er is geen
regeerakkoord tot stand gekomen, binding tussen kabinet en parlementaire
meerderheid is zwak / afwezig
Kabinetsformatie:
 Voor 2012  koning bemoeit zich met formatie:
o Benoemt (in)formateur
o Nodigt voorzitters EK en TK uit
o Nodig alle fractievoorzitters uit voor advies over samenstelling kabinet
 Vanaf 2012  Tweede Kamer benoemt (in)formateur(s)