Hoofdstuk 1
Jagers en boeren - kijk filmpjes, sam kwijt
- Levenswijze jagers-verzamelaars
- Ontstaan landbouw, landbouwsamenlevingen
- Ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen
Hoofdstuk 2
2.1 de Griekse wereld
Rond 2000 v chr waren er op Kreta al steden, havens en grote paleizen met
muurschilderingen: Minoïsche cultuur. Er lagen burchten van machtige vorsten uit de
Myceense cultuur. De meeste stedelijke centra verdwenen door volksverhuizingen. De
bevolking leefde in kleine groepen waarin de edel hen beschermde. De Grieken werden
steeds meer een culturele eenheid.
850 v chr ontstond in Griekenland nieuwe stedelijke cultuur. Nieuwe stadstaten heten
polis, poleis, waren stadjes met omringende platteland en waren heel anders dan
Myceense steden. Er waren geen koningen en edelen hadden belangrijkste functies. Door
bevolkingsgroei kwam voedseltekort, een deel van bevolking trok weg, zo ontstond
netwerk van Griekse stadstaten. Deze koloniën hielden contact met moederstad, er werd
ook veel graan geproduceerd waardoor kolonisatie niet nodig was. De politieke situatie
was ook veranderd, machtige rijken van Etrusken, Carthago en Perzische Rijk maakten
stichten van koloniën moeilijker.
Ionië, griekse poleis, viel onder Perzisch bestuur. Ze kwamen in opstand, geholpen door
griekse moederland. Opstand mislukte en perzische koning strafte grieken voor hulp. De
twee oorlogen tegen perzen maakten duidelijk dat griekse poleis goed kon samenwerken.
Overwinningen versterken Griekse zelfbewustzijn.
Athene was ingenomen en geplunderd, hier hadden perzen beelden meegenomen, die
voor atheners beeld van hun vrijheid was. Na overwinning van grieken bouwden ze eerst
verwoest huizen en stadsmuren op en daarna agora, economisch/politiek centrum van
athene. Ze plaatsten nieuwe beelden.
Perikles startte in 447 v chr bouwproject op Akropolis, atheense burcht. Zo lieten ze
welvaart zien ook leverde het veel werk op, Atheense economie werd gestimuleerd. Athene
werd culturele centrum van griekse wereld. Ook na verlies politieke macht bleef kunst uit
die tijd voorbeeld voor latere kunstenaars. We noemen deze kunst Klassiek, de periode
heet dus klassieke oudheid.
Athene was ook centrum van filosofie en wetenschap, men zocht voor onverklaarbare
dingen antwoorden bij goden. In Ionië begon men oorzaken te zoeken in natuur.
Eerst toen je ziek was ging je naar de tempel of toverdokter, later kwam er meer kennis
over medicijnen etc. lichaam hield balans zelf in de gaten. Het denken over de
samenleving werd anders. Elk volk had andere gewoontes. Er werd over gefilosofeerd.
Sokrates ondervroeg mensen om erachter te komen wat de werkelijke betekenis was.
,Athene was een democratie, een uitzondering van ander staten. De adel hadden de meeste
politieke rechten. De volksvergadering werd erg machtig nadat het democratisch systeem
werd ingevoerd. Ook werden bijna alle functies mogelijk voor atheners met burgerschap,
ook voor de allerarmsten. Als je wilde meebeslissen moest je persoonlijk aanwezig zijn in
de volksvergadering = directe democratie.
In sparta had de aristocratie het voor het zeggen. In 431 v chr brak de peloponnesische
oorlog uit tussen athene en sparta.
Nadat grieken in 480 v chr perzische vloot hadden verlagen en het perzische leger, viel
griekse eenheid uiteen. In sparta draaide alles om leger van hoplieten, zwaarbewapende
soldaten. Spartiaten, bovenlaag, waren hopliet. Zij waren enige burgers met alle rechten.
In sparta werd macht gedeeld door twee koningen, een raad van oude mannen en vijf
eforen = bestuurders. Burgers hadden niet veel macht.
In peloponnesische oorlog stonden sparta en athene tegenover elkaar. Aan spartaanse
kant stonden meeste poleis, atheners hadden macht op zee. Athene moest zich overgeven
en democratie werd opgeheven. Er kwam sprataansgezinde oligarchie = regering van
kleine groep rijken. In 403 v chr werden ze verdreven. De democratie werd hersteld. Veel
mensen klaagden Sokrates aan omdat bij de 30 van de oligarchie veel leerlingen van hem
zaten, hij werd veroordeeld en moest uit een gifbeker drinken. Sparta was winnaar van
peloponnesische oorlog, maar was zo verzwakt dat het andere poleis niet kon veroveren.
2.2 het hellenisme
- Ontwikkeling wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in
Griekse staat
- Klassieke vormentaal Grieks-Romeinse cultuur
- Ontwikkeling jodendom en christendom als eerste monotheïstische godsdiensten.
Koning Philippos van Macedonië besloot na zijn overwinning op de Grieken samen met hen
Perzië aan te vallen. Dat was een slimme zet want zo kon Philippos laten zien dat hij een
echte Griek was. Zo zouden ook de Grieken niet zo snel weer een gevecht beginnen. Maar
toen hij bezig was met voorbereidingen werd hij vermoord. Alexander zijn zoon volgde
hem op. Er kwam geen verandering in zijn plannen over de oorlog. Alexander versloeg de
perzen en veroverde meer. Alexander maakten door middel van een massale bruiloft van
grieken en perzen duidelijk dat hij bij de opbouw van zijn wereldrijk beide volken steunde.
Na alexanders dood vochten generaals met elkaar om de macht. Het rijk viel uiteeen.
Van het plan van alexander de grote kwam niets terecht, veel niet grieken namen de
gebruiken over. De verspreiding van griekse cultuur noemen we het hellenisme.
Vooral situatie in egypte is bekend door de vele papyrusteksten die zijn overgebleven. De
grieken leefden in egypten gescheiden van de egyptenaren.
Hellenistische koninkrijken waren welvarend en steden groeiden enorm.
Alexandrië had via de nijl een verbinding met de zee en daardoor vruchtbare grond van
egypte. De opvolger van alexander Ptolemaios I zag de voordelen van dit stuk grond ook,
, hij maakte Alexandrië de hoofdstad van zijn rijk. Op Pharos een klein eilandje werd een
vuurtoren geplaatst voor schepen veilig naar de haven te leiden en als bewijs voor rijkdom
en macht.
De Pharos (vuurtoren) is goed voorbeeld voor manier waarop hellenistische wereld
wetenschappelijke kennis toepaste. Het Museion een tempelcomplex voor wetenschap
zorgde ervoor dat allerlei wetenschappers naar ALexandrië kwamen. In Alexandrië werden
alle geschriften overgeschreven zodat er een grote wetenschappelijke uitgave bestond.
Hellenisering vonden we ook terug bij Joden. HEt jodendom, oudste monotheïstische
godsdienst, vormde een uitzondering omdat de rest polytheïstisch waren. De joden waren
als slaven naar babylonië gebracht in 586 v chr. Ze leefden in diaspora: een volk verstrooid
over vele landen. In hellenistische tijd trokken veel joden naar syria, klein azie en egypte.
2.3 - imperium romanum
- Groei R Imperium, waardoor G-R cultuur in Eu verspreidde
Hellenistische periode eindigde in 31 v chr na overwinning romeinen op Cleopatra. Nadat
in 509 v chr de laatste koning werd verjaagd werd rome een republiek. De macht werd
verdeeld: aantal mannen gekozen die één jaar in functie waren. 2 consuls waren hoogst,
opperbevelhebber van leger. Na ambtstermijn kwamen burgers in senaat, machtigste
orgaan. Nadat de romeinen heel italië veroverd hadden, stuitten ze op een nieuw obstakel:
Carthago. Hannibal stak met olifanten de alpen over.
De overwinning van romeinen op carthago betekende begin van grootste
gebiedsuitbreiding van romeinen. Vanaf toen was er sprake van imperium romanum,
romeinse rijk.
Met oorlogsbuit kwam ook griekse kunst naar rome. Romeinen lieten griekse beelden in
grote hoeveelheden namaken, meestal in marmer. Aan de ene kant keken romeinen op
tegen grieken, aan andere kant voelden ze minachting. Griekse beelden waren naakt,
romeinen vonden dit niet kunnen. Griekse tempels waren aan alle kanten toegankelijk,
maar romeinse tempels staan op een hoog podium met alleen een trap aan de voorzijde.
Romeinen namen wel vormentaal van grieken over, maar hielden vast aan italische podium
dat ze gewend waren.
Twee romeinse verbeteringen in bouwkunst waren technisch:
- Beton - ster
- Boogconstructie - verdeeld druk over dragende muren
Romeinse imperialisme leidde tot ondergang romeinse republiek. generaals werden
belangrijker. Dat waren meestal ex-consuls. Hun soldaten vochten niet voor staat, maar
voor hun generaal. Generaals waren machtiger dan senaat. Machtigste generaals waren
Popeius (zee vrijgemaakt van zeerovers) en Caesar (verovering gallie). Rivaliteit tussen deze
twee leidde tot burgeroorlog waar caesar won. Hij had onbeperkte macht, men vreesde dat
hij republiek wilde afschaffen en koning wilde worden, dus door senatoren vermoord.
Augustus volgde hem op en begon Keizertijd.
Jagers en boeren - kijk filmpjes, sam kwijt
- Levenswijze jagers-verzamelaars
- Ontstaan landbouw, landbouwsamenlevingen
- Ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen
Hoofdstuk 2
2.1 de Griekse wereld
Rond 2000 v chr waren er op Kreta al steden, havens en grote paleizen met
muurschilderingen: Minoïsche cultuur. Er lagen burchten van machtige vorsten uit de
Myceense cultuur. De meeste stedelijke centra verdwenen door volksverhuizingen. De
bevolking leefde in kleine groepen waarin de edel hen beschermde. De Grieken werden
steeds meer een culturele eenheid.
850 v chr ontstond in Griekenland nieuwe stedelijke cultuur. Nieuwe stadstaten heten
polis, poleis, waren stadjes met omringende platteland en waren heel anders dan
Myceense steden. Er waren geen koningen en edelen hadden belangrijkste functies. Door
bevolkingsgroei kwam voedseltekort, een deel van bevolking trok weg, zo ontstond
netwerk van Griekse stadstaten. Deze koloniën hielden contact met moederstad, er werd
ook veel graan geproduceerd waardoor kolonisatie niet nodig was. De politieke situatie
was ook veranderd, machtige rijken van Etrusken, Carthago en Perzische Rijk maakten
stichten van koloniën moeilijker.
Ionië, griekse poleis, viel onder Perzisch bestuur. Ze kwamen in opstand, geholpen door
griekse moederland. Opstand mislukte en perzische koning strafte grieken voor hulp. De
twee oorlogen tegen perzen maakten duidelijk dat griekse poleis goed kon samenwerken.
Overwinningen versterken Griekse zelfbewustzijn.
Athene was ingenomen en geplunderd, hier hadden perzen beelden meegenomen, die
voor atheners beeld van hun vrijheid was. Na overwinning van grieken bouwden ze eerst
verwoest huizen en stadsmuren op en daarna agora, economisch/politiek centrum van
athene. Ze plaatsten nieuwe beelden.
Perikles startte in 447 v chr bouwproject op Akropolis, atheense burcht. Zo lieten ze
welvaart zien ook leverde het veel werk op, Atheense economie werd gestimuleerd. Athene
werd culturele centrum van griekse wereld. Ook na verlies politieke macht bleef kunst uit
die tijd voorbeeld voor latere kunstenaars. We noemen deze kunst Klassiek, de periode
heet dus klassieke oudheid.
Athene was ook centrum van filosofie en wetenschap, men zocht voor onverklaarbare
dingen antwoorden bij goden. In Ionië begon men oorzaken te zoeken in natuur.
Eerst toen je ziek was ging je naar de tempel of toverdokter, later kwam er meer kennis
over medicijnen etc. lichaam hield balans zelf in de gaten. Het denken over de
samenleving werd anders. Elk volk had andere gewoontes. Er werd over gefilosofeerd.
Sokrates ondervroeg mensen om erachter te komen wat de werkelijke betekenis was.
,Athene was een democratie, een uitzondering van ander staten. De adel hadden de meeste
politieke rechten. De volksvergadering werd erg machtig nadat het democratisch systeem
werd ingevoerd. Ook werden bijna alle functies mogelijk voor atheners met burgerschap,
ook voor de allerarmsten. Als je wilde meebeslissen moest je persoonlijk aanwezig zijn in
de volksvergadering = directe democratie.
In sparta had de aristocratie het voor het zeggen. In 431 v chr brak de peloponnesische
oorlog uit tussen athene en sparta.
Nadat grieken in 480 v chr perzische vloot hadden verlagen en het perzische leger, viel
griekse eenheid uiteen. In sparta draaide alles om leger van hoplieten, zwaarbewapende
soldaten. Spartiaten, bovenlaag, waren hopliet. Zij waren enige burgers met alle rechten.
In sparta werd macht gedeeld door twee koningen, een raad van oude mannen en vijf
eforen = bestuurders. Burgers hadden niet veel macht.
In peloponnesische oorlog stonden sparta en athene tegenover elkaar. Aan spartaanse
kant stonden meeste poleis, atheners hadden macht op zee. Athene moest zich overgeven
en democratie werd opgeheven. Er kwam sprataansgezinde oligarchie = regering van
kleine groep rijken. In 403 v chr werden ze verdreven. De democratie werd hersteld. Veel
mensen klaagden Sokrates aan omdat bij de 30 van de oligarchie veel leerlingen van hem
zaten, hij werd veroordeeld en moest uit een gifbeker drinken. Sparta was winnaar van
peloponnesische oorlog, maar was zo verzwakt dat het andere poleis niet kon veroveren.
2.2 het hellenisme
- Ontwikkeling wetenschappelijk denken en denken over burgerschap en politiek in
Griekse staat
- Klassieke vormentaal Grieks-Romeinse cultuur
- Ontwikkeling jodendom en christendom als eerste monotheïstische godsdiensten.
Koning Philippos van Macedonië besloot na zijn overwinning op de Grieken samen met hen
Perzië aan te vallen. Dat was een slimme zet want zo kon Philippos laten zien dat hij een
echte Griek was. Zo zouden ook de Grieken niet zo snel weer een gevecht beginnen. Maar
toen hij bezig was met voorbereidingen werd hij vermoord. Alexander zijn zoon volgde
hem op. Er kwam geen verandering in zijn plannen over de oorlog. Alexander versloeg de
perzen en veroverde meer. Alexander maakten door middel van een massale bruiloft van
grieken en perzen duidelijk dat hij bij de opbouw van zijn wereldrijk beide volken steunde.
Na alexanders dood vochten generaals met elkaar om de macht. Het rijk viel uiteeen.
Van het plan van alexander de grote kwam niets terecht, veel niet grieken namen de
gebruiken over. De verspreiding van griekse cultuur noemen we het hellenisme.
Vooral situatie in egypte is bekend door de vele papyrusteksten die zijn overgebleven. De
grieken leefden in egypten gescheiden van de egyptenaren.
Hellenistische koninkrijken waren welvarend en steden groeiden enorm.
Alexandrië had via de nijl een verbinding met de zee en daardoor vruchtbare grond van
egypte. De opvolger van alexander Ptolemaios I zag de voordelen van dit stuk grond ook,
, hij maakte Alexandrië de hoofdstad van zijn rijk. Op Pharos een klein eilandje werd een
vuurtoren geplaatst voor schepen veilig naar de haven te leiden en als bewijs voor rijkdom
en macht.
De Pharos (vuurtoren) is goed voorbeeld voor manier waarop hellenistische wereld
wetenschappelijke kennis toepaste. Het Museion een tempelcomplex voor wetenschap
zorgde ervoor dat allerlei wetenschappers naar ALexandrië kwamen. In Alexandrië werden
alle geschriften overgeschreven zodat er een grote wetenschappelijke uitgave bestond.
Hellenisering vonden we ook terug bij Joden. HEt jodendom, oudste monotheïstische
godsdienst, vormde een uitzondering omdat de rest polytheïstisch waren. De joden waren
als slaven naar babylonië gebracht in 586 v chr. Ze leefden in diaspora: een volk verstrooid
over vele landen. In hellenistische tijd trokken veel joden naar syria, klein azie en egypte.
2.3 - imperium romanum
- Groei R Imperium, waardoor G-R cultuur in Eu verspreidde
Hellenistische periode eindigde in 31 v chr na overwinning romeinen op Cleopatra. Nadat
in 509 v chr de laatste koning werd verjaagd werd rome een republiek. De macht werd
verdeeld: aantal mannen gekozen die één jaar in functie waren. 2 consuls waren hoogst,
opperbevelhebber van leger. Na ambtstermijn kwamen burgers in senaat, machtigste
orgaan. Nadat de romeinen heel italië veroverd hadden, stuitten ze op een nieuw obstakel:
Carthago. Hannibal stak met olifanten de alpen over.
De overwinning van romeinen op carthago betekende begin van grootste
gebiedsuitbreiding van romeinen. Vanaf toen was er sprake van imperium romanum,
romeinse rijk.
Met oorlogsbuit kwam ook griekse kunst naar rome. Romeinen lieten griekse beelden in
grote hoeveelheden namaken, meestal in marmer. Aan de ene kant keken romeinen op
tegen grieken, aan andere kant voelden ze minachting. Griekse beelden waren naakt,
romeinen vonden dit niet kunnen. Griekse tempels waren aan alle kanten toegankelijk,
maar romeinse tempels staan op een hoog podium met alleen een trap aan de voorzijde.
Romeinen namen wel vormentaal van grieken over, maar hielden vast aan italische podium
dat ze gewend waren.
Twee romeinse verbeteringen in bouwkunst waren technisch:
- Beton - ster
- Boogconstructie - verdeeld druk over dragende muren
Romeinse imperialisme leidde tot ondergang romeinse republiek. generaals werden
belangrijker. Dat waren meestal ex-consuls. Hun soldaten vochten niet voor staat, maar
voor hun generaal. Generaals waren machtiger dan senaat. Machtigste generaals waren
Popeius (zee vrijgemaakt van zeerovers) en Caesar (verovering gallie). Rivaliteit tussen deze
twee leidde tot burgeroorlog waar caesar won. Hij had onbeperkte macht, men vreesde dat
hij republiek wilde afschaffen en koning wilde worden, dus door senatoren vermoord.
Augustus volgde hem op en begon Keizertijd.
