Samenvatting Tijdvakken 1 tm 6 en HC 1 Steden en burgers in de lage landen

Tijdvak 1
Jagers en boeren
Tot 3000 v.Chr. Prehistorie

Kenmerkende aspecten
Leefwijze jagers en verzamelaars
Ontstaan landbouw(-samenlevingen)
Ontstaan stedelijke gemeenschappen



De eerste mensen
 5 miljoen jaar geleden eerste mens apen
Rechtop lopen
(oorzaak; beter omgeving zien + sneller)
 2 miljoen jaar geleden: Homo habilis
= de handige mens
En homo erectus
= de rechtopgaande mens
 25.000 jaar geleden EU: homo sapiens
= de moderne mens
En Neanderthaler

Neanderthaler Homo sapiens
Kleiner Groter
Zwaarder Lichter


Verschillen homo sapiens en voorouders
 Gesproken taal
Kennis kon worden gedeeld, bewaard, doorgegeven, gebruikt en uitgebreid
 Symbolische wijze denken
Grafgiften

Levenswijze jagers-verzamelaars
Neanderthalers en homo sapiens: jagers en verzamelaars

 Nomaden
= iemand die niet op een vaste plek woont
 Voortdurend op zoek naar voedsel
 Eenvoudige hutten of tenten
 Verzamelen: bessen, planten, zaden en noten etc.
 Carrying capacity
Draagkracht van een gebied
Onvoldoende? Jagers en verzamelaars vertrokken naar een ander gebied
 Klimaat was van invloed op de leefwijze.
 Jachtwerktuigen en gereedschappen: gemaakt van dierenbotten en vuursteen

,Neolithische revolutie
Verandering van levenswijze: landbouwrevolutie

Oorzaken
1) Toeval
2) Kouder à minder voedsel à noodzaak uit te vinden à verhuizing Nijl, Tigris enz.
graanverbouwing à ontstaan akkerbouw
3) Warmer à droger à wild sterft uit à noodzaak dieren temmen à ontstaan veeteelt

Waar? Vruchtbare halve maan gebied, Midden-Oosten

Gevolgen
1) Ontstaan landbouw samenlevingen
2) Ontstaan dorpen
3) Ontstaan landbouwwerktuigen
Ploeg
4) Permanente nederzettingen
= sedentair
 Stevige boerderijen
 Meer bezittingen (geen grote ongelijkheidsverschillen)
5) Ontstaan aardewerk (opslag voor bijv. graan)

Landbouw in EU
 Hoe? Bevolkingsdruk in het Midden-Oosten zorgde ervoor dat er boeren naar de EU gingen
 Niet gelijk overname op de landbouw. Men bleef voedselvoorraad nog aanvullen met jagen
en verzamelen



Prehistorische culturen
 Geen schrift dus benamingen
 De (landbouw-) culturen vernoemd naar leefplek of bijzondere voorwerpen
Bijv. Bandkeramiekcultuur (versiering op aardewerk)
 Trechterbekercultuur
Bekend om: hunnebedden

Irrigatielandbouw
Oorzaak: minder regen rondom Nijl, Tigris en de Eufraat rivieren

 Door kanalen te graven, konden ze water naar hun akkers brengen
Overtollige water opgevangen in dammen
 Grotere oogsten

Verschil in rivieren
Nijl: overstromen zomer >> akkers al geoogst >> laagje vruchtbaar slib

Eufraat en Tigris: overstromen voorjaar >> akkers nog vol gewassen >> overtollige water
tegenhouden

,Samenwerkingsverband
Opbouwen en onderhouden irrigatiesysteem goed samenwerken

Schema
Irrigatie landbouw

 Aanleggen van voorraad
 Specialisatie van beroepen
 Verschillen aanzien en inkomen
 Bestuursvorming

En

Irrigatie landbouw

 Aanleggen dijkjes
 Waterhuishoudingen
 Samenwerking noodzakelijk
 Groei van organisatie

Bestuursvorming
Door rijkere oogst meer aanzien en macht

 Leiders
 Leiding irrigatiesysteem

Koningschap ontstaan

Stadstaten
Oorzaak
succesvolle irrigatielandbouw groeide bevolkingsomvang

Gevolgen
Dorpen in Mesopotamië worden steden

 Enkele gingen omringende platteland en kleine nederzettingen overheersen
 Spreek je van stadstaten

Stedelijke gemeenschappen kenmerken

1) Specialisten
Meerderheid was boer
Wel specialisaties ontstaan

Oorzaak specialisaties: grote landbouwopbrengst die ook anderen kon voeden die niks te maken
hadden met landbouw

 Konden specialiseren andere bezigheden bijv: bouwen van huizen
 Ontstaan beroepen

, 2) Hiërarchische opbouw van de samenleving




3) Godsdienstig centrum
Polytheïsme (meerdere goden geloven)
4) Gebruik van het schrift

Spijkerschrift en hiërogliefen
 Alles onthouden werd lastig
 Vroegste schriften: karakterschriften
= herkenbare afbeeldingen
 Sybllabische schriften
 = teken was een bepaalde klank/lettergreep
 Spijkerschrift
Vorm tekens afgedrukt in vochtige kleitabletten
 Hiërogliefen schrift

Nut schrift
Noteren van handelsafspraken, opstellen wetten, registreren belastingopbrengsten

 Klein deel bevolking kon lezen en schrijven
 Schrijvers veel aanzien



Staatsvorming
Staat = land met duidelijke afgebakende grenzen, met een goed functionerende overheid die
verantwoordelijk is voor het bestuur, de rechtspraak, het leger en de openbare orde

Oorzaak ontstaan staten
Steden gingen samenwerken

 Als een staat macht verloor, bood dat de andere staat de mogelijkheid tot het versterken van
haar machtspositie

Machtige heersers
Macht van de farao’s (koning) gebaseerd op 4 pijlers. Inwoners van Egyptische en Mesopotamische
staten dienden bevelen van hun farao en koning blindelings te volgen.