Hoorcollege 4
Tast en Motoriek
Waarom motoriek en tast bij neuropsychologische revalidatie? – stoornissen komen vaak voor
na hersenletsel. Sommige stoornissen zijn cognitief van aard bijvoorbeeld apraxie en stoornissen
van lichaamsrepresentatie. Kennis uit de cognitieve neuropsychologie kan leiden tot nieuwe
behandelmethoden bv. mentale inbeelding en spiegeltherapie.
Revalidatie van apraxie
Definitie: “inability to carry out purposeful movements in the absence of paralysis or paresis”.
Het komt vaker voor na linkerhersenhelft laesies, vooral na pariëtale en premotor schade. Er zijn
problemen met het uitvoeren van bewegingen in de juiste volgorde, pantomime, imitatie en
gebruik van voorwerpen. De twee meest bekende voorwerpen zijn:
Ideationele apraxie: het concept (of representatie) van de beweging is verstoord. Er is sprake
van laesies posterior.
Ideomotor apraxie: het concept is aanwezig, maar het vermogen om het om te zetten in een
beweging is gestoord. Het geven van een voorwerp bij pantomime helpt. Imitatie is beter dan
zelf-gegenereerde bewegingen. Er is sprake van laesies zowel posterior als frontaal.
Methoden voor apraxie revalidatie
Er zijn grotere goed gecontroleerde studies nodig naar methoden voor apraxie revalidatie. Er is
wel al voldoende evidentie om bepaalde methoden te prefereren. Een belangrijk onderscheid is
het verschil tussen compensatie en restitutie trainingen.
Compensatie: dit draait meer om het gebruiken van andere middelen. Strategietraining is het
meest veelbelovend. Dit leert de patiënt strategieën aan om taken toch goed uit te kunnen voeren
ondanks apraxie. Het is dus niet gericht op het herstel van functies, maar op de compensatie
technieken. Ook is het gericht op ADL functies. Het kan zowel op extern als op intern gebied. Bij
extern kan je denken aan met behulp van iemand of iets dingen doen (bv. afbeelding met
verschillende handelingen bij het koffiezetten). Bij intern gebruik je intacte cognitieve functies
(verbaliseren/visualiseren).
- Taak: je moet een taak kiezen die de patiënt niet goed kan uitvoeren, maar welke wel
belangrijk is in het dagelijks leven van de patiënt. Deze taak moet twee weken lang getraind
worden, waarna een nieuwe taak gekozen wordt. Er zijn drie aspecten van de taak: (1)
initiatie; (2) uitvoeren en (3) evaluatie. De patiënt kan ook drie verschillende typen hulp
krijgen: (1) instructies; (2) assistentie en (3) feedback.
- Resultaten: er werd gevonden dat patiënten significant verbeteren. Echter, er was geen
controle groep of baseline testafname. Hierdoor zou de verbetering het resultaat kunnen zijn
van spontaan herstel of het placebo effect. Vervolgonderzoeken met een controlegroep laten
ook significante verbeteringen zien, maar geen lange termijn effecten (5 maanden). Er vindt
wel transfer plaats van effecten naar de thuissituatie.
Restitutie: restitutie gaat meer om het herstellen van vaardigheden. Voor gebaren training is enig
support voor effectiviteit. Smania liet mensen oefenen met gebaren met voorwerp, met gebaren
zonder voorwerp en met betekenisloze gebaren. Voor iedere fase kregen participanten eerst veel
hulp, welke langzaam verminderde. Er was verbetering te zien op ideomotor en ideational
apraxie, gebaren herkenning en ADL functie.
1
Tast en Motoriek
Waarom motoriek en tast bij neuropsychologische revalidatie? – stoornissen komen vaak voor
na hersenletsel. Sommige stoornissen zijn cognitief van aard bijvoorbeeld apraxie en stoornissen
van lichaamsrepresentatie. Kennis uit de cognitieve neuropsychologie kan leiden tot nieuwe
behandelmethoden bv. mentale inbeelding en spiegeltherapie.
Revalidatie van apraxie
Definitie: “inability to carry out purposeful movements in the absence of paralysis or paresis”.
Het komt vaker voor na linkerhersenhelft laesies, vooral na pariëtale en premotor schade. Er zijn
problemen met het uitvoeren van bewegingen in de juiste volgorde, pantomime, imitatie en
gebruik van voorwerpen. De twee meest bekende voorwerpen zijn:
Ideationele apraxie: het concept (of representatie) van de beweging is verstoord. Er is sprake
van laesies posterior.
Ideomotor apraxie: het concept is aanwezig, maar het vermogen om het om te zetten in een
beweging is gestoord. Het geven van een voorwerp bij pantomime helpt. Imitatie is beter dan
zelf-gegenereerde bewegingen. Er is sprake van laesies zowel posterior als frontaal.
Methoden voor apraxie revalidatie
Er zijn grotere goed gecontroleerde studies nodig naar methoden voor apraxie revalidatie. Er is
wel al voldoende evidentie om bepaalde methoden te prefereren. Een belangrijk onderscheid is
het verschil tussen compensatie en restitutie trainingen.
Compensatie: dit draait meer om het gebruiken van andere middelen. Strategietraining is het
meest veelbelovend. Dit leert de patiënt strategieën aan om taken toch goed uit te kunnen voeren
ondanks apraxie. Het is dus niet gericht op het herstel van functies, maar op de compensatie
technieken. Ook is het gericht op ADL functies. Het kan zowel op extern als op intern gebied. Bij
extern kan je denken aan met behulp van iemand of iets dingen doen (bv. afbeelding met
verschillende handelingen bij het koffiezetten). Bij intern gebruik je intacte cognitieve functies
(verbaliseren/visualiseren).
- Taak: je moet een taak kiezen die de patiënt niet goed kan uitvoeren, maar welke wel
belangrijk is in het dagelijks leven van de patiënt. Deze taak moet twee weken lang getraind
worden, waarna een nieuwe taak gekozen wordt. Er zijn drie aspecten van de taak: (1)
initiatie; (2) uitvoeren en (3) evaluatie. De patiënt kan ook drie verschillende typen hulp
krijgen: (1) instructies; (2) assistentie en (3) feedback.
- Resultaten: er werd gevonden dat patiënten significant verbeteren. Echter, er was geen
controle groep of baseline testafname. Hierdoor zou de verbetering het resultaat kunnen zijn
van spontaan herstel of het placebo effect. Vervolgonderzoeken met een controlegroep laten
ook significante verbeteringen zien, maar geen lange termijn effecten (5 maanden). Er vindt
wel transfer plaats van effecten naar de thuissituatie.
Restitutie: restitutie gaat meer om het herstellen van vaardigheden. Voor gebaren training is enig
support voor effectiviteit. Smania liet mensen oefenen met gebaren met voorwerp, met gebaren
zonder voorwerp en met betekenisloze gebaren. Voor iedere fase kregen participanten eerst veel
hulp, welke langzaam verminderde. Er was verbetering te zien op ideomotor en ideational
apraxie, gebaren herkenning en ADL functie.
1
