Inleiding IT-recht 2016/2017
Inleiding IT-recht
Bron: C.N.J. de Vey Mestdagh (red.), Inleiding IT-recht, Stichting Recht & ICT, Groningen: 2016,
tweede druk
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1, Recht in de digitale wereld ................................................................................................. 4
1.1 De digitale wereld .......................................................................................................................... 4
1.2 Trends in de digitale wereld ........................................................................................................... 4
1.3 Internationalisering en digitalisering van rechtsbetrekkingen ...................................................... 4
1.4 Regulering van de digitale wereld: Internet Governance .............................................................. 4
1.5 Behandelde onderwerpen van IT-recht en wijze van behandelen ................................................ 5
Hoofdstuk 2, Privacyrecht ........................................................................................................................ 5
2.1 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer ............................................................................... 5
2.2 Wet bescherming persoonsgegevens ............................................................................................ 5
2.3 Op wie en waar is de wet van toepassing? .................................................................................... 5
2.4 Op welke verwerking is de wet van toepassing? ........................................................................... 5
2.5 Onder welke voorwaarden zijn verwerkingen toegestaan? .......................................................... 6
2.6 Verboden verwerkingen................................................................................................................. 6
2.7 Formele verplichtingen van de verantwoordelijke ........................................................................ 6
2.8 Formele rechten van de betrokkene.............................................................................................. 7
2.9 Handhaving van de wet .................................................................................................................. 7
2.10 Toezicht ........................................................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3, E-overheid .......................................................................................................................... 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Toepassingsbereik .......................................................................................................................... 7
3.3 Vormvoorschriften; schriftelijkheidseis en ondertekening ........................................................... 8
3.4 Uitgangspunt van nevenschikking.................................................................................................. 8
3. 5 Kenbaar maken dat elektronisch verkeer mogelijk is ................................................................... 9
3.6 Nadere eisen aan het gebruik van de elektronische weg .............................................................. 9
3.7 Betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid ......................................................................................... 9
3.8 Begin en einde termijn ................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4, Telecommunicatierecht...................................................................................................... 9
4.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 9
4.2 Toetreding tot de telecommunicatiemarkt ................................................................................. 10
4.3 Ordening en correctie van de telecommunicatiemarkt............................................................... 10
4.4 Eindgebruikersbelangen............................................................................................................... 10
Hoofdstuk 5, Intellectueel eigendomsrecht .......................................................................................... 11
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 11
5.2 Auteursrecht ................................................................................................................................ 11
5.3 Databankenrecht .......................................................................................................................... 13
5.4 Merkenrecht................................................................................................................................. 13
5.5 Handelsnaamrecht ....................................................................................................................... 14
5.6 Onrechtmatige daad .................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6, IT-contracten .................................................................................................................... 15
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 15
6.2 Automatisering ............................................................................................................................. 15
6.3 De juridische duiding van een computerprogramma .................................................................. 16
6.4 Automatiseringscontracten en standaardsoftware ..................................................................... 16
6.5 Automatiseringscontracten en maatwerksoftware ..................................................................... 17
6.6 Application Service Providing ....................................................................................................... 18
6.7 Overeenkomsten rondom automatisering .................................................................................. 18
Hoofdstuk 7, E-commerce: diensten van de informatiemaatschappij .................................................. 18
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 18
7.2 Diensten van de informatiemaatschappij .................................................................................... 18
7.3 Algemene informatieplicht .......................................................................................................... 19
7.4 Internetreclame en de regels voor elektronische handel ............................................................ 19
7.5 Aansprakelijkheid van tussenpersonen voor onrechtmatige informatie .................................... 19
Hoofdstuk 8, E-commerce: contracteren ............................................................................................... 20
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 20
8.2 De totstandkoming van het contract in een geautomatiseerde omgeving ................................. 20
8.3 De ontvangstbevestiging .............................................................................................................. 21
8.4 De bijzondere informatieplichten ................................................................................................ 21
8.5 Algemene voorwaarden ............................................................................................................... 21
8.6 De overeenkomst op afstand ....................................................................................................... 21
8.7 Vorm en bewijs bij online contracteren ....................................................................................... 22
Hoofdstuk 9, Computercriminaliteit ...................................................................................................... 23
9.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 23
9.2 Materieel strafrecht ..................................................................................................................... 23
9.3 Strafvordering en IT...................................................................................................................... 24
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
Hoofdstuk 1, Recht in de digitale wereld
1.1 De digitale wereld
In de huidige samenleving is informatietechnologie (IT) alomtegenwoordig. Omdat onze samenleving
verweven is met IT en IT een digitaal karakter heeft spreekt men wel van een digitale wereld. Dit heeft
als consequentie dat we steeds afhankelijker worden van IT en dat onze onderlinge verhoudingen aan
verandering onderhevig zijn.
1.2 Trends in de digitale wereld
Een eerste tred die de digitale wereld kenmerkt is internationalisering, omdat onze onderlinge
betrekkingen steeds minder eenduidig verbonden zijn met een bepaald deel van de fysieke wereld,
maar juist een grensoverschrijdend karakter hebben. Een tweede trend is digitalisering, omdat onze
identiteit, handelingen en voorwerpen van die handelingen worden gedigitaliseerd. Dit heeft
respectievelijk betrekking op anonimiteit en gegevensverwerking, vergroting van de reikwijdte van
ons handelen (bijvoorbeeld door middel van software) en digitale voorwerpen (waaronder bestanden
en documenten) die gemakkelijk manipuleerbaar zijn.
1.3 Internationalisering en digitalisering van rechtsbetrekkingen
Niet alleen de feitelijke aspecten van internationalisering en digitalisering zijn merkbaar, ook hebben
deze trends invloed op onze rechtsbetrekkingen en daarmee op het recht: er worden inhoudelijke eisen
gesteld aan het recht, waardoor nieuwe regelgeving geboden is, internationaal speelt een steeds grotere
rol en handhaving moet ook in de digitale wereld een plaats krijgen. Internationalisering betekent voor
de rechtsbetrekkingen dat internationaal recht van grotere invloed wordt, waarbij vooral gedacht moet
worden aan EU-recht. Uiteindelijk zal globalisering optreden, waarbij niet alleen organisaties van
staten zoals de EU, maar ook private organisaties een rol gaan spelen. Digitalisering roept nog meer
vragen op:
Digitalisering van de identiteit leidt tot mogelijke anonimiteit en manipuleerbaarheid,
waardoor eisen worden gesteld aan betrouwbaarheid om misbruik te voorkomen;
Digitalisering van het handelen zorgt ervoor dat veel conventionele acties (contracteren,
beschikkingen aanvragen etc.) tegenwoordig digitaal kunnen plaatsvinden, waardoor het recht
op deze gebieden evenzeer moet worden uitgebreid. Ook de technische mogelijkheden moeten
worden benoemd, bijvoorbeeld cryptografie en andere beschermingsmethodes. Deze vormen
van user empowerment hebben een rolwisseling meegebracht: private organisaties gaan steeds
meer de taken van overheden overnemen;
De digitalisering van voorwerpen heeft manipuleerbaarheid tot gevolg, omdat digitale
voorwerpen gemakkelijk kunnen worden gekopieerd en gewijzigd. Ook zijn de media via
welke toegang tot deze voorwerpen bestaat enorm toegenomen.
1.4 Regulering van de digitale wereld: Internet Governance
Internet Governance heeft betrekking op het bestuur van het Internet. Voor internationaal
rechtsverkeer kennen we immers het internationaal recht, maar voor internetverkeer ontbreekt een
dergelijk equivalent en bovendien worden de verkeersregels voor het rechtsverkeer op internet, anders
dan in de fysieke wereld, vaak door private organisaties opgesteld en uitgevoerd. Een tweede is de
beschreven internationalisering en digitalisering. Het internet leent zich niet goed voor internationale
regulering, juist omdat internet geen centraal, maar decentraal wereldwijd netwerk is. Internet
Governance geschiedt dus dikwijls door private organisaties, waarbij het (inter)nationale recht als
vangnet geldt. Zo wordt de identificatie op internet bijvoorbeeld gereguleerd door de Internet
Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), en wel volgens een multistakeholder-model:
ICANN beslist consensusgericht, op grond van adviezen van belanghebbenden (de stakeholders). De
beslissingen worden genomen door de board of directors, bestaande uit 16 stemhebbende leden,
benoemd op voordracht van de stakeholders. De board wordt geadviseerd door vier niet stemhebbende
leden (liaisons), waarvan één benoemd door het Governmental Advisory Commitee, waarvan alle
nationale overheden lid kunnen zijn. Een andere liaison wordt benoemd door de Internet Engineering
Task Force (IETF). De IETF stelt standaards op (private regelgeving), waarop bij niet naleving vooral
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Inleiding IT-recht 2016/2017
technische sancties staan. De IETF wordt gecontroleerd door de Internet Society (ISOC). Niet alleen
regelgeving en toepassing geschiedt op privaat niveau, ook geschillenoplossing op internet geschiedt
door private partijen, namelijk door middel van Online Dispute Resolution (ODR) en Online Dispute
Prevention (ODP) bijvoorbeeld door middel van een tracker zodat het bewijs van levering kan worden
geleverd.
1.5 Behandelde onderwerpen van IT-recht en wijze van behandelen
In dit boek komen veel rechtsvragen die de digitale wereld oproept aan de orde, waarbij de praktische
betekenis ervan voorop staat. Aan de orde komen het recht op bescherming van persoonsgegeven
(privacy); de relatie tussen overheid en IT; IT-aspecten van telecommunicatierecht; rechten van
intellectuele eigendom en IT; IT-contracten; e-commerce en diensten van de informatiemaatschappij;
computercriminaliteit.
Hoofdstuk 2, Privacyrecht
2.1 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer
Privacy heeft betrekking op de persoonlijke levenssfeer en is zo veelomvattend dat het vaak in het
kader van de mensenrechten of grondrechten aan de orde komt. Dit fundamentele karakter brengt mee
dat de mensenrechten en grondrechten slecht hoofdregels zijn die nadere uitwerking behoeven,
hetgeen is geschied in de Privacyrechtlijn en de uitgewerkte nationale Wet bescherming
persoonsgegevens. Deze wet heeft vooral betrekking op geautomatiseerde verwerking, omdat daaraan
het meeste risico’s verbonden zijn voor de betrokkene.
2.2 Wet bescherming persoonsgegevens
De Wbp is een uitwerking van EU-recht en art. 10 Gw. Eerstgenoemde heeft tot gevolg dat de
bescherming van de persoonsgegevens overal binnen de EU op min of meer dezelfde wijze wordt
geregeld en daarmee het privacyrecht is geharmoniseerd. Ook kan het HvJ prejudiciële beslissingen
nemen omtrent de uitleg van de richtlijn en daarmee indirect over de Wbp.
2.3 Op wie en waar is de wet van toepassing?
De persoon die wordt beschermd tegen ongeoorloofde verwerking van persoonsgegevens wordt de
betrokkene genoemd. De verantwoordelijke is degene die het doel en de middelen van de verwerking
vaststelt (art. 1 Wbp). De Wbp is van toepassing als de verwerking plaatsvindt in het kader van een
Nederlandse vestiging van de verantwoordelijke of de verwerking voor een niet in de EU gevestigde
verantwoordelijke in Nederland (art. 4). De verantwoordelijke is steeds verantwoordelijk en
aansprakelijk voor de verwerking, ook als de daadwerkelijke verwerking wordt uitbesteedt aan een
bewerker (art. 1 jo. 12). Als de verantwoordelijke in een ander EU land is gevestigd zal het recht van
dat land van toepassing zijn, dat eveneens op de Richtlijn is gebaseerd. Als de verantwoordelijke
buiten de EU gevestigd is en verwerking ook daar plaatsvindt is de richtlijn niet van toepassing en
daarom mogen ook alleen gegevens aan dergelijke verantwoordelijken doorgegeven als het land een
passende mate van bescherming biedt (art. 76).
2.4 Op welke verwerking is de wet van toepassing?
De wet is van toepassing op geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking van
persoonsgegevens, alsmede op niet geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens die in een
bestand zijn opgenomen of bestemd zijn om daarin te worden opgenomen (aart. 2 lid 1).
Persoonsgegevens zijn gegevens omtrent geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke personen (art.
1). Verwerking daarvan is erg ruim omschreven: het gaat in beginsel om elke handeling met
betrekking tot die gegevens, zelfs het wissen ervan (art. 1). Een bestand is elk gestructureerd geheel
van persoonsgegevens dat volgens bepaalde criteria toegankelijk is en betrekking heeft op
verschillende personen (art. 1), welk criterium dus alleen van belang is bij handmatige verwerking. In
beginsel is de Wbp van toepassing op elke verwerking, maar er zijn uitzonderingen:
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
Inleiding IT-recht
Bron: C.N.J. de Vey Mestdagh (red.), Inleiding IT-recht, Stichting Recht & ICT, Groningen: 2016,
tweede druk
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave ..................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 1, Recht in de digitale wereld ................................................................................................. 4
1.1 De digitale wereld .......................................................................................................................... 4
1.2 Trends in de digitale wereld ........................................................................................................... 4
1.3 Internationalisering en digitalisering van rechtsbetrekkingen ...................................................... 4
1.4 Regulering van de digitale wereld: Internet Governance .............................................................. 4
1.5 Behandelde onderwerpen van IT-recht en wijze van behandelen ................................................ 5
Hoofdstuk 2, Privacyrecht ........................................................................................................................ 5
2.1 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer ............................................................................... 5
2.2 Wet bescherming persoonsgegevens ............................................................................................ 5
2.3 Op wie en waar is de wet van toepassing? .................................................................................... 5
2.4 Op welke verwerking is de wet van toepassing? ........................................................................... 5
2.5 Onder welke voorwaarden zijn verwerkingen toegestaan? .......................................................... 6
2.6 Verboden verwerkingen................................................................................................................. 6
2.7 Formele verplichtingen van de verantwoordelijke ........................................................................ 6
2.8 Formele rechten van de betrokkene.............................................................................................. 7
2.9 Handhaving van de wet .................................................................................................................. 7
2.10 Toezicht ........................................................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3, E-overheid .......................................................................................................................... 7
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 7
3.2 Toepassingsbereik .......................................................................................................................... 7
3.3 Vormvoorschriften; schriftelijkheidseis en ondertekening ........................................................... 8
3.4 Uitgangspunt van nevenschikking.................................................................................................. 8
3. 5 Kenbaar maken dat elektronisch verkeer mogelijk is ................................................................... 9
3.6 Nadere eisen aan het gebruik van de elektronische weg .............................................................. 9
3.7 Betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid ......................................................................................... 9
3.8 Begin en einde termijn ................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4, Telecommunicatierecht...................................................................................................... 9
4.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 9
4.2 Toetreding tot de telecommunicatiemarkt ................................................................................. 10
4.3 Ordening en correctie van de telecommunicatiemarkt............................................................... 10
4.4 Eindgebruikersbelangen............................................................................................................... 10
Hoofdstuk 5, Intellectueel eigendomsrecht .......................................................................................... 11
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 11
5.2 Auteursrecht ................................................................................................................................ 11
5.3 Databankenrecht .......................................................................................................................... 13
5.4 Merkenrecht................................................................................................................................. 13
5.5 Handelsnaamrecht ....................................................................................................................... 14
5.6 Onrechtmatige daad .................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6, IT-contracten .................................................................................................................... 15
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 15
6.2 Automatisering ............................................................................................................................. 15
6.3 De juridische duiding van een computerprogramma .................................................................. 16
6.4 Automatiseringscontracten en standaardsoftware ..................................................................... 16
6.5 Automatiseringscontracten en maatwerksoftware ..................................................................... 17
6.6 Application Service Providing ....................................................................................................... 18
6.7 Overeenkomsten rondom automatisering .................................................................................. 18
Hoofdstuk 7, E-commerce: diensten van de informatiemaatschappij .................................................. 18
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 18
7.2 Diensten van de informatiemaatschappij .................................................................................... 18
7.3 Algemene informatieplicht .......................................................................................................... 19
7.4 Internetreclame en de regels voor elektronische handel ............................................................ 19
7.5 Aansprakelijkheid van tussenpersonen voor onrechtmatige informatie .................................... 19
Hoofdstuk 8, E-commerce: contracteren ............................................................................................... 20
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 20
8.2 De totstandkoming van het contract in een geautomatiseerde omgeving ................................. 20
8.3 De ontvangstbevestiging .............................................................................................................. 21
8.4 De bijzondere informatieplichten ................................................................................................ 21
8.5 Algemene voorwaarden ............................................................................................................... 21
8.6 De overeenkomst op afstand ....................................................................................................... 21
8.7 Vorm en bewijs bij online contracteren ....................................................................................... 22
Hoofdstuk 9, Computercriminaliteit ...................................................................................................... 23
9.1 Inleiding ........................................................................................................................................ 23
9.2 Materieel strafrecht ..................................................................................................................... 23
9.3 Strafvordering en IT...................................................................................................................... 24
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Inleiding IT-recht 2016/2017
Hoofdstuk 1, Recht in de digitale wereld
1.1 De digitale wereld
In de huidige samenleving is informatietechnologie (IT) alomtegenwoordig. Omdat onze samenleving
verweven is met IT en IT een digitaal karakter heeft spreekt men wel van een digitale wereld. Dit heeft
als consequentie dat we steeds afhankelijker worden van IT en dat onze onderlinge verhoudingen aan
verandering onderhevig zijn.
1.2 Trends in de digitale wereld
Een eerste tred die de digitale wereld kenmerkt is internationalisering, omdat onze onderlinge
betrekkingen steeds minder eenduidig verbonden zijn met een bepaald deel van de fysieke wereld,
maar juist een grensoverschrijdend karakter hebben. Een tweede trend is digitalisering, omdat onze
identiteit, handelingen en voorwerpen van die handelingen worden gedigitaliseerd. Dit heeft
respectievelijk betrekking op anonimiteit en gegevensverwerking, vergroting van de reikwijdte van
ons handelen (bijvoorbeeld door middel van software) en digitale voorwerpen (waaronder bestanden
en documenten) die gemakkelijk manipuleerbaar zijn.
1.3 Internationalisering en digitalisering van rechtsbetrekkingen
Niet alleen de feitelijke aspecten van internationalisering en digitalisering zijn merkbaar, ook hebben
deze trends invloed op onze rechtsbetrekkingen en daarmee op het recht: er worden inhoudelijke eisen
gesteld aan het recht, waardoor nieuwe regelgeving geboden is, internationaal speelt een steeds grotere
rol en handhaving moet ook in de digitale wereld een plaats krijgen. Internationalisering betekent voor
de rechtsbetrekkingen dat internationaal recht van grotere invloed wordt, waarbij vooral gedacht moet
worden aan EU-recht. Uiteindelijk zal globalisering optreden, waarbij niet alleen organisaties van
staten zoals de EU, maar ook private organisaties een rol gaan spelen. Digitalisering roept nog meer
vragen op:
Digitalisering van de identiteit leidt tot mogelijke anonimiteit en manipuleerbaarheid,
waardoor eisen worden gesteld aan betrouwbaarheid om misbruik te voorkomen;
Digitalisering van het handelen zorgt ervoor dat veel conventionele acties (contracteren,
beschikkingen aanvragen etc.) tegenwoordig digitaal kunnen plaatsvinden, waardoor het recht
op deze gebieden evenzeer moet worden uitgebreid. Ook de technische mogelijkheden moeten
worden benoemd, bijvoorbeeld cryptografie en andere beschermingsmethodes. Deze vormen
van user empowerment hebben een rolwisseling meegebracht: private organisaties gaan steeds
meer de taken van overheden overnemen;
De digitalisering van voorwerpen heeft manipuleerbaarheid tot gevolg, omdat digitale
voorwerpen gemakkelijk kunnen worden gekopieerd en gewijzigd. Ook zijn de media via
welke toegang tot deze voorwerpen bestaat enorm toegenomen.
1.4 Regulering van de digitale wereld: Internet Governance
Internet Governance heeft betrekking op het bestuur van het Internet. Voor internationaal
rechtsverkeer kennen we immers het internationaal recht, maar voor internetverkeer ontbreekt een
dergelijk equivalent en bovendien worden de verkeersregels voor het rechtsverkeer op internet, anders
dan in de fysieke wereld, vaak door private organisaties opgesteld en uitgevoerd. Een tweede is de
beschreven internationalisering en digitalisering. Het internet leent zich niet goed voor internationale
regulering, juist omdat internet geen centraal, maar decentraal wereldwijd netwerk is. Internet
Governance geschiedt dus dikwijls door private organisaties, waarbij het (inter)nationale recht als
vangnet geldt. Zo wordt de identificatie op internet bijvoorbeeld gereguleerd door de Internet
Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), en wel volgens een multistakeholder-model:
ICANN beslist consensusgericht, op grond van adviezen van belanghebbenden (de stakeholders). De
beslissingen worden genomen door de board of directors, bestaande uit 16 stemhebbende leden,
benoemd op voordracht van de stakeholders. De board wordt geadviseerd door vier niet stemhebbende
leden (liaisons), waarvan één benoemd door het Governmental Advisory Commitee, waarvan alle
nationale overheden lid kunnen zijn. Een andere liaison wordt benoemd door de Internet Engineering
Task Force (IETF). De IETF stelt standaards op (private regelgeving), waarop bij niet naleving vooral
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Inleiding IT-recht 2016/2017
technische sancties staan. De IETF wordt gecontroleerd door de Internet Society (ISOC). Niet alleen
regelgeving en toepassing geschiedt op privaat niveau, ook geschillenoplossing op internet geschiedt
door private partijen, namelijk door middel van Online Dispute Resolution (ODR) en Online Dispute
Prevention (ODP) bijvoorbeeld door middel van een tracker zodat het bewijs van levering kan worden
geleverd.
1.5 Behandelde onderwerpen van IT-recht en wijze van behandelen
In dit boek komen veel rechtsvragen die de digitale wereld oproept aan de orde, waarbij de praktische
betekenis ervan voorop staat. Aan de orde komen het recht op bescherming van persoonsgegeven
(privacy); de relatie tussen overheid en IT; IT-aspecten van telecommunicatierecht; rechten van
intellectuele eigendom en IT; IT-contracten; e-commerce en diensten van de informatiemaatschappij;
computercriminaliteit.
Hoofdstuk 2, Privacyrecht
2.1 Bescherming van de persoonlijke levenssfeer
Privacy heeft betrekking op de persoonlijke levenssfeer en is zo veelomvattend dat het vaak in het
kader van de mensenrechten of grondrechten aan de orde komt. Dit fundamentele karakter brengt mee
dat de mensenrechten en grondrechten slecht hoofdregels zijn die nadere uitwerking behoeven,
hetgeen is geschied in de Privacyrechtlijn en de uitgewerkte nationale Wet bescherming
persoonsgegevens. Deze wet heeft vooral betrekking op geautomatiseerde verwerking, omdat daaraan
het meeste risico’s verbonden zijn voor de betrokkene.
2.2 Wet bescherming persoonsgegevens
De Wbp is een uitwerking van EU-recht en art. 10 Gw. Eerstgenoemde heeft tot gevolg dat de
bescherming van de persoonsgegevens overal binnen de EU op min of meer dezelfde wijze wordt
geregeld en daarmee het privacyrecht is geharmoniseerd. Ook kan het HvJ prejudiciële beslissingen
nemen omtrent de uitleg van de richtlijn en daarmee indirect over de Wbp.
2.3 Op wie en waar is de wet van toepassing?
De persoon die wordt beschermd tegen ongeoorloofde verwerking van persoonsgegevens wordt de
betrokkene genoemd. De verantwoordelijke is degene die het doel en de middelen van de verwerking
vaststelt (art. 1 Wbp). De Wbp is van toepassing als de verwerking plaatsvindt in het kader van een
Nederlandse vestiging van de verantwoordelijke of de verwerking voor een niet in de EU gevestigde
verantwoordelijke in Nederland (art. 4). De verantwoordelijke is steeds verantwoordelijk en
aansprakelijk voor de verwerking, ook als de daadwerkelijke verwerking wordt uitbesteedt aan een
bewerker (art. 1 jo. 12). Als de verantwoordelijke in een ander EU land is gevestigd zal het recht van
dat land van toepassing zijn, dat eveneens op de Richtlijn is gebaseerd. Als de verantwoordelijke
buiten de EU gevestigd is en verwerking ook daar plaatsvindt is de richtlijn niet van toepassing en
daarom mogen ook alleen gegevens aan dergelijke verantwoordelijken doorgegeven als het land een
passende mate van bescherming biedt (art. 76).
2.4 Op welke verwerking is de wet van toepassing?
De wet is van toepassing op geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking van
persoonsgegevens, alsmede op niet geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens die in een
bestand zijn opgenomen of bestemd zijn om daarin te worden opgenomen (aart. 2 lid 1).
Persoonsgegevens zijn gegevens omtrent geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke personen (art.
1). Verwerking daarvan is erg ruim omschreven: het gaat in beginsel om elke handeling met
betrekking tot die gegevens, zelfs het wissen ervan (art. 1). Een bestand is elk gestructureerd geheel
van persoonsgegevens dat volgens bepaalde criteria toegankelijk is en betrekking heeft op
verschillende personen (art. 1), welk criterium dus alleen van belang is bij handmatige verwerking. In
beginsel is de Wbp van toepassing op elke verwerking, maar er zijn uitzonderingen:
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
