Uitwerking Algemene Rechtswetenschap: Strafrecht
Hoofdstuk 13 Strafrecht blz. 467 t/m 504
13.1 Het materiële strafrecht blz. 468
Het materiële strafrecht is verdeeld in een algemeen deel en een bijzonder deel. Het
algemeen deel is neergelegd in het eerste boek van het Wetboek van Strafrecht, getiteld
‘Algemene Bepalingen’. Het bestaat uit voorschriften die van toepassing zijn op alle
wettelijke regelingen die strafbepalingen bevatten (art. 91 Sr). Daarin is bepaald dat het
eerste boek van het Wetboek van Strafrecht mede van toepassing is op feiten waarop
‘andere wetten of verordeningen’ straf is gesteld. De bepalingen van het eerste boek van het
Wetboek van Strafrecht gelden daarom niet alleen voor het tweede en derde boek van het
Wetboek van Strafrecht, maar ook voor elke andere wettelijke strafbaarstelling. Omdat art.
91 Sr de termen ‘wetten en verordeningen’ hanteert, moet onder het begrip ‘wetten’
worden verstaan alle wetten in formele zin. Met ‘verordeningen’ worden alle strafrechtelijke
voorschriften van andere overheidsorganen met wetgevende bevoegdheid aangeduid, zoals
AMvB’s, provinciale en gemeentelijke verordeningen. Het is van belang om onderscheid te
maken tussen het vaststellen van verbodsbepalingen en het bepalen van straf op
overtreding daarvan. De formele wetgever en de gedecentraliseerde lagere overheden zijn
bevoegd om zelf straffen te stellen op overtreding van hun verbodsbepalingen. Andere
(lagere) wetgevers mogen dat niet. Een AMvB, (zoals bijv. het Reglement Verkeersregels en
Verkeerstekens; RVV), mag wel verbodsbepalingen bevatten (art. 43 lid 1 RVV, verbod op
keren op snelweg), maar daarop geen straffen bepalen (verboden op grond van art. 89 lid 2
Gw). Daarin is namelijk voorgeschreven dat de wet in formele zin (in voorbeeld art. 177 lid 1
onder d Wegenverkeerswet, namelijk hechtenis van ten hoogste twee maanden of
geldboete tweede categorie) de op te leggen straffen voor overtreding van een AMvB
bepaalt. Het bijzonder deel van het strafrecht bevat alle afzonderlijke gedragingen die
strafbaar zijn, en geeft aan welke sancties op die gedragingen zijn gesteld. Deze
voorschriften staan niet alleen in het tweede en derde boek van het Wetboek van Strafrecht,
maar ook in de afzonderlijke wetten (bijv. Opiumwet, Wet wapen en munitie,
Wegenverkeerswet 1994). Verder zijn strafbepalingen te vinden in lagere wetgeving, zoals
AMvB’s (RVV) en verordeningen van lagere overheden (algemene plaatselijke verordening
gemeente Rotterdam).
13.1.1 Misdrijven en overtredingen
Strafbare feiten kunnen op verschillende manieren worden onderscheiden. De belangrijkste
indeling van strafbare feiten is die in overtredingen en misdrijven. Overtredingen zijn de
‘lichtere’ delicten, misdrijven de ‘zwaardere’. Het is de formele wetgever die beslist of een
strafbaar feit een misdrijf of een overtreding oplevert. Een criterium op grond waarvan de
wetgever die keuze maakt, is niet precies te geven. In veel gevallen is de ernst van het feit
voor de wetgever een belangrijke grond om een delict te kwalificeren als misdrijf of als
overtreding. Duidelijk is in elk geval dat het de formele wetgever is die kiest voor het
strafbaar stellen van een feit als misdrijf of als overtreding. Waaruit blijkt nu of een strafbaar
feit een misdrijf of een overtreding oplevert? Het antwoord op deze vraag hangt af van de
regeling waarin het feit is opgenomen:
Hoofdstuk 13 Strafrecht blz. 467 t/m 504
13.1 Het materiële strafrecht blz. 468
Het materiële strafrecht is verdeeld in een algemeen deel en een bijzonder deel. Het
algemeen deel is neergelegd in het eerste boek van het Wetboek van Strafrecht, getiteld
‘Algemene Bepalingen’. Het bestaat uit voorschriften die van toepassing zijn op alle
wettelijke regelingen die strafbepalingen bevatten (art. 91 Sr). Daarin is bepaald dat het
eerste boek van het Wetboek van Strafrecht mede van toepassing is op feiten waarop
‘andere wetten of verordeningen’ straf is gesteld. De bepalingen van het eerste boek van het
Wetboek van Strafrecht gelden daarom niet alleen voor het tweede en derde boek van het
Wetboek van Strafrecht, maar ook voor elke andere wettelijke strafbaarstelling. Omdat art.
91 Sr de termen ‘wetten en verordeningen’ hanteert, moet onder het begrip ‘wetten’
worden verstaan alle wetten in formele zin. Met ‘verordeningen’ worden alle strafrechtelijke
voorschriften van andere overheidsorganen met wetgevende bevoegdheid aangeduid, zoals
AMvB’s, provinciale en gemeentelijke verordeningen. Het is van belang om onderscheid te
maken tussen het vaststellen van verbodsbepalingen en het bepalen van straf op
overtreding daarvan. De formele wetgever en de gedecentraliseerde lagere overheden zijn
bevoegd om zelf straffen te stellen op overtreding van hun verbodsbepalingen. Andere
(lagere) wetgevers mogen dat niet. Een AMvB, (zoals bijv. het Reglement Verkeersregels en
Verkeerstekens; RVV), mag wel verbodsbepalingen bevatten (art. 43 lid 1 RVV, verbod op
keren op snelweg), maar daarop geen straffen bepalen (verboden op grond van art. 89 lid 2
Gw). Daarin is namelijk voorgeschreven dat de wet in formele zin (in voorbeeld art. 177 lid 1
onder d Wegenverkeerswet, namelijk hechtenis van ten hoogste twee maanden of
geldboete tweede categorie) de op te leggen straffen voor overtreding van een AMvB
bepaalt. Het bijzonder deel van het strafrecht bevat alle afzonderlijke gedragingen die
strafbaar zijn, en geeft aan welke sancties op die gedragingen zijn gesteld. Deze
voorschriften staan niet alleen in het tweede en derde boek van het Wetboek van Strafrecht,
maar ook in de afzonderlijke wetten (bijv. Opiumwet, Wet wapen en munitie,
Wegenverkeerswet 1994). Verder zijn strafbepalingen te vinden in lagere wetgeving, zoals
AMvB’s (RVV) en verordeningen van lagere overheden (algemene plaatselijke verordening
gemeente Rotterdam).
13.1.1 Misdrijven en overtredingen
Strafbare feiten kunnen op verschillende manieren worden onderscheiden. De belangrijkste
indeling van strafbare feiten is die in overtredingen en misdrijven. Overtredingen zijn de
‘lichtere’ delicten, misdrijven de ‘zwaardere’. Het is de formele wetgever die beslist of een
strafbaar feit een misdrijf of een overtreding oplevert. Een criterium op grond waarvan de
wetgever die keuze maakt, is niet precies te geven. In veel gevallen is de ernst van het feit
voor de wetgever een belangrijke grond om een delict te kwalificeren als misdrijf of als
overtreding. Duidelijk is in elk geval dat het de formele wetgever is die kiest voor het
strafbaar stellen van een feit als misdrijf of als overtreding. Waaruit blijkt nu of een strafbaar
feit een misdrijf of een overtreding oplevert? Het antwoord op deze vraag hangt af van de
regeling waarin het feit is opgenomen:
